سنگ‌زایی و کانه‌زایی در کانسار اکسید آهن آپاتیت‌دار گزستان، خاور بافق، ایران مرکزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران؛ استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

2 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 دانشیار، بخش زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

4 استادیار،‌ پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

5 دانشیار، پژوهشکده علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

6 کارشناسی ارشد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

کانسار مگنتیت- آپاتیت‌ گزستان در 78 کیلومتری خاور بافق قرار دارد. از دید ساختاری، این کانسار متعلق به پهنه ایران مرکزی و زیرپهنه بافق- پشت‌بادام است. واحدهای سنگی منطقه به سری ریزو تعلق دارند و از سنگ‌های کربناتی، شیل، توف، ماسه‌سنگ و سنگ‌های آتشفشانی تشکیل شده‌اند. افزون بر سنگ‌های رسوبی و آتشفشانی، سنگ‌های نفوذی به شکل استوک و دایک و با ترکیب گرانودیوریت و گرانیت در بخش‌های مختلف رخنمون دارند. سنگ‌های سبز با ترکیب اسیدی تا حدواسط (تراکیت و داسیت در اثر دگرسانی کلریتی، به رنگ سبز دیده می‌شوند)، میزبان کانی‌سازی آهن و فسفات هستند که در برخی بخش‌ها، رخساره‌های نیمه‌ژرف نشان می‌دهند. دگرسانی در سنگ‌های آتشفشانی آشکارتر و انواع شدیدتر آن شامل دگرسانی‌های کلریتی‌، آرژیلی و سیلیسی است. سنگ‌های میزبان کانی‌سازی، به‌شدت دگرسانی نشان می‌دهند. کانی‌سازی در کانسار گزستان شامل ترکیبی از اکسیدهای آهن و آپاتیت به نسبت‌های مختلف است که با کمی کوارتز و کلسیت همراهی می‌شود و به شکل‌های متفاوت درون سنگ‌های تراکیتی- داسیتی و کمی در ریولیت‌ها دیده می‌شود. پنج شکل کانی‌سازی در این منطقه قابل تفکیک است که شامل کانسنگ آهن توده‌ای با کمی آپاتیت، کانسنگ آپاتیت- مگنتیت، رگه- رگچه‌های نامنظم (استوک‌ورک) در سنگ سبز برشی‌شده، نوع پراکنده و رگه‌های توده‌ای خالص آپاتیتی هستند. سنگ‌ میزبان در محدوده کالکو‌آلکالن قرار دارد. محیط زمین‌ساختی، سنگ میزبان، کانی‌شناسی، دگرسانی و ساخت و بافت در کانسار گزستان، بیشترین شباهت را با کانسارهای اکسید آهن آپاتیت‌دار نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Petrogenesis and Mineralization at Gazestan Iron Oxide – Apatite Deposit, East of Bafq, Central Iran

نویسندگان [English]

  • S Afzali 1
  • N Nezafati 2
  • M Ghaderi 3
  • J Ghalamghash 4
  • M.R Ghassemi 5
  • A Karimi Bavandpur 6
1 Ph.D. Student, Department of Geology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran; Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, Kermanshah Branch, Kermanshah, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Geology, Faculty of Basic Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
4 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
5 Associate Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
6 M.Sc., Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Gazestan magnetite–apatite deposit is situated 78 km east of Bafq. The Gazestan deposit is located in Bafq-Poshtebadam subzone of Central Iran structural zone. The rock units in the area belong to the Rizu series and consist of carbonate rocks, shale, tuff, sandstone and volcanics. In addition to sedimentary and volcanic rocks, intrusive rocks in the form of stock and dyke outcrop as diorite gabbro, gabbro, diabase, quartz-monzonite and granite in various places. The green rocks with acidic to intermediate composition (trachyte and dacite demonstrate green color due to alteration) host iron and phosphate mineralization which in some localities, show subvolcanic facies. The alteration is more obvious in the volcanic rocks and includes chloritization, argillic, silicification, and also formation of mafic minerals such as epidote, tremolite and actinolite. The host rocks are strongly altered. Mineralization at the Gazestan deposit comprises a combination of iron oxides and apatite with various ratios accompanied by quartz and calcite, observed in different forms mainly within the trachytic-dacitic rocks and a small proportion in the rhyolites. Five forms of mineralization are distinguished in the area including massive iron ore with minor apatite, apatite-magnetite ore, irregular vein-veinlets (stockwork) in the brecciated green rocks, disseminated, and pure massive apatite veins. The host rocks in the Gazestan area plot on calc-alkaline field. Comparison of the most important characteristics of the Gazestan deposit (including tectonic setting, host rock, mineralogy, alteration, structure and texture) with those of various types of mineralization in the world suggest that the deposit is quite similar to the iron oxide - apatite deposits.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Petrogenesis
  • Mineralization
  • Iron oxide - apatite deposit
  • Gazestan
  • Bafq. Iran