فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

نقش گسله شمال تهران در تکوین حوضه‌های رسوبی البرز مرکزی و ایران مرکزی در محدوده تهران - کرج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 سازمان زمین‌شناسی کشور، تهران، ایران
چکیده
گستره مورد بررسی بخشی از سیستم آلپی محسوب می‌شود که در شمال ایران، بین ایران مرکزی و البرز مرکزی قرار گرفته است.
در بخش جنوبی البرز مرکزی ساز و کار (مکانیسم) گسله‌ها راندگی با شیب به سمت شمال است. در ارتباط با گسله‌های راندگی اولیه، گسله‌های ثانویه به وجود آمده‌اند که به گمان در ژرفا به گله اصلی مرتبط‌اند و از آن منشعب شده‌اند. این گسله‌ها بر اساس نوع ارتباطی که با یکدیگر دارند، یعنی موازی یا زاویهدار، به انواع سنتتیک و آنتی‌تتیک تقسیم می‌شوند.
پالئوسن به گمان زمان شروع مقدمات به‌وجود آمدن گسله شمال تهران، به صورت ثانوی، از گسله مشا- فشم است. اگر چه نمی‌توان (به علت عدم آگاهی کافی از رخدادها و نبود شواهد) آن را به طور قاطع گسله فعال دانست، اما شاید بتوان آن را به صورت حادثه یا مرز به شمار آورد. گسله شمال تهران به صورت گسله فعال کم و بیش مربوط به ائوسن- الیگوسن است که با اختلاف بلندی میان حوضه البرز جنوبی و بخش شمالی حوضۀ ایران مرکزی همراه بوده است. ارتباط آن با گسله مشا- فشم زاویه‌دار یا گاهی گوه‌ای است؛ از این رو در حد فاصل دو گسله حوضۀ امتداد لغز، و در بخش جنوبی گسله شمال تهران حوضۀ مقدم بر چینخوردگی به وجود آمده است؛ و از آن زمان تا کنون هر یک از حوضه‌ها متناسب با فعالیت گسله شمال تهران، مراحل تکاملی خود را پشت سر گذارده‌اند.
موضوعات

امامی، م. ه. ، ۱۳۷۰، شرح نقشه زمینشناسی چهار گوش قم. مقیاس ۱:۲۵۰،۰۰۰، شماره E6 سازمان زمینشناسی کشور.
 امامی، م. ه. ، ۱۳۷۲، مروری بر ماگماتیسم ایران مقاله ارائه شده در دانشگاه تربیت مدرس.
امینی فضل، ع.، ۱۳۵۹ ، زمینشناسی و چینهشناسی منطقه سواد کوه (البرز مرکزی)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
بربریان، م.، قریشی، م.، ارژنگ‌روش، ب. و مهاجر اشجعی، ا. ١٣٦٤، پژوهش و بررسی ژرف نوزمینساخت، لرزه زمینساخت و خطر زمینلرزه گسلش در گستره تهران و پیرامون (پژوهش و بررسی لرزه زمینساخت ایرانزمین. بخش پنجم) ، گزارش شماره ۵۶، سازمان زمینشناسی کشور.
بربریان، م.، ١٣٦٤ - ١٣٦٣ ، «پژوهش ژرف و سترگ در آنی از پدیده کوه زایی: رفتار پی‌سنگ متبلور پرکامبرین به هنگام کوتاه شدن ناگهانی پوسته رسوبی بالایی در کوه‌زادهای جوان، نمونه ی انگاره ی کوه‌زاد زمینساخت نازک و ستبر پوسته و اهمیت ساخته‌ای سفره ی رورانده در ایران زمین»، فیزیک زمین و فضا، جلد ١۳ و ١٤، شماره ١-٢، رویه های ٢٣ و ٢٤.
بربریان، م.، ٦٤ - ١٣٦٣، «گسلش جنبا و زمین ساخت جوان ایران زمین»، فیزیک زمین و فضا، جلد ١٣ و ١٤، شماره ۱-۲.
حقی پور، ع.، ١٣٤٩، زمینشناسی منطقه زریگان، پایان نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه تهران.
خسرو تهرانی، خ.، ١٣٦٧، کلیاتی دربارۀ چینهشناسی ایران و مقاطع تیپ تشکیلات، انتشار دانشگاه تهران.
ساعدی بناب، ج.، ۱۳۷۲ ، تحلیل تکتونیکی تداخل دوسری گسل در مبارک‌آباد، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
سامانی، ب.، ۱۳۷۱، «زمینشناسی پرکامبرین در ایران مرکزی از دیدگاه چینه‌نگاری ماگماتیسم و دگرگونی»، مجموعه مقالات یازدهمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمینشناسی کشور، صفحه ٣١-٢٤.
شاهرخی، ز.، ١٣٦٦، بررسی زمینشناسی، پترولوژی و ژئوشیمی منطقه میگون نوجان (البرز مرکزی) در محدوده ورقه ۱۰۱۰۰،۰۰۰ تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
صدر، ا.، ۱۳۷۰، بررسی و تحلیل دگرشکلی ناحیه آئینهورزان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
صائب فر، و.، ۱۳۷۰، بررسی ژئودینامیسم گسل شمال تهران (جنوب غرب کرج)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم.
طوطی، ف.، ۱۳۷۰، پترولوژی سنگ‌های آتش‌فشانی منطقه کوه جارو (جنوب شرق اشتهارد)، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
علوی نائینی، م.، ۱۳۵۱، بررسی زمینشناسی ناحیه جام، گزارش شماره ۲۳، سازمان زمینشناسی کشور.
علوی نائینی، م.، ۱۳۷۱، «پالئوزوئیک در ایران»، فصلنامه علوم زمین، سازمان زمینشناسی، ، شماره ۲، رویه های 2-6.
لاسمی، ی.، ١٣٦٧، «محیط رسوب‌گذاری سازند هزاردره شرق تهران»، مجله علوم دانشگاه تهران، ویژه نامه نخستین سمپوزیوم کواترنر.
نبوی، م.، ۱۳۵۳، دیباچهای بر زمینشناسی ایران، سازمان زمینشناسی کشور.
یساقی، ع.، ١٣٦٨، تحلیل ساختاری و تکوین زمینساختی جنوب باختری البرز (شمال تهران)، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
 
Andersen Torgeir, B. and Jamtveit Bjorn, 1990. Uplift of deep crust during Orogenic extensional collapse A model based on field studies in the SOGN SUNNF JORD region of western, Norway, Tectonics, V. 9, No. 5, 1097-1111.
Brink, U. and Avraham, Z., 1989. The Anatomy of a pull-apart Basin: Seismic Reflection observations of the dead sea Basin, Tectonics, Vo. 8, No. 2, 333-350.
Bartley, J. M., Fletcher J. M., and Glazner A., 1990. Tertiary extension and contraction of lower plate rocks in the central MOJAVE metamorphic core complex southern California", Tectonics, Vo. 9, No. 3, 521-534.
Bott, M. H. P, 1976. Formation of Sedimentary basins of graben type by extension of the continental crust, Tectonophysics 36, 77-86.
Beloussov, V. V. and Sholpo, V. N., 1976. Geodynamics of the eastern part of the Mediterranean Alpine belt, Tectonophysics 35, 27-43.
Berberian, M., 1983. Continental deformation in the Iran and plateau (contribution to the seismotectonics of Iran, Part IV, No. 52.
Cannon, W. F. and Green, A. G., 1989. The north American Midcontinent rift reflection profiling, Tectonics, Vo. 8, No. 2, 305-332.
Clapp, F. G., 1930. Tehran anathe Elburz, New York.
Cook, K. L., 1969. Active rift System in the basin and range province, Tectonophysics 3, 469-511.
Geodynamic project, 1983. Geotraverse in Iran, Final report, Geol. Survi. Iran. No. 51.
Mody, J. P. and Hill, M. J., 1959. Wrench fault tectonics, Bull. Geol. Soc. Am., Vo. 67, 1207-1246.
Nieto obregon, J., Urrutia Fucugauchi, J., Cabral Cano, E. and Guzman, A., 1992. Listric faulting and continental rifting in western Mexico a paleomagnetic and Structural study, Tectonophysics 208, 365-376.SIN
Nogole Sadat, M. A. A., 1989. Tectono sedimentary Zonation of Iran, 29th International geology congress, Washingtion.
Ozelci, F., 1978. A Suggestion on the possible significance of volcanic activity in the tectonics development of the eastern Mediterranean region, Tectonophysics 46, 227-237.
Pierre Brun, J. and Choukroune, P., 1983. Normal faulting block tilting and decollement in a stretched crust, Tectonics, Vo. 2, No. 4, 345-356.
Pedrami, M., 1989. The timing rate and nature of the late Quaternary tectonism in Iran, Bull, of the INQUA neotectonic commission, No. 12.
Rieben, E. H., 1966. Geological observations on alluvial deposits in northern Iran, Geol. Survi. Iran. report No. 9.
Reading, H. G., 1986. Sedimentary environments and facies, London, 471-519.
Sengor, A. M. C. A new model for the late palaeozoic- Mesozoic tectonic evolution of Iran and implication for Oman Turkey geological society, No. 49, 797-831.
Stocklin, J., 1974. Northern Iran Alborz Mountains, Tehran Iran.
Stampfli, G., Zenientti, L. and Bronnimann, P., 1976. Trias De L, Elburz oriental, Iran, Stratigraphie Sedimentologie, Micropaleontologie, Milano, 467-500.
Sussli, P. E., 1976. The geology of lower Haraz valley area, central Alborz, Iran, Geol. Survi. Iran Rep. No. 38.
Tchalenko, J. S., 1975. Seismotectonic framework of the North Tehran fault, Tectonophysics 29, 411-420.
دوره 3، شماره 12
تابستان 1373، سال سوم، شماره 12
پاییز 1373
صفحه 12-27