فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، زمین‌شیمی و الگوی تشکیل کانسار تیتانیوم دیرینه پلاسری محمدآباد، سبزوار، شمال‌خاور ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه پترولوژی و زمین‌شناسی اقتصادی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
2 دانشگاه صنعتی شاهرود
10.22071/gsj.2026.573793.2244
چکیده
کانسار تیتانیوم دیرینه پلاسری محمدآباد در زیرپهنه سبزوار، شمال‌خاور ایران واقع است. این کانسار به صورت چینه‌کران در افق ماسه‌سنگی کانه‌دار از واحد مارنی-کنگلومرایی-آهکی-ماسه‌سنگی ائوسن میانی- پسین قرار دارد. کانی‌های اکسیدی به شکل چینه‌کران در واحد ماسه‌سنگی و به‌صورت‌های چینه‌سان، عدسی و دانه‌پراکنده مشاهده می‌شوند. کانی‌های اکسیدی شامل تیتانومگنتیت، ایلمنیت، مگنتیت و هماتیت هستند که تیتانومگنتیت بیشترین فراوانی را دارد. مطالعه شیمی کانی‌های اکسیدی (TiO₂ از 87/12 تا 75/20 درصد وFe₂O₃ از 99/39 تا 68/64 درصد) نیز متوسط ترکیب آن‌ها را تیتانومگنتیت نشان می‌دهد. مقایسه الگوهای ژئوشیمیایی عناصر فرعی و کمیاب در ماسه‌سنگ‌های تیتانیوم-آهن‌‌دار ائوسن با همین الگوها در توده‌های آذرین مافیک-حدواسط کرتاسه پسین به همراه وجود مقادیر قابل‌توجهی از تیتانومگنتیت و مگنتیت در ترکیب کانیایی این سنگ‌های آذرین، نشان می‌دهد که توده‌های مونزوگابرویی، دیوریتی و مونزودیوریتی کرتاسه پسین به سن 100 تا 75 میلیون سال پیش، سنگ مادر احتمالی کانی‌های اکسیدی در ماسه‌سنگ‌های جنوب سبزوار هستند. این سنگ‌های نفوذی بیشتر به شکل‌ سیل در میان توالی‌های آتشفشانی-رسوبی کرتاسه پسین در منطقه جنوب سبزوار برون‌زد دارند. کانسار تیتانیوم محمدآباد، کانسار دیرینه پلاسری است که از هوازدگی و فرسایش سنگ‌‌های رخنمون یافته کرتاسه پسین در محیط‌های رودخانه‌ای و ساحلی کم‌عمق دریای پیش بوم حوضه اقیانوسی سبزوار در ائوسن نهشته شده است
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 01 تیر 1405