بررسی زمین‌شناسی و کانی‌سازی پتانسیل تیتانیم خانیک- غازان، ارومیه، استان آذربایجان‌غربی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشگاه ارومیه، دانشکده علوم، گروه زمین‌شناسی، ارومیه، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه ارومیه، دانشکده علوم، گروه زمین‌شناسی، ارومیه، ایران

3 استادیار، دانشگاه ارومیه، دانشکده علوم، گروه زمین‌شناسی، ارومیه، ایران

چکیده

پتانسیل تیتانیم خانیک- غازان در 82 کیلومتری شمال باختری شهر ارومیه در انتهای شمال باختری پهنه سنندج-سیرجان واقع است. این پتانسیل بخشی از توده آذرین نفوذی مافیک- اولترامافیک موسوم به مجموعه غازان است که در در داخل سنگ‌های رسوبی پالئوزوئیک زیرین نفوذ کرده است. این توده از دو بخش مافیک (با حجم رخنمون اصلی) و اولترامافیک (با حجم رخنمون بسیار جزئی) تشکیل شده است. سنگ‌های مافیک عموماً گابرویی بوده و شامل گابروهای لایه‌ای متوسط بلور تا درشت بلور و گابروهای توده‌ای ریزدانه (میکروگابرو) هستند. رخنمون‌های بسیار جزئی سنگ‌های اولترامافیک نیز عمدتاً دارای ترکیب ورلیت تا دونیت می‌باشند. گابروهای لایه‌ای سنگ‌های میزبان اصلی کانی‌سازی اکسیدی آهن- تیتانیم در محدوده مورد مطالعه هستند. کانی‌های اصلی سنگ‌های میزبان شامل کلینوپیروکسن‌ها و پلاژیوکلازها می‌باشند. کانی‌های فرعی را عموماً کانی‌های کدر (عموماً اکسیدهای آهن- تیتانیم) و اندکی الیوین و آپاتیت و کانی‌های ثانویه را ترمولیت-اکتینولیت، اپیدوت، زوئیزیت، کلریت، آلبیت ثانویه، سریسیت و کلسیت تشکیل داده‌اند. دگرسانی‌های مهم شامل سوسوریتی شدن، اورالیتی شدن، سریسیتی شدن و کلریتی شدن هستند. کانی‌های فلزی کانسنگ را ایلمنیت، مگنتیت، تیتانومگنتیت و به مقدار بسیار جزئی هماتیت و پیروتیت تشکیل می‌دهند. مجموع فراوانی کانی‌های ایلمنیت، تیتانومگنتیت و مگنتیت در مقاطع صیقلی مورد مطالعه بین 5 تا 12 درصد حجمی در تغییر هستند. بافت‌های اصلی کانسنگ شامل بافت‌های پرکننده فضاهای خالی نوع دانه‌ای و برون‌رست هستند. بافت‌های کروی، مارتیتی و میلونیتی بافت‌های فرعی کانسنگ می‌باشند. همراهی فازهای اکسیدی و سیلیکاته با هم در سنگ‌های میزبان به دلیل فوگاسیته نسبتاً پایین اکسیژن بوده که اجازه تفکیک کامل مذاب اکسیدی را از مذاب سیلیکاته نداده است. بر اساس بررسی‌های ژئوشیمیائی مشخص شده است که ماگمای اولیه روند آلکالن تا ساب آلکالن با تمایل به سمت تولئیتی داشته است. بر اساس نتایج مطالعات سنگ‌نگاری، کانه‌نگاری و تجزیه‌های شیمیایی نتیجه گرفته شده است که پتانسیل ایلمنیت- تیتانومگنتیت خانیک- غازان مشابه کانسار قره‌آغاج ارومیه بیشترین تشابه را در سطح جهانی با کانسار ایلمنیت- مگنتیت‌-آپاتیت عیار پایین Kauhajarvi در باختر فنلاند دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geology and Mineralization of Khanik-Qazan titanium potential, Urmia, West Azarbaijan province, NW Iran

نویسندگان [English]

  • S Alipour 1
  • B Hosseinzade 2
  • Y Rahimsouri 3
1 Associated Professor, Department of Geology, Faculty of Science, Urmia University, Urmia, Iran
2 M. Sc., Department of Geology, Faculty of Science, Urmia University, Urmia, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Science, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده [English]

Khanik-Gazan  titanium potential is located at 82 km northwest of  Urmia at the extremity of  NW of  Sanandaj-Sirjan geological zone. This deposit has formed  in the Qazan mafic-ultramafic intrusive complex that intruded into the early Paleozoic sedimentary rocks. It consist of two general rock units including 1) mafic unit as the main outcrop volume and 2) ultramafic unit in smaller volume. The mafic rock type is gabbro in general formed of medium grained and  layered accompanying by anorthosite sill and microgabbro (diabase). Layered mela and meso-gabbro are the main host rocks for titanium mineralisation in the studied area. The main minerals of the host rock included clinopyroxene (mainly augite), and calcic plagioclases. Opaque minerals and rarely olivine and apatite are the minor minerals and tremolite-actinolite, epidote, zoisite, chlorite, albite, sericite and calcite are the secondary minerals. Saussuritization, uralitization, sericitization and chloritization are the main alterations of main silicate minerals. Ilmenite, titanomagnetite, magnetite, and some hematite and pyrrhotite are the main primary opaque ore minerals. Open-space filling textures including granular and exsolution are the major textures of the ore, while, Spherical, martitization, mylonitization are the minor textures. Total abundance of ilmenite, magnetite, titanomagnetite in the studied polished sections ranges between 5 to 12 vol%. Oxide and silicate phases are associated with the host rocks due to the relatively low oxygen fugacity, which don’t  occurred in complete separation of the silicate melt from oxide melt. Based on geochemical studies, the primary magma had  revealed an alkaline to sub-alkaline (mainly tholeitic trend) series. According to the mineralogical and petrographical evidences and chemical analyses, the Khanik-Qazan ilmenite-titanomagnetite deposit is similar to the low grade apatite- ilmenite–magnetite Kauhajarvi and Lumikangas deposits, in western Finland. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Titanium ore
  • Ilmenite
  • Titanomagnetite
  • Khanik-Qazan layered intrusion
  • Urmia