فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

شواهد ژئوشیمیایی و پتروژنتیکی برای تبیین تکامل تکتونوماگمایی یک سامانه کمانی ادیاکاران–کامبرین در شمال‌شرق ایران مرکزی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سهیلا مرادی 1
علیرضا جعفری راد 1
رحیم دبیری 2
عبداله یزدی 3
محمد الیاس مسلم پور 4
1 گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه زمین‌شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
3 گروه زمین‌شناسی، واحد کهنوج، دانشگاه آزاد اسلامی، کهنوج، ایران
4 گروه زمین‌شناسی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران
10.22071/gsj.2026.588448.2259
چکیده
توده نفوذی شمال‌غرب تربت‌جام در پهنه ایران مرکزی (با سن ادیاکاران–کامبرین)، شامل چهار استوک از بیوتیت‌گرانیت، گرانودیوریت، گنیس، دیوریت و گابرو است که تبیین دقیق تحولات تکتونو-ماگمایی آن ضرورت دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد گرانیتوئیدهای کالک‌آلکالن منطقه، با غنی‌شدگی از LILE (نظیر K، Rb، Th) و تهی‌شدگی از HFSE (به‌ویژه Nb، Ta، Ti)، از نوع S و پرآلومین (A/CNK > 1.1) هستند. این سنگ‌ها حاصل ذوب‌بخشی گری‌واک‌های نابالغ ولکانوژنیک‌اند که توسط انکلاوهای سورمیکاسه و ژئوشیمی زیرکن نیز تأیید می‌شود. حضور پاراژنز آندالوزیت–سیلیمانیت و سودوتاکیلیت‌ها حاکی از ذوب همزمان با دگرشکلی، صعود لرزه‌زای ماگما و برون‌زدگی سریع تحت رژیم حرارتی-کششیِ ناشی از عقب‌گرد ورقه فرورونده است؛ جایی که تزریق ماگمای مافیک در نئوپروتروزوئیک محرک اصلی ذوب پوسته‌ای بود.مدل تکامل لیتوسفری منطقه در قالب یک چرخه ویلسون شامل سه فاز است:۱) آغاز فرورانش و دگرشکلی عمیق (۶۳۰ تا ۶۵۰ میلیون سال پیش)، ۲) عقب‌گرد ورقه و تولید گرانیتوئیدهای نوع S در ادیاکاران پسین (۵۴۸ تا ۵۶۰ میلیون سال پیش) و ۳) نازک‌شدگی شدید پوسته و تزریق پالس‌های مافیک تولئیتی در مرحله ریفتینگ (حدود ۴۷۱ میلیون سال پیش). این چارچوب منسجم، تناقضات پیشین مبنی بر حضور همزمان شواهد گرانیتوئیدهای نوع S و I را به‌عنوان فازهای متوالیِ یک چرخه تکاملی واحد به‌خوبی تبیین می‌کند.
کلیدواژه‌ها
عقب نشینی صفحه
گرانیت نوع S
چرخه ویلسون
صعود لرزه ای
موضوعات
فصلنامه علمی علوم زمین

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405