جوان‌ترین فعالیت آذرآواری درآتشفشان دماوند، نمونه‌ای از یک فوران ساب‌پلینی با ارتفاع ستون فوران در استراتوسفر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

چکیده

آتشفشان لایه‌ای(استراتوولکان) دماوند در طول فعالیتش به‌طور متناوب فوران­های انفجاری پر قدرت داشته است و مواد حاصل از آن به‌گونه­هایی متفاوت نهشته شده­اند. بیشترین نهشته­های آذرآواری ریزشی و جریانی دماوند عموما در خاور دماوند دیده می­شوند و گاه تا فاصله 20 کیلومتری از قله در معرض نمایش هستند. مهم‌ترین دلیل گسترش بیشتر مواد آذرآواری در خاور دماوند این است که به هنگام فوران انفجاری این آتشفشان محور پراکنش تفرا به سوی خاور بوده است. بجز نهشته­هایی که به فراوانی در دامنه­های خاوری یافت می­شوند، نهشته­های ریزشی پامیس جوان دیگری در بخش­های باختری دماوند یافت شد که شامل نهشته­های نازک‌لایه پامیس­های ریزشی تحکیم نیافته دور از منشأ ‌‌‌‌‌(Distlas) با جورشدگی خوب و نهشته­های ستبر جوش‌خورده نزدیک منشأ (Proximals)  همراه با فیامه­هاست که در محلی به­نام کرم‌پشته و در بخش پایین مخروط شیب­دار دماوند و در دیواره دره راوین رخنمون و با رنگ صورتی تا نارنجی کم رنگ نمود دارند. برای بررسی علت پراکندگی تفرای جوان در بخش باختری، داده­های باد در سطوح استاندارد  میان سال­های 1995 تا 2010 مطالعه و تجزیه و تحلیل شد. سوی جریان باد در بالای آتشفشان دماوند در تروپوسفر و استراتوسفر و در فصول سرد سال همواره باختری است بنابراین محور پراکنش تفرا همیشه به‌سوی خاور خواهد بود  که خود توجیه کننده حجم عظیمی از نهشته­های ریزشی دماوند در بخش­های خاوری این آتشفشان است. برسی داده­های باد در استراتوسفر، روندی متفاوت نسبت به تروپوسفر نشان می‌دهد. جهت و سرعت باد در استراتوسفر نسبت به تروپوسفر در فصول مختلف سال متفاوت است. در ماه­های گرم سال سوی وزش باد در ارتفاع میان 14 تا 19 هزار متری با یک تغییر کاملا مشخص از سوی باختری به خاوری تغییر می­کند. تغییر جهت و سرعت باد در استراتوسفر و در فصول گرم سال وجود نهشته­های آذرآواری ریزشی در باختر دماوند و در دره کرم­پشته را توجیه می­کند. بنابراین گسترش تفرا در یک فوران انفجاری آتی در دماوند وابسته به ارتفاع ستون برآمده از فوران و زمان رخداد آن (فصل گرم یا سرد سال) خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Youngest Pyroclastic Activity of Damavand Volcano, An Example of Sub-Pillinian Eruption with Stratospheric Level of Volcanic Plum

نویسنده [English]

  • Seyed Mohsen Mortazavi
Assistan Professor, Department of Geology, Faculty of Science, Hormozgan University, Hormozgan, Iran
چکیده [English]

Damavand is a stratovolcano and has power full explosive eruptions during its activity. Pyroclastic products in Damavand volcano has been mostly deposited as pyroclastic fall and flow deposits. Pyroclastic fall deposits in some locality extending up to 20 km from the summit. Damavand pyroclastic deposits cover much of the eastern and southern flanks of the volcano suggested that during the eruption, tephra dispersal axes was toward to the east. There are a  major young pumice deposits, named as Karam Poshteh pumices, are identified and consists of a coarse-grained pumice fall deposit with proximal welded facies dispersed to the west, but lacks pyroclastic flow deposits with provisional ages in the interval >7.3 ka and < 25 ka.This young pumice fall deposit is distributed over much of the western and south-western flanks and is located at the foot of the steep Damavand cone at the mouth of a ravine where the proximal welded facies is well exposed on the ravine walls. The deposit can be divided into thin more distal unconsolidated pumice fall deposits and think proximal welded pumice fall deposits. Karam poshteh deposits also consist of welded beds of pale pink pumice with minor cross-layered ash beds. Atmospheric information, in particular wind data, is crucial in order to perform tephra dispersal simulations. Tephra transport and sedimentation is controlled by wind in the atmosphere and is a function of wind velocity and provenance for tropospheric and stratospheric levels. Mehrabad meteorological station is supplied wind data at different altitudes. We apply and intemperate wind data between 1995 to 2010 at Damavand volcano to understand regional distribution of tephra fall. Westerly winds are persistent during winter and summer time at troposphere. The most prominent features in the stratospheric circulation are a westerly jet in the winter hemisphere and low velocity easterly jet in the summer hemisphere. Easterly jet in the summer implies that Westward transport of tephra in Karam poshteh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Damavand volcano
  • Pyroclastic deposits
  • Standard atmospheric level
 
Allenbach, P., 1963- Geologie und petrologie des Damavand und seiner umgeurg (Zentral-Elburz): Iran. Geologisches Institut, ETH Zurich, Mittellung Nr. 63, 114 pp.
 
Davidson, J., Hassanzadeh, J., Stockli, D. F., Bashukooh, B., Turrin, B. & Panamouz, A., 2004-The geology of Damavand volcano, Alborz                              Mountains, northern Iran. Geological Society of America Bulletin, 116, 16-29                                                                                                                   ,
 
 Gill, j. B., 1981- Orogenic Andesite and Plate Tectonics. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg.
 
 Mortazavi, S. M.,  Amigo, A. & Sparks, R. S. J., 2009- Evidence for recent large magnitude  explosive eruptions at Damavand Volcano, Iran      with implications for volcanic hazards. Journal of Sciences, Islamic Republic of Iran, 20(3): 253-264.       
 
Sparks, R. S., Self, S. & Walker, G. P. L., 1973- The products of ignimbrite eruptions. Geology 1, 115-118.
 
Sparks, R. S. J. & Wright, J. V., 1979- Welded air-fall tuffs. Geological Society of America Bulletin, 180, 155-166.
 
Sparks, R. S. J ., Bursik, M. I., Carey, S. N., Gilbert, J. S., Glaze, L., Sigurdsson, H. & Woods, A. W., 1997- Volcanic Plumes.  John Wiley and sons  pp.557.