بررسی عوامل مؤثر در توسعه‌یافتگی و پهنه‌بندی کارست حوضه چله با استفاده از منطق فازی و AHP، استان کرمانشاه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 دانشجوی دکتری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

حوضه چله در جنوب استان کرمانشاه و در واحد زاگرس چین‌خورده قرار دارد. با توجه به گستردگی سازندهای آهکی و وجود گسل‌ها و درزه‌های زمین‌ساختی، لند فرم‌های کارستی تکامل‌یافته‌ای در این حوضه شکل گرفته است. هدف این پژوهش، بررسی توسعه‌یافتگی کارست و میزان تأثیر عوامل مختلف در نفوذپذیری سازند‌ها است. داده‌های اصلی پژوهش را نقشه‌های توپوگرافی و زمین‌شناسی و نیز عکس‌های هوایی به همراه داده‌های آب‌شناسی وزارت نیرو تشکیل داده‌اند. در مطالعه موجود 9 عامل محیطی به عنوان متغیرهای مستقل و زمین‌ریخت‌شناسی شکل‌های کارستی به عنوان متغیر وابسته مورد بررسی قرار گرفتند.نخست معیارها و عوامل کمی و کیفی شناسایی شد. سپس با انجام کارهای میدانی و پرسش‌نامه، این معیارها و عوامل با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی تجزیه و تحلیل شدند. در پایان در محیط GIS نقشه‌های هم‌پوشانی تهیه و یکسان‌سازی عوامل و تصحیح پایانی با کمک منطق فازی انجام شد. به منظور نتیجه‌گیری بهتر، منطقه از نظر توسعه و تحول کارست به چهار بخش تقسیم شد. تلفیق لایه‌های اطلاعاتی، نقش مؤثر سنگ‌شناسی (سازند آسماری) را در فرایند توسعه‌‌یافتگی کارست نشان می­دهد. همچنین کارست در بلندی‌های جنوبی حوضه و زمین‌های مسطح در رأس تاقدیس شمالی و نیز در امتداد گسل اصلی منطقه توسعه‌یافتگی کامل‌تری دارد. مناطق توسعه‌یافته کارست 95/107 کیلومتر مربع یا به عبارتی 5/22 درصد از مساحت حوضه را به خود اختصاص داده است. همچنین پهنه با توسعه متوسط کارست 34 درصد از مساحت حوضه را پوشش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effective Factors on Development and Zoning of Karst in Cheleh Basin Using Fuzzy logic and AHP Models in Kermanshah Province

نویسندگان [English]

  • M Yamani 1
  • A. A. Shamsipour 2
  • M. Jafari Aghdam 3
  • S. Bagheri Seyed shokr 4
1 Associate Professor, Department of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.
3 M.SC. Student, Department of Geography, Tehran University, Tehran, Iran
4 Ph.D. Student, Department of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The Cheleh basin is located in the south of Kermanshah province and the Zagros morphotectonic zone. According to the vast of limestone formation, and the presence of tectonic faults, developed karst land forms has evolved. The purpose of this study is to survey the development of karst and the effect of permeable factors on it. Main data of the research are formed by topographic and geologic maps and aerial photos along with hydrology stats of Department Energy. In this study are nine environmental factors as independent variables and Geomorphological karstic landforms as the dependent variable were examined. At first was identified quantitative and qualitative criteria and then doing field works, interviews and questionnaires, these criteria and factors are analyzed using Analytical Hierarchy Process and finally were gained in GIS, maps and unificating and Final correction with the help of fuzzy logic, respectively. In order to better conclusions, the region in terms of development in karst was divided into four sections. Combining data layers approve the effective role of lithology (Asmari Formation) in the process of development in karsting. Also has seen development in karst on the southern highlands of basin and flat lands at the head of the northern anticline and along the main fault of the region. karst areas Developed 107.95 square kilometers about 22.5 percent and regions with average development of karst covers 34 percent of the watershed basin.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • karst
  • AHP Model
  • Fuzzy logic
  • Cheleh basin
  • Erosion
رضائی، م. ت. و  زمانی، ا.، 1377- ارتباط سیستم ساختمانی و کارست‌‌شدگی، مجموعه مقالات دومین سمپوزیوم بین‌المللی منابع آب کارست در ایران، تهران،
سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح عکس‌های هوایی در مقیاس تقریبی  55000 :1 سال 1355.
سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1375- نقشه‌های توپوگرافی مقیاس 50000 :1 برگ‌های کال‌کش، ایوان­غرب، گواور.
سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 2002- تصویر ماهواره‌ای IRS قطعه تحت پوشش منطقه زاگرس باختری.
سازمان زمین‌شناسی کشور ، نقشه زمین‌شناسی مقیاس  1:100000  برگ‌های کرند و ایلام.
سازمان هواشناسی کشور، داده‌های هواشناسی ایستگاه سینوپتیک اسلام‌آباد غرب، سال‌های 1987- 2005 میلادی.
عشقی، ا. و  ثروتی ، م. ر.، 1383- ویژگی‌های ژئومورفولوژیکی مناظر کارستی در حوضه آبریز کارده (شرق زون کپه‌داغ)، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 48،          ص 15- 1.
قصی‌اویلی، ج.، 1376- مطالعه لیتواستراتیگرافی و بررسی کارستی شدن رخنمون‌های کربناته منطقه نوا- قلاجه در باختر استان کرمانشاه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
کاظمی، ر.،  غیومیان، ج. و  جلالی، ن.، 1385-  بررسی نقش عوامل ساختاری در فراوانی منابع آب در منطقه کارستی لار با استفاده از سنجش از دور و GIS، پژوهش و سازندگی در منابع طبیعی، شماره 73.
ملکی، ا. و  شوهانی، د.، 1386- پهنه‌بندی و تحول کارست استان کرمانشاه با استفاده از GIS، مجموعه مقالات کنفرانس بررسی منابع آب استان کرمانشاه، انتشارات          چشمه هنر و دانش، ص 60- 41.
ملکی، ا.، اویسی، م. و غلامی‌راد، ز.، 1386- بررسی تأثیر تکتونیک بر تحول چشمه‌های کارستی استان کرمانشاه با استفاده از روش رادار  GPR، مجموعه مقالات کنفرانس بررسی منابع آب استان کرمانشاه، انتشارات چشمه هنر و دانش، ص 76- 61.
ملکی، ا. و محمودی، ف.، 1380- تحول کارست و نقش آن در منابع آب زیرزمینی در ناهمواری‌های بیستون پرآو (کرمانشاه)، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 40،             ص 93- 106.
وحدتی، س. م. و  طاهری، ک.، 1386- دسته‌بندی ساختاری چشمه‌های کارستی حوضه الوند (جنوب غرب استان کرمانشاه)، کنفرانس بررسی منابع آب استان کرمانشاه،        ص 99-87.
وزارت نیرو (تماب)،  1373-  فرهنگ چندزبانه واژه‌های کارست، سازمان تحقیقات منابع آب.
 
References
Al-Mohseen, K. A. A., 2009- "Drought index assessment for Fatha region using fuzzy logic approach", Proceedings of the Georgia Water Resources Conference, held 23-27 2009, at the University of Georgia. Athens, Georgia,
Ford, D. C. & Williams, S., 1989- Karst geomorphology and hydrology. 6.1pp.
Lotfi Zadeh, A., 1965- 'Fuzzy sets." Information and Control, Vol. 8; 338-353.
 Lotfi Zadeh, A., 1975- in Fuzzy Sets and Their Applications to Cognitive and Decision Processes, ed. L. Zadeh, K. S. Fu, K. Tanaka, & M. Shimura (London: Academic) WGA, 1996.
Mahonen, P. & Frantti, T., 2000- Fuzzy Classifier for Star-Galaxy Separation', the American Astronomical Society, 541:261È263
Mull, D. S., Neilsen, D. M. & Quinlan, J. F., 1988 - Application of dye – tracing techniques for determine solute transport characteristics of Groundwater in karst terrains.
Parizek, R., 1990- Nature and hydrologic significance of fracture terraces lineaments, and fracture zones related to ground water monitoring. U.S.E.P.A. Office of Research and Development Environment, Environmental Monitoring Systems, Technical document CR813660-01-0, 165 pp.
Parizek, R. R., 1976- on the nature and significance of fracture trace and lineaments in carbonates and other terrains: In karst Hydrology and water resources, Proceedings of the U.S. Yugoslavian Symposium.
White, W. B., 1988-Geomorphology and Hydrology of karst، oxford university press. Quinlan, j, 1989،Groundwater monitoring in karst terrains, EPA. 600/ x.
William, P. & Ford, D., 2007- Karst hydrogeology and geomorphology, John Wiley & Sons Ltd, The Atrium, Southern Gate, Chichester, West Sussex PO19 8SQ, England, 1-578.