نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استاد، گروه علوم‌زمین و محیط زیست، دانشگاه LM ، مونیخ، آلمان

3 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

مجموعه نفوذی قره‌باغ شامل سنگ‌های مافیکی، دیوریتی و اسیدی، بخشی از پایانی‌ترین پهنه سنندج - سیرجان در شمال باختر ایران و بخشی از کمربند کوهزایی زاگرس است. این مجموعه درون سنگ‌های دگرگونی منسوب به پرکامبرین نفوذ کرده است. سن‌سنجی به روش U-Pb در زیرکن‌های یک نمونه لویکوگرانیتی سن Ma 8/3 ± 6/558 را مشخص کرده است. در هسته برخی دانه‌های زیرکن این نمونه، سن‌های خیلی کهن تا حد Ma2400 اندازه‌گیری شده‌اند. این هسته‌های خیلی کهن، بخش‌های باقی‌مانده از سنگ‌های اولیه هستند. می‌توان چنین دریافت کرد که پی‌سنگ منطقه، کهن‌تر از فعالیت درونی (پلوتونیسم) پرکامبرین است و شاید بتوان آن را همانند پی‌سنگ پان آفریقا در  ایران  مرکزی دانست. سن‌های به‌دست آمده روی 5 نمونه گابروییMa  3/1 ± 0/300 تا  Ma3/1 ± 5/301، 2 نمونه دیوریتی  Ma5/1 ± 7/300 و 1 نمونه مونزوگرانیتی  Ma 7/1 ± 7/300 است. سن 1 نمونه آلکالی‌گرانیت که به صورت آپوفیز درون گابروها وجود دارد  Ma 2/2 ± 4/303 است. این سن‌ها یکسان است و می‌توان چنین دریافت که حاصل از یک رویداد زمین‌شناسی در اواخر پالئوزوییک بوده‌اند. از بررسی داده‌های ژئوشیمی، منشأ گوشته‌ای برای سنگ‌های مافیکی قابل استنباط است. ماگمای مافیکی حرارت بسیار بالایی داشته است، به‌گونه‌ای‌که گرمای ناشی از آن سبب ذوب پوسته زیرین و تشکیل ماگمای اسیدی آلکالی‌گرانیتی همزمان با نفوذ آن شده است. این سن‌ها، حضور فعالیت درونی پالئوزوییک بالایی را در شمالی‌ترین بخش پهنه سنندج– سیرجان اثبات می‌کند. می‌توان چنین استنباط کرد که این همان زمان شروع باز شدن نئوتتیس در ایران است.
 

کلیدواژه‌ها

اسدپور، م.، هویس، ث. و پورمعافی، س. م.، 1392- ژئوشیمی، پترولوژی و تعیین سن توده مافیک-  اولترامافیک غازان، شمال‌غرب ایران، مجله علمی- پژوهشی دانشگاه اصفهان، زیر چاپ

حقی‌پور، ع. و آقانباتی، ع.، 1367- شرح نقشه زمین‌شناسی با مقیاس 250000/1 سرو، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

خدابنده،  آ. آ. و امینی فضل، آ.، 1372- نقشه زمین‌شناسی با مقیاس 1:100000 تسوج ، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

قلمقاش، ج.،1381-  پترولوژی سنگ‌های نفوذی منطقه اورمیه-  اشنویه و  سازوکار جایگیری آنها، رساله دوره دکتری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران.

نبوی، م. ح.، 1355- دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 109 صفحه

 

References

Agard, P., Omrani, J., Jolivet, L. & Mouthereau, F., 2005- Convergence history across Zagros (Iran): constraints from collisional and earlier deformation. International Journal of Earth Sciences 94: 401-419.

Agard, P., Omrani, J., Jolivet, L., Whitchurch, H., Vrielynck, B., Spakman, W., Monie, P., Meyer, B. & Wortel, R., 2011- Zagros  orogency: a subduction-dominated process. CambridgeUniversity Press. Geol. Mag. 148: 692-725.

Ahmadi Khalaji, A., Esmaeily, D., Valizadeh, M. V. & Rahimpour-Bonab, H., 2007- Petrology and geochemistry of the granitoid complex of Boroujerd, Sanandaj-Sirjan Zone, Western Iran. Journal of Asian Earth Sciences 29: 859-877.

Alirezaei, S. & Hassanzadeh, J., 2011- Geochemistry and zircon geochronology of the Permian A-type Hasanrobat  granite, Sanandaj-Sirjan belt: a new record of the Gondwana break-up in Iran.  Lithos,  doi, 10.1016.

Bea, F., Mazhari, A., Montero, P., Amini, S. & Ghalamghash, J., 2011- Zircon dating, Sr and Nd isotopes, and element geochemistry of the Khalifan pluton, NW Iran: Evidence for Variscan magmatism in a supposedly Cimmerian superterrane. Journal of Asian Earth Sciences 44: 172-179.

Berberian, F., Muir, I. D., Pankhurst, R. J. & Berberian, M., 1982- Late Cretaceous and early Miocene Andean-type plutonic activity in northern Makran and Central Iran. Journal of the Geological Society of London 139: 605-614.

Berberian, M. & King, G. C. P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal of Earth Sciences 18: 210–265.

Braud, J., 1987- La suture du zagros au niveau de Kermanshah (Kurdistan Iranien): Reconstitution palégéographique, évolution géodynamique, magmatique et structurale: Unpublished Ph.D thesis, Université de Paris-Sud, 489 p.

Chauvet, F., Lapierre, H., Bosch, D., Guillot, S., Mascle, G., Vannay, J. C., Cotton, J., Bruent, P. & Keller, F., 2008- Geochemistry of the Panjal Traps basalts (NW Himalaya): records of the Pangea Permian break-up. Bulletin de la Societe Geologique de France 179 (4): 383-395.

Crawford, A. R., 1977- A summary of isotopic age data for Iran, Pakistan and India: Memoire Hors Serie, Societe Geologique de France 8: 251–260.

Garzanti, E., Le Fort, P. & Sciunnach, D., 1999- First report of Lower Permian basalts in South Tibet: tholeiitic magmatism during break-up and incipient opening of Neotethys. Journal of Asian Earth Sciences 17: 533-546.

Ghasemi, A. & Talbot, C. J., 2006- A new tectonic scenario for the Sanandaj-Sirjan zone (Iran). Journal of Asian Earth Sciences 26: 683–693.

Hassanzadeh, J., Stockli, D. F., Horton, B. K., Axen, G. J., Stockli, L. D., Grove, M., Schmitt, A. K. & Walker, J. D., 2008- U-Pb zircon geochronology of late Neoproterozoic-Early Cambrian granitoids in Iran: Implications for paleogeography, magmatism, and exhumation history of Iranian basement. Tectonophysics 451: 71-96.

Houshmand-Zadeh, A., 1977- Ophiolites of south Iran and their genesis problems. Geological Survey. Tehran. Unpublished

Mahmoudi, S., Corfu, F., Masoudi, F., Mehrabi, B. & Mohajjel, M., 2011- U-Pb dating and emplacement history of granitoid plutons in the northern Sanandaj-Sirjan Zone, Iran. Journal of Asian Earth Sciences 41: 238-249.

Malvin, D. J. & Drake, M. J., 1987- Experimental determination of crystal/melt partitioning of Ga and Ge in the system forsteriteanorthite- diopside. Geochimica et Cosmochimica Acta 51: 2117–2128.

Masoudi, F., Yardeley, B. W. D. & Cliff, R. A., 2002- Rb-Sr geochronology of pegmatites, plutonic rocks and a hornfels in the region South-West of Arak, Iran. Journal of Sciences, Islamic Republic of Iran 13(3): 249-254.

Mazhari, S. A., Bea, F., Amini, S., Ghalamghash, J., Molina, J. F., Montero, P., Scarrow, J. H. & Williams, I. S., 2009b- The Eocene bimodal Piranshahr massif of the Sanandaj-Sirjan Zone, NW Iran: a marker of the end of the collision in the Zagros orogen. Journal of the Geological Society, London 166: 53-69

Mohajjel, M. & Fergusson, C. L., 2000- Dextral transpression in Late Cretaceous continental collision, Sanandaj–Sirjan zone, Western Iran. Journal of Structural Geology, 22: 1125-1139.

Nezafati, N., Herzig, P. M., Pernicka, E. & Momenzadeh, M., 2005- Intrusion-related gold occurrences in the Astaneh-Sarband area, west central Iran. Mineral Deposit Research Meeting: the Global Challenge.

Patino Douce, A. E., 1997- Generation of metaluminous A-type granites by low-pressure melting of calc-alkaline granitoids. Geology, 25:743-746.

Ramezani, J. & Tucker, R., 2003- The Saghand region, Central Iran: U-Pb geochronology, petrogenesis and implication for Gondwana tectonics. American Journal of Science 303: 622–665.

Sabzehei, M., 1974- Les melanges ophiolitiques de la region d'Esfandagheh (Iran Meridional)-etude petrologique et tructurale, interpretation dans le cadre Iranian. Thesis, Grenoble, 306 p.

Shahbazi, H., Siebel, W., Pourmoafee, M., Ghorbani, M., Sepahi, A. A., Shang, C. K. & Vosoughi Abedini, M., 2010-Geochemistry and U-Pb zircon geochronology of the Alvand plutonic complex in sanandaj-Sirjan Zone (Iran): new evidence for Jurassic magmatism. Journal of Asian Earth Sciences 9: 668-683.

Stampfli, G. M. & Borel, G. D., 2002- A plate tectonic model for the Paleozoic and Mesozoic constrained by dynamic plate boundaries and restored synthetic oceanic isochrons. Earth and Planetary Science Letters, 196: 17–33.

Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran: a review. The American Association of Petroleum Geologists Bulletin, 52:1229–1258.

Sun, S. S. & McDonough, W. F., 1989- Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts: implications for mantle composition and processes. In: Magmatism in the ocean basins (Eds. Saunders, A.D. and Norry, M.J.) Special Publication 42: 313-345. Geological Society, London.

Thiele, O., Alavi, M., Assefi, R., Hushmandzadeh, A., Seyed-Emami, K. & Zahedi, M., 1968- Explanatory text of the Golpaygan quadrangle map. Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.

Zhao, J. H. & Zhou, M. F., 2007- Geochemistry of Neoproterozoic mafic intrusions in the Panzhihua district (SichuanProvince, SW China): implications for subductionrelated metasomatism in the upper mantle. Precambrian Research, 152: 27–47.