فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

کاربرد سیالات درگیر (Fluid Inclusions) در بررسی ژنز کانسارها و اکتشاف آن‌ها؛ به عنوان نمونه کانسار مس و مولیبدن پورفیری سونگون اهر- آذربایجان خاوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سازمان زمین شناسی استرالیا
چکیده
بررسی سیالات درگیر، به ویژه در ۲۰ سال اخیر کمک بزرگی به شناسایی شرایط فیزیکوشیمیایی تشکیل کانسارها کرده است. در این جا به اختصار نمونه‌هایی از این کوشش‌ها را که برای شناسایی ژنز کانسارهای سرب و روی در سنگ‌های کربناته Mississippi Valley type Deposits، کانسارهای طلای اپی‌ترمال کانسارهای رگه‌ای اورانیوم کانسارهای رگه‌ای تنگستن و قلع، و کانسارهای مس و مولیبدن پورفیری به کار رفته ارائه می‌نماییم. همزمان با پژوهش بر روی سیالات درگیر کوشش‌های فراوانی نیز برای کاربرد این اطلاعات جهت پی‌جویی و اکتشاف این کانسارها به عمل آمده است.
در این نوشتار نشان داده می‌شود که چگونه تلفیق مشاهدات صحرایی و بررسی‌های آزمایشگاهی (سنگ شناسی، آلتراسیون، سیالات درگیر) منجر به کشف کانی‌سازی مس و مولیبدن از نوع پورفیری در کنار قریه سونگون اهر شده است.
موضوعات

اسکویی، رسول و اکبر کریمی، ۱۳۶۸ - گزارش مطالعات مقدماتی ژئوفیزیکی حوزه اکتشافی اهر (سونگون کیقال- آستامال)، شرکت ملی صنایع مس ایران.
اطمینان، هاشم، ۱۳۵۵- کانسار مس سرچشمه، سمپوزیوم انجمن نفت ایران.
اطمینان، هاشم، ۱ - ۱۳۵۶ - کشف کانی‌سازی مس و مولیبدن از نوع پورفیری در کنار قریۀ سونگون اهر و برنامه پیشنهادی برای عملیات اکتشافی آن، سازمان زمینشناسی کشور، گزارش داخلی.
اطمینان، هاشم، ۲-۱۳۵۶- گزارش مأموریت آذربایجان؛ اهمیت کانی‌سازی مس و مولیبدن پورفیری در جنوب رودخانه ارس در آذربایجان شمالی و برنامه پیشنهادی برای بررسی‌ها و عملیات اکتشافی تفصیلی در این ناحیه، سازمان زمین‌شناسی کشور، گزارش داخلی.
اطمینان، هاشم، ١٣٦٠ - کانسار مس سرچشمه، نقش سیالات در مکانیسم کانی‌سازی و دگرسانی، گزارش شماره ٤٨ ، سازمان زمینشناسی کشور به زبان فرانسه با خلاصه به زبان فارسی).
باباخانی، علیرضا؛ لسکویه، ج. ل.؛ ریو، ر.؛ با نظارت عمیدی، م.، ۱۳۶۹ - شرح نقشه زمینشناسی چهارگوش اهر، سازمان زمینشناسی کشور.
پور لطیفی، علی، ١٣٦٧ - گزارش زمینشناسی معدن سونگون (منطقه اهر) به انضمام نقشه منطقه به مقیاس ۱:۵۰۰۰، سازمان زمینشناسی کشور.
خاکزاد، احمد، قادری، مجید، ۱۳۷۲- بررسی زمینشناسی اقتصادی کانسار مس سونگون اهر، فصلنامه معادن و فلزات، شماره ٤٨ -  ٤٩ .
سهیلی، حسین، قوچانی، ناصر، سیدزاده، جمال، مرجعی، فرشید و نیک سیرت، محمدرضا، ۱۳۵۸- گزارشی از منطقه اکتشافی سونگون واقع در شمال غربی شهرستان اهر، شرکت ملی صنایع مس ایران.
شرکت ملی صنایع مس ایران، امور اکتشافات، ١٣٦٩ - نگاهی اجمالی به عملیات اکتشافی در کانسار مس سونگون (شمال غرب اهر).
فارسی نیا مرج، عباس، ١٣٦٨ - گزارش مقدماتی پژوهش‌های ژئوفیزیکی در ناحیه سونگون، امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس ایران.
کان‌ساران (مهندسین مشاور)، ۱۳۶۵ - بررسی گزارش‌ها و نوشته‌های معدنی پیرامون کانسار مس سونگون (آذربایجان خاوری).
کریمی، اکبر، ١٣٦٨ جمع‌بندی مطالعات بر روی کانسارهای مس در شمال آذربایجان خاوری، امور اکتشافات شرکت ملی صنایع مس ایران.
کریمی، اکبر، ۱۳۷۰- گزارش بررسی عملیات اکتشافی در کانسار مس سونگون اهر، شرکت ملی صنایع مس ایران.
مؤمن زاده، مرتضی؛ اکرمی، منوچهر؛ عربیه، حمید و بندعلی، علی اکبر، ۱۳۵۷- با تجدید نظر مرتضی مؤمن زاده در آذر ۱۳۹۰، شناسایی منطقه آلتراسیون -کیقال سونگون از نظر منابع معدنی، سازمان زمین شناسی کشور.
مؤمن زاده، مرتضی؛ رشید نژاد عمران، نعمت اله، ١٣٦٧ - گزارش برداشت زمینشناسی و مطالعات اکتشافی کانسار سونگون در مقیاس ۱:۵۰۰۰، سازمان زمین شناسی کشور.
مهرپرتو، م. با همکاری امینی‌فضل، ع. و رادفر، ج؛ با نظارت امامی، ه. ، ۱۳۷۲ زمینشناسی ناحیه ورزقان چهار گوش شماره ۵۳۶۷ به مقیاس 1:100،000 .
وثوق زاده، غلامحسین؛ تدین اسلامی، ابوالحسن، ۱۳۵۳ - گزارش اکتشافی و ژئوشیمیایی تفصیلی و نیمه تفصیلی مناطق شمالغربی اهر (بارملک کیقال - سونگون و بلوجه)،  سازمان زمین شناسی کشور.
یوسفی، امامقلی و کیمیا قلم، جعفر ۱۳۷۰ - گزارش مطالعات ژئوفیزیک در منطقه سونگون اهر.
 
Anderson, G. M., 1983- Some geochemical aspects of sulfide precipitation carbonate rocks, in Kisvarsanayi, G., Grant, S. R., Pratt, W. P, and Koeing, J. W, eds., international conference On Mississippi Valley Type lead-zinc deposits, proceedings volume: Rolla, univ. Missouri, Rolla Pres, P.61-76.
Bazin, D., and Hubner, H., 1969- Copper deposits in Iran, Geological Survey of Iran, report no 13, 232p.
Berger, B.R., and Bethke, P. M., 1985- Geology and geochemistry of epithermal systems, Reviews in Econ Geol, vol2, Society of Econ Geologists.
Cuney, M., 1978- Geologic environment, mineralogy, and fluid inclusions of the Bois Noire- Limouzat Uranium vein, Forez, France. Econ Geol. 73, 1567-1610.
Eastoe, C. J., 1978- A fluid inclusion study of the Panguna Porphyry Copper deposit, Bougainville, Papua New Guinea. Econ Geol. 73. 721-748.
Etminan, H., 1971- Fluid inclusion studies of samples from Zaca project, Alpine County, California, USA. Report to Penarroya Pty Ltd (France & USA).
Etminan, H., 1974- Distribution des Inclusions Fluids dans les porphyres cupriferes de Sar Cheshmeh et Darreh Zar (Iran). 2 eme Reunion Annuelle des sciences de la terre- Pont a Mousson- Nancy- France.
Etminan, H., 1975- Fluid inclusion studies in quartz keratophyres and granitic rocks from the Huelva area (Spain). Report to the Geological Foundation, Polytechnique of Lorraine, Nancy- France.
Etminan, H., 1977 a- Le Porphyre Cupriferous de Sarcheshmeh. Role des phases fluids dans les mechanisms d’alteration et de mineralisation. Science de la Terre, France. Memoire No. 34, 242 pp.
Etminan, H., 1977 b- The Discovery of porphyry Copper- Molybdenum mineralization adjacent to Sungun village in the northwest of Ahar (Eastern Azarbayjan, Iran) and a proposed program for its detailed exploration. Geological Survey of Iran (Internal report).
Etminan, H., 1977 c- Copper Porphyry mineralisation in Iran, CENTO Copper Symposium, Ankara, 23- 27 October
Etminan, H., 1978- Fluid Inclusion studies of the Porphyry Copper ore bodies at Sar Cheshmeh, Darreh Zar and Meiduk (Kerman Region, South Eastern Iran), and Porphyry Copper Discoveries at Songun, Gozan and Kighal (Azarbayjan region, north- western Iran). 5th Symposium of the international Association on the Genesis of Ore Deposits (1. A. G. O. D), August 1978, Utah- Salt Lake City, U. S. A.
Etminan, H., 1980- Distribution of Cu- Mo Porphyry deposits in Iran, characteristic features of alteration and mineralisation in different deposits. 26th International Geological Congress July 1980- Paris, France,
Etminan, H., Lambert, I. B., Buchhorn, I., Chaku, S. and Murphy, G. C., 1984- Research into diagenetic and mineralising processes, Lennard Shelf reef complexes, W. A. In: Purcel, P. G., (Ed), 1984, the Canning Basin, W. A.: Proceedings of Geol. Soc. Aust./Pet. Exp. Soc. Aust. Sympopsium. Perth,. pp 447-454.
Etminan, H., and Higgins, N, 1986- The composition of ore forming fluids in the Mt Paynter tin/tungstendeposit, NSW. Extended Abstract, IGCP project 220, symposium, correlation and resource evaluation of tin/tungsten granite in SE Asia and the Western Pacific Region.
Etminan, H., Porter, R., Hoffmann, C.F., Sun, S.S., and Henley, R. W., 1988- Initial studies of hydrothermal alteration, fluid inclusions, and stable isotopes at pajingo gold deposit, QLD. Extended abstract, Bicentennial Gold 88. pp. 434-435., Proceedings of Geological Societs of Austiala Inc. Mellourne, May 1988.
Etminan, H., and Hoffmann, C.F. 1989- Biomarkers in fluid inclusions, A new tool in constraining source regimes and its implications for the genesis of MVT deposits. Geology, Vol 17, pp.19-2.,
Hollister, L. S. and Crawford, M. L., 1981- Short course in fluid inclusions: Applications to petrology. Mineralogical Association of Canada. V6, May 1981.
Kelly, W.C. and Turneaure, F. S., 1970- Mineralogy, Paragenesis and geothermometry of the tin and tungsten deposits of the eastern Andes, Bolivia, Econ Geol. 65, 600- 680.
Ladame, G., 1943- Les Resources Metallifers de I,Iran: Schweitz. minr. Petrog. Mitt. V. 25. No 1, p 165-208.
Lahusen, L. C., and Mallakpour, M. A., 1970- Geological, Mineralogical Reconnaissance in southern Gharadag region, Azarbaijan, NW Iran. Geological Survey of Iran, Tehran (Internal report).
Leroy, J., 1978- The Margnac and Fanay Uranium deposits of the La Crouzille district (Western Massif Central, France): geologic and fluid inclusion studies. Econ. Geol., v. 73, 1611-1634.
Movahhed Aval, M., Broquin, M., and Mallakpour, M. A., 1974- Regional geochemical stream Prospecting in Varzeghan- Songun- Balujeh area, Azarbayjan, NW Iran.
Nash, J. T., 1971- Fluid inclusions as guide to porphyry type mineralization, Econ. Geol. 66, p. 1268.
Poty, B., et Weisbrod, A., 1976- Les Inclusion fluides commes guides pour la prospection des gites metalliferes. Annales des Mines, Feb. 1976, 1-7.
Roedder, E., 1971- Fluid inclusion studies on the Porphyry- type ore deposits at Bingham, Utah, Butte and Climax, Colorado, Econ Geol., 66, 98- 120.
Roedder, E., 1976- Fluid inclusion evidence on the genesis of ores in sedimentary and volcanic rocks. in: Handbook of stratabound and stratiform ore deposits (K. H. Wolf, editor), Elsevier, Amsterdam, 2,67-110.
Roedder, E., 1984- Fluid inclusions, Reviews in Mineralogy, v, 12., 644p. Mineralogical Society of America.
Sourirajan, S., and Kennedy, F. C., 1962- The system H20- NaCl at elevated temperature, and pressures, Amer. J. Sci., 260, pp. 115- 141.
Stahl, A. F., 1911- Die Ertz des Karadag in Persian: Chem- Zeitung, v. XVII, 1964 (Persian Handb. region geologie, 11, Heideberg 1911). p 58-etp. pp. 85-86.
Unterhossel, F., 1934- Die Wichtigeren Erzvorkommen des Perischen Karadag- Gebirges: Metal und Erz, 7, pp. 237-243. pp. 237-242.
Vache, R., 1968- Abriss der Geologie und Erzlagerstatten von Aserbeidschan (Iran): Erzmetall, H. 9pp. 425-420.
 
دوره 3، شماره 11
بهار 1373، سال سوم، شماره 11
تابستان 1373
صفحه 16-31