تحلیل ساختاری گسل اصلی جوان زاگرس و ارتباط آن با گسل وارون اصلی زاگرس در کردستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

در این نوشتار ارتباط ساختاری دو سیمای ساختاری مهم زمین‎درز زاگرس یعنی گسل اصلی جوان زاگرس (MRF) و گسل وارون اصلی زاگرس (MZRF) در کردستان مورد بررسی قرار گرفته است. بررسی این ارتباط به حل مسائل مرتبط با زمین‎درز زاگرس همچون تکامل ساختاری و لرزه‏زمین‏ساخت آن کمک می‏کند. بر پایه این بررسی، در حدود عرض جغرافیایی  ̊36، قطعه سردشت گسل اصلی جوان زاگرس به گسل وارون اصلی زاگرس برخورد می­کند و به سمت جنوب خاور این محل برخورد، تنها گسل اصلی جوان زاگرس مرز میان کمربند چین‎خورده- رانده زاگرس و پهنه سنندج- سیرجان را تشکیل میدهد. در این محل قطعات بریدهشده از گسل وارون اصلی زاگرس در پهنه گسل اصلی جوان زاگرس دیده میشودکه این امر دیرین‏تر بودن گسل وارون اصلی زاگرس را نشان میدهد. این بررسی نشان می‏دهد که گسل اصلی جوان زاگرس در حد واسط گسل‎های پیرانشهر در شمال باختر و گسل مریوان در جنوب خاور، یعنی در میان عرض‏های جغرافیایی ´30  ̊35 و´30  ̊36 تغییر روند داده به‎گونه‏ای که در راستای گسل خمیدگی ایجاد شده است.  در حاشیههـای جنوب باختری و شمال خاوری این خمیدگی به ترتیب گسل‎هـای  سردشت و بانه برداشت شده‏اند که سازوکار آنها دارای مؤلفه حرکتی عادی است.  با در نظر گرفتن ویژگی‏هـای هندسی و جنبشی و میدان تنش دیرینه  بخش خمش‏یافته گسل اصلی جوان زاگرس(گسل سردشت) میتوان گفت که  این گسل بخشی از گسل اصلی جوان زاگرس با راستای N30W است و به دلیل انحراف نسبت به بردار جابه‏جایی اصلی N60W دارای مؤلفه کشش شده است. بنابراین گسل سردشت به طور هم‏زمان جنبش‏هـای امتدادلغز و ترافشارشی مرز میان پهنه سنندج-سیرجان و زاگرس چین‎خورده- رانده و جنبش‏های کششی حاصل از خمش به سمت راست گسل  اصلی جوان زاگرس  را تحمل کرده است. تحلیل تنش دیرینه (با استفاده از روش برگشتی چند مرحله‏ای) برای جنبش‏های مختلف، میدان‏های تنش مجزایی را نشان می‏دهد؛ میدان‏های تنش دیرینه با میدان‏های تنش حاصل از حل کانونی زمین‏لرزه‏های مرتبط با راستای زمین‎درز زاگرس هماهنگی دارند که نشان‏دهنده جوان بودن میدان تنش به‏دست آمده از روش برگشتی است.  در اثر جابه‏جایی گسل وارون اصلی زاگرس توسط گسل سردشت، افت  قائم قابل توجهی در گسل وارون اصلی زاگرس ایجاد شده است که به این دلیل، در شمال باختر گسل اصلی جوان زاگرس، میان عرض‏های جغرافیایی ´20  ̊35 و ´00  ̊36 ،گسل وارون اصلی زاگرس در سطح زمین برونزد ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Structural Analysis of the Main Recent Fault and its Relation with the Main Zagros Reverse Fault in Kurdistan

نویسندگان [English]

  • S. Sadeghi 1
  • A. Yassaghi 2
  • M. Fathollahi 1
1 Ph.D. Student, Department of geology, Faculty of Science, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of geology, Faculty of Science, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In this paper, the structural relationship between two main structural features of the Zagros suture zone, that is, the Main Zagros Reverse Fault (MZRF) and the Main Recent Fault (MRF) in Kurdistan area has been studied in more detail. This provides information as to the structural evolution and seismotectonics of the Zagros suture zone. Around latitude 36, the Sardasht segment of the MRF cut the MZRF and toward southeast part of this intersection, the MRF is the only major fault between the Zagros fold- thrust belt and the Sanandaj- Sirjan zone. Here, segments of the MZRF can be seen in the MRF zone, which represents the younger activity of the MRF. Our investigation show that there is a right- hand bending between the Piranshahr Fault in the northwest and the Marivan Fault in the southeast (between latitudes 35 ̊, 30' and 36 ̊, 30'). On the southwest and northeast edges of this releasing bend, the Sardasht and Baneh faults are located that have both strike-slip and normal components. Considering geometric and kinematic aspects of the curved segment of the MRF (Sardasht Fault), as well as the paleostress studies of this segment, it can be said that the Sardasht Fault with N30W trending fault has deviated from the main displacement vector (N60W) and hence has a normal component. Therefore, this fault accommodates dextral and transpressional movements between the Zagros fold- thrust belt and the Sanandaj-Sirjan zone and its normal movements arising from the right hand bending of the MRF. Paleostress analysis (using the Multiple Inverse Method) shows separate stress fields for different movements. Paleostress fields have a close correlation with the stress fields obtained from the focal mechanism of the earthquakes located along the Zagros suture zone. This correlation shows that the obtained stress fields are belong to younger activity. Displacement of the MZRF by the MRF caused significant heave in the MZRF and thus it does not expose at the surface between latitudes 35 ̊, 20' and 36 ̊, 00'.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Main Zagros Recent Fault
  • Main Zagros Reverse Fault
  • Paleostress
  • Zagros suture zone
سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1955 -  عکس هوایی با مقیاس 1:55000، شماره عکس 8349، ورقه8، پروژه شماره 158
فنودی، م.و صادقی، ا.، 1374-  نقشه زمین‏شناسی چارگوش بانه، مقیاس 1:100000، سازمان زمین‏شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 
References
Allen, M., Jackson, J. & Walker, R., 2004- Late Cenozoic reorganization of the Arabia-Eurasia collision and the comparison of short-term and long-term deformation rates, Tectonics, 23.
Ambraseys, N. N. & Melville, C. P., 1982- “A history of Persian earthquakes”. Cambridge Univ. Press, 219 pp.
Berberian, M., 1976- Contribution to the seismotectonics of Iran, part II. Geological Survey of  Iran 39, 518. 
Berberian, M., 1995- Master “blind” thrust faults hidden under the Zagros folds; active basement tectonic and surface morphotectonics. Tectonophysics, 241, 193-224
Gansser, A., 1960- Ausseralpine ophiolith problem, Eclogae geologicae Helvetiae; Vol. 52, No. 2,  pp. 659-680.
Jackson, J., Hains, A. J. & Holt, W. E., 1995- “The accommodation of Arabia-Eurasia plate convergence in Iran” J. Geophys. Res. 100, 15205–15219.
Lacombe, O., Mouthereau, F., Kargar, S. & Meyer, B., 2006- Late Cenozoic and modern stress fields in the western Fars (Iran): Implications for the tectonic and kinematic evolution of central Zagros, Tectonics, 25.
Maggi, A., Jackson, J., Priestley, K. & Baker, C., 2000- A reiassesssment of focal depth distribution in southern Iran, the Tien Shan and northern India: do earthquakes really occur in the continental mantle? Geophys. J. Int., 143, 629-661.
Sylvester, A. G., 1988- Strike-slip faults. Geological Society of America Bulletin, 100, 1666-1703.
Talebian, M. & Jackson, J., 2002- Offset on the Main Recent Fault of NW Iran and implicationsfor the late Cenozoic tectonics of the Arabia–Eurasia collision zone. Geophys. J. Int. 150, 422–439
Vernant, P., Nilforoushan, F., Hatzfeld, D., Abassi, M., Vigny, C., Masson, F., Nankali, H., Martinod, J., Ashtiani, A., Bayer, R., Tavakoli, F. & Chery, J., 2004- Contemporary crustal deformation and plate kinematics in Middle East contrained by GPS measurements in Iran and northern Oman, Geophys. J. Int. 157. 381– 398.
Woodcock, N. H. & Schubert, C., 1994- Continental Strike-Slip Tectonics. In Honcock, P. L. (Editor), Continental deformation. Pergamon Press, New York., 251-263.
Yamaji, A., Tomita, S. & Otsubo, M., 2005- Bedding tilt test for paleostress analysis. Journal of Structural Geology, 27, 161–170.