بررسی سامانه کانه‌زایی فلزات پایه و گرانبها در محدوده‌های معدنی چشمه‌حافظ و چالو، کمان ماگمایی ترود- چاه‌شیرین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دکترا، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

چکیده

کمان آتشفشانی- نفوذی ترود- چاه‌شیرین در جنوب فروافتادگی کویر چاه‌جم (جنوب‌خاور دامغان)، میزبان رخدادها و ذخایر معدنی بی‌شماری همچون سرب و روی، مس، نقره و طلا  است که کانسارهای چندفلزی نوع رگه‌ای چشمه‌حافظ (سرب- روی± مس± نقره± طلا) و چالو (مس- طلا± نقره) در مرکز آن  قرار دارد. در این پهنه، فعالیت‌های آتشفشانی‌ کالک‌آلکالن ترشیری و کانی‌سازی مرتبط با آن بیشتر در ارتباط با گسل‌های چپ‌گرد انجیلو در شمال و ترود در جنوب با راستای شمال‌‌ خاوری- جنوب‌‌ باختری رخ‌ داده است.  سنگ‌های رخنمون‌یافته در پهنه ترود-   چاه شیرین شامل توالی‌هایی از سنگ‌های رسوبی، آتشفشانی و آتشفشانی- تخریبی است. این سنگ‌ها شامل سیلت‌سنگ و ماسه‌‌سنگ‌ نازک‌لایه، سنگ‌های آذرین بیرونی حدواسط، لاپیلی‌توف و‌  برش‌های آتشفشانی است. گدازه‌های آندزیت و آندزیت‌بازالت‌ در منطقه چشمه حافظ و واحدهای تراکی‌آندزیت و تراکی‌آندزیت بازالت‌ در منطقه چالو میزبان کانی‌سازی گرمابی در  این مناطق  هستند. کانی‌سازی در منطقه چشمه حافظ طی سه مرحله  شامل، 1) کانی‌سازی رگه‌ای و انتشاری پیریت- کالکوپیریت با دمای همگن‌شدگی 188 تا 238 درجه سانتی‌گراد و شوری 6 تا 14 درصد وزنی معادل نمک ‌طعام؛ 2) کانی‌سازی سولفیدی اصلی با ماهیت رگه‌ای، انتشاری و برشی با دمای همگن‌شدگی 243 تا 276 درجه سانتی‌گراد  و شوری 11 تا 18 درصد وزنی معادل نمک ‌طعام؛ 3) کانی‌سازی جانشینی و رگه‌ای (کوارتز و کلسیت بی‌بر) با دمای همگن ‌شدگی 148 تا  185 درجه سانتی‌گراد و شوری 4 تا 11 درصد وزنی معادل نمک ‌طعام است. کانی‌سازی در منطقه چالو نیز با گسترش کم و کانی‌شناسی ساده طی دو مرحله رخ داده است، 1) کانی‌سازی رگه-  رگچه‌ای پیشین متشکل از هماتیت تیغه‌ای، مگنتیت، کالکوپیریت و پیریت نسل اول (I) با دمای همگن‌شدگی 332 تا 356 درجه سانتی‌گراد و شوری 7 تا 11 درصد معادل نمک‌ طعام و 2) کانی‌سازی پسین با ماهیت برشی و استوک‌ورک  متشکل از پیریت نسل دوم (II)، بورنیت، تتراهدریت، کلسیت رگه‌ای و کلریت با دمای همگن‌شدگی 290 تا 322  درجه سانتی‌گراد و شوری 3 تا 7  درصد وزنی معادل نمک‌ طعام، رخ ‌داده  است. می‌توان گفت با افزایش فاصله از منطقه چالو و نزدیک شدن به منطقه چشمه حافظ، دمای همگن‌شدگی، شوری سیال کانه‌ساز و ژرفای کانی‌سازی کاهش یافته و کانی‌زایی در  محدوده چشمه حافظ و چالو در اثر اختلاط سیالات گرمابی و جوی رخ ‌داده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Base and Precious Metal Ore-Forming System in the Cheshmeh Hafez and Challu Mining Area, Torud-Chah Shirin Magmatic Arc

نویسندگان [English]

  • B Mehrabi 1
  • M Ghasemi Siani 2
  • E Tale Fazel 3
1 Associate Professor, Department of Geochemistry, Faculty of Earth Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 Ph.D., Department of Geochemistry, Faculty of Earth Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده [English]

The Torud-Chah Shirin volcanic-intrusive arc, in the south of Kavir-e-Chah Jam depression (SW of Damghan), hosted many Pb, Zn, Cu, Ag and Au occurrences and deposits. Cheshmeh Hafez (Pb-Zn±Cu±Ag±Au) and Challu (Cu-Au±Ag) polymetallic vein-type ore deposits are the major one located in the central part. The Tertiary calc-alkaline volcanism and related mineralization occurred along the main Anjillo fault in the north and the Torud fault in the south with NW-SE trend. The exposed rocks in the Torud-Chah Shirin consist of volcaniclastic sequence composed of siltstone, thin bedded sandstone, lapilli tuff and volcano breccias and mostly andesitic and andesitic-basalt flows. Main host rocks at Cheshmeh Hafez are andesite and andesitic-basalt, while in Challu are trachy-andesite and basaltic trachyandesite, hosted polymetal hydrothermal mineralization in the area. Mineralization in the Cheshmeh Hafez occurred in three main stage includes stage 1) vein and disseminated pyrite and chalcopyrite hosted in quartz with homogenization temperature of 188 to 238°C and salinity of 6 to 14 wt.% NaCl equiv, stage 2) main sulfide mineralization with vein, disseminated and brecciate texture hosted in quartz with homogenization temperature of 243 to 276°C and salinity of 11 to 18 wt.% NaCl equiv and stage 3) replacement mineralization and vein-type (quartz and barren calcite) with homogenization temperature of 148 to 185°C and salinity of 4 to 11 wt.% NaCl equiv. Mineralization in the Challu district with low expanse and simple mineralogy occurred at two stage composed of stage 1) vein and veinlet pre-mineralization stage includes specularite, magnetite, chalcopyrite and pyrite (I) hosted in quartz with homogenization temperature of 332 to 356°C and salinity of 7 to 11 wt.% NaCl equiv and stage 2) brecciate and stock-work post-mineralization stage includes pyrite (II), bornite, tetrahedrite, vein-type calcite and chlorite with homogenization temperature of 290 to 322°C and salinity of 3 to 7 wt.% NaCl equiv. According to the recent studies, it can be inferred that with distance increasing from Challu district to Chesmeh Hafez mining area, homogenization temperatures (Th), salinity and depth of mineralization decreases gradually and mineralization at Challu and Cheshmeh Hafez districts have characteristics of an individual mineralization system that caused by mixing of hydrothermal fluid with meteoric water.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Torud-Chah Shirin
  • Cheshmeh Hafez
  • Challu
  • Fluid inclusion
  • Polymetallic Mineralization