فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

کلیاتی از متا بازیت‌های خیلی ضعیف و انواع آن در منطقه ساوه

نویسنده
سازمان زمین شناسی کشور، تهران، ایران
چکیده
دگرگونی بسیار ضعیف پدیدهای است که بر سنگ‌های سطح زمین و بخش‌های فوقانی پوستۀ آن به طور همیشگی و در همه جا اعمال می‌شود. تبلور مجدد حادث شده در این مرحله از دگرگونی در حدی است که سبب تغییرات ساختاری و بافتی سنگ‌ها نمی شود. بر حسب شرایط فیزیکوشیمیایی و جایگاه تکتونیکی در سنگ‌های آتش‌فشانی بازالتی- آندزیتی با ستبرا و اشکال مختلف انواع دگرگونی دمای پایین: پشته اقیانوس- بستر اقیانوس، انباشتی، دگرگونی پهنه فرورانش، حرارتی و گرمابی روی می‌دهد که در ترکیب شیمیایی آن‌ها به طور عموم تأثیری جزیی دارد. مجموعه کانی‌های سنگ‌های بازالتی -آندزیتی که در معرض دگرگونی دمای پایین قرار گرفته عبارت است از: یک یا دو هیدرو سیلیکات Al - Ca بعلاوة آلبیت و میکا، کوارتز، کلریت (یا اسمکتیت)، اسفن، کربنات‌ها، پیریت، هماتیت و یا منیتیت. در دگرگونی بسیار ضعیف انواع رخساره‌های زئولیت، پرهنیت- پومپلئیت، پرهنیت- اکتینولیت، پومپلئیت- اکتینولیت و شیست آبی وجود دارد که رخساره زئولیت در آن شامل تمام مجموعه‌هایی است که در شرایط فیزیکی محتوی کوارتز- آنالسیم، کوارتز- هولاندیت و کوارتز - لومونتیت باشد؛ رخساره‌های زئولیت دمای پایین و بالا دارای مجموعه‌های متفاوتی است.
رخساره پرهنیت - پومپلنیت متا بازیتها در کلیه موقعیتهای تکتونیکی متداول می‌باشد این رخساره با تجمع پایدار پومپلئیت+ اپیدوت ± پرهنیت و فقدان لومونتیت و اکتینولیت مشخص است. پومپلئیت معمولاً در اغلب نواحی که تحت تأثیر دگرگونی ناحیهای واقع شده همراه اکتینولیت می‌باشد، در ولکانیکهایی که ستبرای زیاد دارند و در ژرفا مدفون شده‌اند مجموعه پومپلیت + اکتینولیت+ اپیدوت (+ کلریت + آلبیت + کوارتز) بوقوع می‌پیوندد.
CO2 بر دیاژنز و دگرگونی نقش بسزایی دارد که مهم‌ترین اثرات آن بر پاراژنزهای دگرگونی بسیار ضعیف شامل کاهش دمای آبزدایی هیدروسیلیکاتهای Ca- Al و سایر هیدروسیلیکاتها و پایدار کردن کربنات‌ها به خرج سیلیکاتهای Ca- Al است.
در غالب سنگ‌های آتش‌فشانی ترسی‌یر منطقه ساوه پدیدههای مربوط به دگرسانی دگرگونی خیلی ضعیف قابل مشاهده است. دگرگونی‌ها مربوط به فرایندهایی هستند که از نظر زمانی به ترتیب دگرسانی هیدروترمال، دگرسانی فومرولی، دگرگونی انباشتی و دگرگونی حرارتی عمل کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


حلمی- فریده (١٣٧٤)- دگرگونی خیلی ضعیف سنگ‌های آتش‌فشانی آذرآواری و نظری اجمالی بر متاولکانیکهای ضعیف ایران، سازمان زمین شناسی.
حلمی- فریده (۱۳۷۱) - مروری بر سنگ‌شناسی و ژئوشیمی سنگ‌های آذرین شمال غرب ساوه؛ فصل نامه علوم زمین، سال اول شماره ٤.
حلمی- فریده (۱۳۷۰) - بررسی سنگشناسی و ژئوشیمیایی سنگ‌های آذرین شمال غربی ساوه (شمال نیوشت) . رساله فوق لیسانس دانشگاه تهران- دانشکده علوم .
عمیدی- سیدمهدی (۱۳۵۵) - چینه شناسی - سنگ شناسی و پترولوژی سنگ‌های ماگمایی منطقه نطنز - نائین- سورک. سازمان زمینشناسی.
عمیدی- سیدمهدی، امامی- محمدهاشم (۱۳۶۱) - بررسی دگرگونی حرارتی در رخساره زئولیت و شیست سبز موجود در سنگ‌های آذرین ترسیر ایران و جایگزینی ژئودینامیکی آن. سازمان زمین شناسی.
کنعانیان، علی- قاسمی، حبیب اله- آسیابانها، عباس (۱۳۷۲)- مبانی پترولوژی دگرگونی تالیف بروس یاردلی (ترجمه) انتشارات ماجد.
مهدیزاده تهرانی، سیمین (۱۳۷۰) - بررسی زمینشناسی و پترولوژی و ژئوشیمی سنگ‌های آتش‌فشانی منطقه مرد آباد، بخشی از ورقه ۱:۱۰۰،۰۰۰ کرج رساله فوق لیسانس دانشگاه تهران، دانشکده علوم.
Amidi, S. M., 1977- Etude geologique de la region de Natanz- Surk (Iran Central). Stratigraphie et petrologic, Geol. Surv. Iran. Report No. 42. 316p.
Caillat, C., Dehlavi, P., Martel Jantin, B., 1978- Geologie de la region de Saveh (Iran). Contribution a 'L' e'tude du Volcanisme et du Plutonisme tertiares de la zone de L'Iran Central (These de Doctorat de specialities).
Coombs, D. S et al., 1970- Occurrence of Prehnite Pumpellyite facies metamorphism in northern Maine. Amer. J. Sci. 268.
Frey, M. 1987-Low temperature metamorphism. Published in the USA by Chapman and Hall.
Iwao, S., Hushmand- Zadeh, A., 1971- Stratigraphy and Petrography of the low grade regionally metamorphosed rocks of the Eocene formation in the Alborz range. North of Tehran Iran. J. Jap. Assoc. Min. Pet. Econ. Geol., 6515), 265- 285.
Liou, J, G, Maruyama, S, Cho, M., 1988- Very low-grade metamorphism of Volcanic and Volcaniclastic rocks- mineral assemblages and mineral Facies.
Miyashiro, A., 1973- Metamorphism and metamorphic Belts- Allen and uniun, London.
Nakajima, T., 1983- Phase relations of Pumpellyite- actinolite facies metabasites in the Sanbagawa metamorphic belt in central Shikoku, Japan- Lithos 15, 267-280.
Pourhosseini F., 1981- Petrogenesis of Iranian Plutons, Study of the Natanz and Bazman intrusive complexes, Geol. Surv. Iran. Report, No. 53.
Thompson, A. B., 1971- PCO2 in low- grade metamorphism: Zeolite, carbonate, clay mineral, prehnite relations in the system CaO- A1203- SiO2- CO2- H2O. Contrib- Miner. Petro. 33, 145- 161.
Winkler, H. C.F., 1976- Petrogenesis of Metamorphic Rocks. 4th edn., Springerverlag New York.
Yardley, B. W. D., 1989- An introduction to metamorphic Petrology. Longman earth Science series. 284.p. Zen, E. an 1961- The zeolite facies: An interpretation. Amer. J. Sci. 259, 401-409.
دوره 5، شماره 17-18
پاییز و زمستان 1374، سال پنجم، شماره 17-18
زمستان 1374
صفحه 40-53