فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

سیر تکامل تکتونیکی کمربندهای کوه‌زایی تتیسی خاورمیانه در پالئوزوئیک پسین و مزوزوئیک: اشاراتی بر زمین‌پویایی قلمرو تتیسی در پالئوزوئیک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمدرضا شیخ‌الاسلامی
سازمان زمین‌شناسی کشور، تهران، ایران
چکیده
این مقاله مروری است بر وقایع تکتونیکی پالئوزوییک پسین و مزوزوییک در محدودۀ کوه‌زایی تتیسی خاورمیانه (Tethysides) که بر مبنای الگویی جدید ارائه شده است. ایده اصلی این الگو عبارت است از در نظر گرفتن پی‌سنگ نواحی Trialeti Adzharia- Dzirula, Pantide, Artvin-Karabagh, و سنندج- سیرجان، به عنوان یک کمان ماگمایی در ارتباط با کوه‌زایی Cimmerides، در محدوده زمانی پالئوزوییک پسین تا تریاس پسین. این کمان رو به سوی شمال، شمال خاوری است و زون پوداتاکساسی (Podataksasi) نام‌گذاری شده است. حرکات این کمان نسبت به اوراسیا در زمان ژوراسیک و کرتاسه باعث به وجود آمدن بسیاری از دگر شکلی‌های هم‌زمان در ماورأ قفقاز، جنوب شوروی سابق (خاور دریای خزر) و ایران شده است. بر مبنای این مدل، حاشیه شمالی سرزمین گندوانا در خاورمیانه، طی پالئوزویک پسین و تریاس پیشین تا میانی، نه به صورت یک حاشیۀ غیرفعال قاره‌ای از نوع اطلسی، بلکه به صورت یک حاشیه فعال از نوع پاسیفیکی است که در اثر زیرراندگی پوسته اقیانوس پالئوتتیس به زیر گندوانا به وجود آمده است. جدایش متوالی جزایر کمانی این حاشیه، اقیانوس‌های نئوتتیسی را پدیدار کرده است. گسل‌های راستالغز با جا به جایی‌های وسیع، عامل گسیختگی در سیمای هندسی محدوده کوه‌زایی Cimmerides در خاورمیانه، پس از وقوع تصادم (Collision) هستند. این گسیختگی به طور فزاینده باعث از بین رفتن زون پوداتاکاسی شده است.
موضوعات
فصلنامه علمی علوم زمین
دوره 3، شماره 12
تابستان 1373، سال سوم، شماره 12
پاییز 1373
صفحه 44-63