مقدمه مترجم رشته‌کوه‌های افغانستان، پامیر و پاکستان از فشرده شدن و جمع شدن حوزه تتیس بوجود آمده‌اند. پی‌سنگ قاره‌ای در زیر رسوب‌های کم‌ژرفای دریایی نشان می‌دهد که تنیس بیشتر همانند دریایی قاره مانند بوده است. شرایط اقیانوسی در پالئوزوئیک پیشین، میانی و مزوزوئیک که وجود افیولیت‌ها آن را مشخص می‌نماید مرز پالئوتتیس را در شمال و نئوتتیس را در جنوب نشان داده و حوزه قاره‌ای مانند را به بخش‌هایی تقسیم می‌نماید که ایران زمین را نیز نمی‌توان از این مجموعه جدا نمود. چکیده تتیس دریایی بزرگ با روند خاوری باختری بین نیمکره شمالی و نیمکره جنوبی زمین بوده است. یک گروه پژوهشگر ١٢٤ نفری از دانشگاه‌های مختلف اروپا به ویژه فرانسه و مرکز ملی پژوهش‌های علمی با همکاری مراکز پژوهشی کاربردی و برخی شرکت‌های نفتی مراحل اصلی تشکیل و گسترش ساختاری و همچنین علل تشکیل انواع مختلف سنگ‌ها و ویژگی تجمع، نهشته شدن، و باقی ماندن مواد آلی در آن را بررسی و مدل‌سازی کرده‌اند. تتیس مدتی حدود ۲۵۰ میلیون سال (از اواسط کربونیفر تا اواسط ائوسن) دریایی بزرگ بین قاره‌های نیمکره شمالی و نیمکره جنوبی زمین بوده است. نه اقیانوس اطلس وجود داشت، نه اقیانوس هند و نه آرکتیک (۱). همۀ آب‌ها در اقیانوس وسیع پانتالاسا (Panthalassa) جمع بود که هم اکنون به شکل اقیانوس آرام یا پاسیفیک (Pacifique) در آمده است. تتیس دریایی با روند خاوری باختری بوده و منطقه تروپیک (۲) که تابش اشعه خورشید بر آن به طور عمودی می‌باشد را، دربرمی‌گرفته است. در واقع می‌توان گفت که دریای بزرگ تتیس در ۳۰۰ میلیون سال قبل (اواسط کربونیفر) از شکافتن و گسلیده شدن قاره واحدی به نام پانژه (Pangee) به وجود آمده است. شناسایی مراحل مختلف این گسیختگی که به طور نامنظم از خاور به طرف باختر انجام گرفته، با بررسی سنگ‌های رسوبی، گدازه‌های آتش‌فشانی و دگرشکلی آن‌ها امکان پذیر شده است. یادآور می‌شود که تهیه نقشه‌های دینامیکی تتیس، تعیین مقدار حرکت جنبشی (Cinematique) قاره‌ها، مختصات جغرافیایی و گسل‌های بزرگ از تلفیق نقشه مغناطیسی کهن زمین (Paleomagnetisme) ، نقشه‌های پالئوژئوگرافی یا جغرافیای دیرین، و نقشه‌هایی که شرایط محیط زیست را در زمان‌های زمین‌شناسی نشان می‌دهد (Paleoenvironnement) به دست آمده و (به کمک تکنولژی جدید) به صورت یک نمودار اطلاعاتی ترسیم شده است. روش پژوهشی بر اساس شناخت محیط و شرایطی می‌باشد که در گذشته حکم‌فرما بوده است و بر این اساس نقشه‌هایی تهیه گردیده که شرایط محیط رسوبی را از ۲۵۰ تا ۱۰ میلیون سال قبل مشخص می‌نماید. هر یک از این نقشه‌ها به طور متفاوت شرایط گذشته را در مدت زمانی بین ۲ تا ۵ میلیون سال نشان می‌دهد. در این مقاله بیشتر به شرح نتایج به دست آمده پرداخته شده است.
