فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

ویژگی‌های دگرسانی و کانه‌زایی کانسار مس دهنه‌گمرکان: شواهدی از یک سامانه پورفیری احیایی در کمان ماگمایی ارومیه- دختر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 گروه زمین شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 شرکت صنایع معدنی فرآوری مس امید سبزواران، تهران، ایران
10.22071/gsj.2026.570993.2242
چکیده
کانسار مس دهنه‌گمرکان، که در بخش جنوبی کمربند پورفیری کرمان در کمان ماگمایی ارومیه- دختر واقع است، یکی از معدود سامانه‌هایی است که شواهدی از شکل‌گیری در یک محیط ماگمایی- گرمابی با ماهیت احیایی نشان می‌دهد. در این کانسار سه مرحله از توده‌های نفوذی جایگیر شده با سن پس از ائوسن شناسایی شده‌اند که توده کوارتزمونزونیت تا کوارتز مونزودیوریت میزبان اصلی کانی‌سازی مس است. زون‌های دگرسانی شامل سیلیسی، پتاسیک، فیلیک، آرژیلیک، پروپیلیتیک و کربناتی هستند. رخداد گسترده دگرسانی پتاسیک همراه با حضور کانی‌های سولفیدی ژرفزاد (هیپوژن)، نبود مگنتیت، هماتیت اولیه و انیدریت و رخداد کانی‌های احیایی مانند پیروتیت، ایلمنیت و آرسنوپیریت، همگی نشان‌دهنده ماهیت کاهنده سامانه است. الگوهای دگرسانی، ویژگی‌های کانی‌سازی و رابطه آنها با توده‌های نفوذی، شواهد ارزشمندی از تشکیل این کانسار در یک محیط احیایی فراهم آورده است که در مقایسه با مدل‌های کلاسیک پورفیری اکسیدان در ایران، ویژگی‌های کانی‌شناسی و فلززایی متفاوتی دارد. این نتایج نه‌تنها الگویی جدید برای تفسیر فرآیندهای دگرسانی و کانه‌زایی در جنوب کمربند پورفیری کرمان ارائه می‌کند، بلکه می‌تواند در بازنگری مدل‌های اکتشافی و شناسایی سایر سامانه‌های پورفیری احیایی در کمان ماگمایی ارومیه- دختر نقشی کلیدی ایفا کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 10 مرداد 1405