فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

ظرفیت کانی‌سازی اورانیوم و مدل آن در رسوبات نئوژن، حوضه تلخه‌رود منطقه تبریز - اهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم- دانشگاه تهران
2 گروه زمین‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا – همدان
چکیده
حوضۀ تلخه‌رود در آذربایجان خاوری، بوسیله ارتفاعات و توده‌های پلوتونی- ولکانیکی احاطه شده و در واقع یک حوضۀ بین کوهستانی می‌باشد که در مجموعه‌ای از قوس‌های ماگمایی مربوط به اواخر ترسی‌یر، قرار گرفته است. سرشاخه‌های تلخه‌رود از ارتفاعاتی چون آتشفشان‌های سبلان، بزقوش، دچان و قوشه‌داغ سرچشمه گرفته و با شستشو دادن دامنه‌های مذکور، مقدار قابل توجهی از اورانیوم موجود در آن‌ها را به کانال اصلی رودخانه حمل کرده و در آنجا در لابلای رسوبات مئاندری رودخانه و پهنه‌های دلتایی رسوب داده است.
      بررسی آماری عیار اورانیوم و عناصر دیگر در توالی‌های رسوبی میوسن بالایی میان تبریز و اهر در تلخه‌رود، وقوع کانی‌سازی را در منطقه مشخص می‌سازد. ارتباط اورانیوم با مس، مولیبدنیوم و وانادیوم و همبستگی مثبت عناصر مزبور، مؤید کانی‌سازی از تیپ ماسه‌سنگی و از نوع هلالی (Roll front) است. این همبستگی تنها در ستون چینهای امیدچه مشاهده شده و آنومالی‌های مربوط هم از نوع اپی‌ژنتیک می‌باشد. در گورچین اورانیوم با عناصر شاخص تیپ ماسه‌سنگی همبستگی منفی نشان می‌دهد. حال آن که شیلهای تیره در ستون چینهای این منطقه با وجود تأثیر فروشست (leaching) و هوازدگی‌های سطحی از عیار کم و بیش بالای اورانیوم (حداکثر PPm 14) برخوردارند. تجمع اورانیوم در این سنگها از طریق «جذب» روی مواد آلی و یا ذرات و کانی‌های رسی، همزمان با رسوب‌گذاری صورت گرفته و کانی‌سازی مربوطه، از نوع سینژنتیک است. فراوانی سیمان کلسیتی در لیتوفاسیسهای ماسه‌سنگی مؤید وفور (CO3-2) در محیط‌های دیاژنزی بوده که نقش مهمی در انتقال اورانیوم موجود در میحطهای مذکور به صورت کربوکسیل اورانیوم ایفا نموده و محلول‌های اخیر در نهایت در شرایط احیا و محیط‌های شیمیایی مناسب می‌تواند به اکسید اورانیوم تبدیل شده باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 امامی، میرسعید (۱۳۹۰) - مطالعه شناسایی ژئوشیمی آب‌های حوضه رسوبی ناودیس خواجه، حوضۀ تلخه‌رود (گورچین). گزارش داخلی شماره ۷۵ سازمان انرژی اتمی ایران.
امامی، میرسعید (١٣٦٤)- بررسی ژئوشیمی آب‌ها و رسوبات رودخانه‌ای ناودیس گورچین در ارتباط با اکتشاف اورانیوم. نشریه علمی سازمان انرژی اتمی ایران شماره ۵، صفحه ۱۱ تا ۱۷.
سامانی، بهرام (۱۳۵۶) - زمین شناسی ارسباران- قره داغ و مغان (شمال شرق آذربایجان) در ارتباط با تجمع مواد رادیو اکتیو. گزارش داخلی سازمان انرژی اتمی ایران.
سامانی، بهرام (۱۳۶۵) ویژگی‌ها و ارزیابی پتانسیلهای اورانیوم و توریوم در آذربایجان، گزارش داخلی سازمان انرژی اتمی ایران.
سحابی، فریدون و محسنی، حسن (۱۳۷۳a) - پتروگرافی و پالئوژئوگرافی نهشته‌های نئوژن در حوضه تلخه‌رود (بین تبریز و اهر). فصلنامه علوم زمین سازمان زمین شناسی ایران، شماره ۱۳، صفحات ۲ الی ۳.
علیزاده عظیمی، مجید (۱۳۶۷) - گزارش مقدماتی منطقه گورچین، آدربایجان شرقی، گزارش داخلی سازمان انرژی اتمی ایران.
محسنی، حسن (۱۳۷۱)- بررسی روند کانی‌سازی اورانیوم در رسوبات تخریبی نئوژن در حوضه تلخه رود (بین تبریز و اهر). پایاننامه کارشناسی ارشد، گروه زمین شناسی دانشکده علوم دانشگاه تهران، ۲٥٤ صفحه.
 
References
Beus, A. A. and Grigorian, S. V., 1977- Geochemical Exploration Methods for Mineral Deposits. In: Wilmette, Illinois, Applied Selence, 287p.
Boyle, R. W., 1982- Geochemical Prospecting for Thorium and Uranium. Elsevier Scientific Publishing Co., Amesterdam, 498p.
Finch, W. 1. and Davis, J. F. (eds.), 1985- Geological Environment of Sandstone- type Uranium Deposits. I AEA, Vienna, 408p.
Galloway, W. E., and Hobday, D. K., 1983. Terrigenous Clastic Depositional Systems. Applications to petroleum, Coal and Uranium Exploration. Springer verlag. New York. 423p.
Galloway, W. E., 1985- The Depositional and Hydrological Environment of Tertiary Uranium Deposits, South Texas Uranium province. In: Finch, W. I. and Davis, J. F. (eds.), Geological Environments of Sandstone- type Uranium Deposits. IA E A, Vienna, P. 215-227.
Hutchison, C. S., 1983- Economic Deposits and Their Tectonic Setting. John Wiley and Sons, Publishing Co. New York, 363p.
Le Roux, J. P., 1985- Tectonic and Sedimentologic Environments of Sandstone - Hosted Uranium Deposit with Special Reference to Karoo Basin of South Alp. In: Finch, W. I. and Davis, J. F. (eds.), Geological Environments of Sandstone - type Uranium Deposits. IA E A, Vienna, P. 279-290.
Mason, B. and Moore, C. B., 1982- principles of Geochemistry. John Wiley and Sons Publishing Co. New York, 344p.
Ostle, D. and Ball, T. K., 1973- Some Aspects of Geochemical Surveys from Uranium. In: I A E A Uranium Exploration Methods. IA E A, Vienna, P. 171-187.
Schrader, E. D., 1977 - Relationship Between Uranium and Trace Metal Concentration in Volcanic Rocks from Nevada. Econ. Geology, Vol. 72, No.1, P. 104-106.
Shawe, D. R., 1966- Zonal distribution of elements in some Uranium Vanadium roll and tabular ore bodies on the Colorado Plateau, U. S. A. Geological Surv. Prof. paper, 550- B, P. 8169- B175.
Wenrich, K. J., 1985- Hydrogeochemical and Stream Sediment Saupling for Uranium in the Sandstone Environment. In: Finch, W. I., and Davis. J. F (eds.). Geological Environments of Sandstone- type Uranium Deposits, IAEA, Vienna, P. 317-334.
دوره 4، شماره 14
زمستان 1373، سال چهارم، شماره 14
زمستان 1373
صفحه 44-55