بررسی حرکات فرایشی گسل جرجافک توسط رودخانه‌های جبهه شمالی رشته‌کوه داوران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زرند، زرند، ایران

2 استاد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

3 دانشیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

4 دانشیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال؛ پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

رودخانه‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای شناسایی حرکات فرایشی یک منطقه شناخته می‌شوند. رشته‌کوه داوران حد فاصل شهرهای زرند و رفسنجان، از سوی شمال محدود به گسل جرجافک است. این گسل با طول 160 کیلومتر به دو صورت قابل ردیابی است، در نیمه شمال باختر با طولی نزدیک به 100 کیلومتر مرز میان کوه و دشت را می‌سازد و در 60 کیلومتر جنوب خاور  به‌صورت درون کوهستانی در می‌آید. در نیمه شمال باختر، راندگی واحدهای سنگی پیش از نئوژن به روی واحدهای نئوژن- کواترنر نشان از فعالیت‌های جوان این گسل دارد، در صورتی که هیچ‌گونه اثری از فعالیت لرزه‌ای روی این گسل ثبت نشده است. به منظور بررسی حرکات فرایشی این گسل، مطالعات ریخت‌زمین‌ساختی رودخانه‌های جاری در این رشته‌کوه و منتهی به گسل جرجافک انجام شد. برپایه این مطالعات، مقادیر پیچ‌و‌خم رودخانه برای 21 رودخانه محاسبه و مقدار میانگین 11/1 برای آنها به‌دست آمد که حرکات فرایشی با نرخ کم را برای این گسل به‌دست می دهد. میانگین شاخص شیب رودخانه، برابر 5/165 برای 15 رودخانه اصلی این رشته‌کوه به‌دست آمد که نرخ فرایش کم را برای این گسل تأیید می‌کند. مقادیر شاخص v برای 7 رودخانه مقادیر کمتر از 1 را نشان داده که ناشی از حرکات فرایشی است. با تهیه مقاطع طولی 7 رودخانه یاد‌شده، کوژی نیمرخ‌های یادشده به همراه اثرات دندانه‌ای ناشی از تغییرات سنگ‌شناسی سنگ بستر آشکار شد. به‌گونه‌ای که بالاترین کوژی وابسته به رودخانه شماره 5  است که در میانه نیمه شمالی گسل قرار دارد. از این  مطالعات مشخص شد که مقادیر فعالیت فرایشی در پایانه‌های این نیمه، فعالیتی با نرخ کم و در بخش میانی آن و در نزدیکی روستای حصن مقدار بیشتر و تا حد متوسط دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Uplift Movements of Jorjafk Fault by North Front Davaran Mountains Rivers

نویسندگان [English]

  • A Shafiei Bafti 1
  • M Pourkermani 2
  • M Arian 3
  • M ghorashi 4
1 Assistant Professor, Islamic Azad University, Zarand Branch, Zarand, Iran
2 Professor, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Islamic Azad University, Sciences & Research Branch, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Islamic Azad University, North Tehran Branch; Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

One of the most important tools of recognition for uplifting Movements in an area is study of rivers. The Davaran Mountain Range, which situated between Zarand and Rafsanjan cities, is limited by the Jorjafk fault in the north face. This fault is 160 km long and divided into two northern and southern parts. The north part is in the northern margin of Davaran Mountain Range and 100 km long. The southern part is an intra-mountain fault and 60 km long. In the northern part, thrust faulting of the pre-Neogene rock units over the Neogene-quaternary sediments shows the recent activity movements of this fault, although there is no record of historical and instrumental seismicity of the Jorjafk fault. For investigation of uplifting movements caused by this fault, we studied the morphotectonics of rivers limited to this fault. According to our studies, the sinuosity rates for 21 rivers calculated and gave mean ratio of 1.11. The mean ratio of SL index for 15 major rivers is 165.6. The V index shows less than 1 value for 7 rivers. The long profiles of 7 rivers prepared and all show the concave profiles with the minor dome in their long. The minor dome caused by the lithological variations in floor of the rivers. The greatest concaving belongs to river no 5. Our studies show the moderate uplifting values in central part of the Jorjafk fault, near the Hosen village. The uplifting movements show a reduction from the central to the end point of this fault.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Active faulting
  • Jorjafk Fault
  • Uplift Movements
  • Morphotectonics
  • Morphometery Indexes
  • Davaran Mountain Range