مینرال‎شیمی و ژئوشیمی دایک‎های لامپروفیری کانسار مس- مولیبدن پورفیری سونگون (ورزقان- شمال باختر ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه علوم زمین، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استاد، گروه علوم زمین، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار، گروه علوم زمین، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 دانشیار، گروه علوم زمین، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

کانسار مس- مولیبدن پورفیری سونگون در شمال باختری ایران و در استان آذربایجان شرقی جای دارد. معدن مس سونگون از دید سنگ‌شناسی شامل توده سونگون ‌پورفیری (SP) و هشت دسته دایک تأخیری کوارتزدیوریتی (DK1(a, b, c))، گابرو دیوریتی (DK2)، دیوریتی (DK3)، داسیتی (DK4)، لامپروفیری (LAM) و میکرودیوریتی(MDI) است. کانی‌های اصلی تشکیل‌دهنده دایک لامپروفری شامل بیوتیت، پلاژیوکلاز، ارتوز، آمفیبول است. این دایک بافت پورفیریک و میکرولیتیک پورفیری دارد. دایک‎های لامپروفیری در منطقه مطالعه شده ترکیب  آلکالی‌بازالت دارند و  ماگمای مادر این دایک‎ها  بر پایه ژئوشیمی سنگ کل، شوشونیتی است. بررسی شیمی  کانی‎ها، ترکیب پلاژیوکلاز را الیگوکلاز تا آلبیت، آمفیبول را مگنزیوهورنبلند و بیوتیت را سیدروفیلیت تا استونیت نشان می‌دهد. دایک‎های لامپروفیری از یک ماگمای با فوگاسیته بالای اکسیژن ایجاده شده‌اند. بر پایه دماسنجی تک کانی بیوتیت دمای تبلور کانی در دایک لامپروفیری 650 تا 700 درجه سانتی‌گراد تعیین‌شده است. با توجه به ویژگی‎های کانی‌شناسی و شواهد ژئوشیمیایی، لامپروفیرهای منطقه مورد مطالعه از نوع کالک‎آلکالن و جزو کرسانتیت‌ها ارزیابی می‌شوند. نمودارهای چند عنصری بهنجار شده با کندریت و گوشته اولیه نشان‌دهنده غنی‌شدگی عناصر LREE و LILE و تهی‌شدگی HREE و HFSE در دایک‌های لامپروفیری سونگون است. بر پایه نمودار عناصر کمیاب La/Sm در برابر La ماگمای منشأ این سنگ‌ها می‌تواند از نرخ پایین ذوب بخشی یک گوشته گارنت لرزولیتی ایجاد شده باشد. این دایک‌ها در یک محیط زمین‏ساختی پس از برخوردی و از گوشته متاسوماتیزه شده در اثر یک فرورانش کهن ایجاد شده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineral chemistry and geochemistry of lamprophyric dykes in the Sungun Cu - Mo porphyry deposit (Varzaghan- Northwestern Iran)

نویسندگان [English]

  • A Kamali 1
  • M Moayyed 2
  • N Amel 3
  • M.R Hosainzadeh 4
1 Ph.D. Student, Department of Earth Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Professor, Department of Earth Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Earth Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
4 Associate Professor, Department of Earth Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Sungun Cu-Mo porphyry deposit is located in East Azarbaijan province and at northwest of Iran. From the petrology viewpoint, the Sungun copper mine is consisted of porphyry Sungun (SP), and eight categories of delayed dykes made of  quartz-diorite (DK1 (a, b, c)), gabbro-diorite (DK2), diorite (DK3), dacite (DK4), lamprophyre (LAM) and micro-diorite (MDI). The main minerals of lamprophyric dyke are biotite, plagioclase, K-feldspar, and amphibole with porphyritic and microlithic porphyre textures. Lamprophyric dykes in the studied area have alkali-basalt composition and based on whole rock geochemistry is originated from a shoshonitic magma. Minerals chemistry analysis revealed that the composition of plagioclase varies from oligoclase to albite, amphibole is Magnesiohornblende and biotite composition varies from siderophyllite to eastonite. Lamprophyric dykes have been originated from a magma with high oxygen fugacity. Based on biotite thermometry, the temperature of biotite crystallization in lamprophyric dyke was 650 to 750°C. According to the mineralogical and geochemical evidence, studied lamprophyre samples are of kersantite type and belong to calk-alkaline lamprophyres. Multi-element diagrams normalized to chondrite and primitive mantle indicates LREE and LILE enrichment and HREE and HFSE depletion in the lamprophyre dykes Sungun. Based on trace elements ratio diagram of La/Sm vs. La parental magmas can have been generated from low degree partial melting of subcontinental mantle source with garnet-lherzolite composition. The dykes formed in Post-collisional geotectonic environment of the studied samples and trace element geochemical evidence indicate that produced magma formed from a metasomatic mantle due to an ancient subduction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lamprophyric dyke
  • Kersantite
  • Garnet-lherzolite
  • Post collision
  • Sungun