محیط رسوب‌گذاری و چینه‌نگاری سکانسی سازند پسته‌لیق در مرکز کپه‌داغ (درگز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

توالی سیلیسی - آواری سازند پسته‌لیق به سن پالئوسن زیرین در حوضه کپه‌داغ رخنمون گسترده‌ای دارد. سه برش چینه‌شناسی در درگز، شمسی‌خان و کارناوه در مرکز کپه‌داغ به منظور تفسیر محیط رسوبی و تحلیل چینه‌نگاری سکانسی این سازند برداشت و  بررسی  شده است. این مطالعه به شناسایی 8 رخساره سنگی (Gcm, Gmg , Gt,  St, Sp Sh,  Sm, وFm ) و 5 عنصر ساختاری ( SG, GB  SB, ,  CHو OF) انجامید. با توجه به داده‌های به‌دست آمده، رسوبات سیلیسی- آواری سازند پسته‌لیق در دو سامانه رودخانه مآندری دانه‌ریز و  بریده‌بریده بر جای گذاشته شده‌اند. تحلیل چینه‌نگاری سکانسی نشان می‌دهد که رسوبات سازند پسته‌لیق در طی دو سکانس رسوبی که تحت تأثیر زمین‌ساخت و تغییرات سطح اساس بوده است، در طی افت نسبی سطح دریا شکل گرفته‌اند. این دو سکانس رسوبی شامل مراحل LE و TE  است. بازسازی جغرافیای دیرینه در زمان پالئوسن زیرین نشان می‌دهد که رسوبات سازند پسته‌لیق در طی  4 مرحله مختلف، که وابسته به تغییر فضای رسوب‌گذاری است، تشکیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Depositional Environment and Sequence Stratigraphy of Pesteliegh Formation in Central Kopet Dagh (Dareh-Gaz)

نویسندگان [English]

  • A. Karimian Torghabeh 1
  • S.R Moussavi-Harami 2
  • A. Mahboubi 2
1 Ph. D. Student, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Professor, Department of Geology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Siliciclastic succession of Pesteliegh Formation, Lower Paleocene, has an extensive exposure in the Kopet Dagh basin. Three stratigraphic sections, consist of Dareh Gaz, Shamsikhan and Karnaveh in central Kopet Dagh, were measured and studied for environmental  interpretation and sequence stratigraphic analysis. This study led to identification of 8 lithofacies (Gcm, Gmg, Gt, Sm, Sh, Sp, St و Fm) and 5 architectural elements ( OF, CH, SB,GB,SG). Based on this data, siliciclastic sediments of Pesteliegh Formation were deposited in both fine-grain meandering  and braided river systems. Sequence stratigraphy analysis show that siliciclastic sediments of  the Pesteliegh Formation deposits is composed of two depositional sequences that were effected by tectonic and base level changes during the sea level fall. Both depositional sequences consist of LE and TE phases. Paleogeographic reconsruction of the Early  Paleocene time show  that these deposits were formed during 4 different stages in relation to changes in  accommodation space.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sequence Stratigraphy
  • Pesteliegh Formation
  • Lithofacies
  • Structural Element
افشارحرب، ع.، 1373- زمین‌شناسی کپه‌داغ، طرح تدوین کتاب سازمان زمین‌شناسی کشور، 275 صفحه.
ذاکریان، م.، 1388-  تفسیر محیط رسوبی و منشأ رسوبات سیلیسی آواری سازند پسته‌لیق در ناحیه پسکمر و شوریجه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، 184 صفحه.
رمضانی، ش.، 1388- شناخت رخساره‌های رسوبی، تاریخچه رسوب‌گذاری و پس از رسوب‌گذاری سازند پسته‌لیق در ناحیه چهل‌کمان و تنگ تیزار، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، 173 صفحه.
موسوی‌حرمی، ر.، 1389- رسوب‌شناسی، چاپ دوازدهم، انتشارات آستان قدس رضوی، 474 صفحه.
 
References
Afshar-Harb, A., 1982- Geological Map of  Dareh-Gaz, Scale 1:250000, Geological Survey and Mineral Exploration of Iran, 1 sheet.
Allen, J. R. L., 1982- Sedimentary Structures, Their Character and Physical Basis. Elsevier, Amsterdam, 593 p.
Berberian, M. & King, G. C. P., 1981- Toward a paleogeography and tectonic evolution of Iran, Canadian Journal of Earth Sciences, 18: 210-265.
Caltorti, M., Pieruccini, P. & Rustioni, M., 2007- The Barga Basin (Tuscany): A record of Plio-Pleistocene mountain building of the North Apennines, Italy, Quaternary International, 10: 45 p.
Catuneanu, O., 2006- Principles of Sequence Stratigraphy, 1nd, Elsevier, Amsterdam, 375p.
Catuneanu, O. & Elango, H. N., 2001- Tectonic control on fluvial styles: the Balfour Formation of the Karoo Basin, South Africa, Sedimentary Geology, 140: 291-313.
Catuneanu, O., Khalifa, M. A. & Wanas, H. A., 2006- Sequence stratigraphy of the Lower Cenomanian Bahariya Formation, Bahariya Oasis, Western Desert, Egypt, Sedimentary Geology,190: 121-137. 
Cleveland, D. M., Atchley, S. C. & Nordt, L. C., 2007- Continental sequence stratigraphy of the Upper Triassic (Norian-Rhaetian) Chinle strata, Northern New Mexico, U.S.A: Allocyclic and autocyclic origins of paleosol-bearing alluvial successions, Journal of Sedimentary Research, 77: 909- 924.
Di Celma, C., Cantalamessa, G., Didaskalou, P. & Lori, P., 2010- Sedimentology, architecture, and sequence stratigraphy of coarse-grained, submarine canyon fills from the Pleistocene (Gelasian-Calabrian) of the Peri-Adriatic basin, central Italy, Marine and Petroleum Geology, 27: 1340-1365.
Folk, R. L., 1954- The distinction between grain size and mineral composition in sedimentary rock nomenclature, Journal of Geology, 62: 344-359.
Gao, C., Barcham, S., Preece, R. C., Gibbard, P. L. & Braint, R. M., 2007- Fluvial response to rapid climate change during the Derensian (Weichselion) Lateglacial in the River Great Ouse, Southern England, UK, Sedimentary Geology, 202: 193-210.
Ito, M., Matsukawa, M., Saito, T. & Nichols, D. J., 2006- Facies architecture and paleohydrology of a synrift succession in the Early Cretaceous Choyr Basin, Southern Mongolia. Cretaceous Research, 27: 226-240.
Kalantary, A., 1987- Biofacies relationship of the Kopet-Dagh region. National Iranian Oil Company, Exploration and Production Group, Tehran, 1 Sheet.
Khalifa, M. & Catuneanu, Q., 2008- Sedimentary of the fluvial and fluvio-marine facies of the bahariya Formation (Early Cenomanian), Bahariya Oasis, Western Desert, Egypt, Journal of African Earth Sciences, 51 :89-103.
McLoughlin, S. & Drinnan, A. N., 1997- Fluvial sedimentology and revised stratigraphy of the Triassic Flagstone Bench Formation, northern Prince Charles Mountains, East Antarctica. Geological Magazine, 134: 781–806.
Miall, A. D., 1985- Architectural-element analysis: a new method of facies analysis applied to fluvial deposits, Earth Science Review, 22: 261-308.
Miall, A. D., 1996- The Geology of Fluvial Deposits, Sedimentary Facies, Basin Analysis and Petroleum Geology. Springer-Verlag, New York, 582 p.
Miall, A. D., 2000- Principle of Sedimentary Basin Analysis (3rd ed). Springer-Verlag, New York, 668p.
Moussavi-Harami, R., 1993- Depositional history and palaeogeography of the Lower Paleocene red beds in the eastern Kopet-Dagh basin north eastern Iran (In English). Journal of Science, NationalCenter for Scientific Research Islamic Republic of Iran, 4: 126-143.
Moussavi-Harami, R. & Brenner, R. L., 1990- Lower Cretaceous (Neocomian) fluvial deposition eastern Kopet-DaghBasin, northeastern Iran. Cretaceous Research, 11: 163-174.
Moussavi-Harami, R. & Brenner, R. L., 1992- Geohistory analysis and petroleum reservoir characteristics of Lower Cretaceous (Neocomian) Sandstones, Eastern Kopet-Dagh Basin, Northeastern Iran, AAPG Bulletin, 76: 1200-1208.
Petit, F., Gol, F., Houbrechts, G. & Assani, A. A., 2005- Critical specific stream power in gravel-bed rivers. Geomorphology, 69: 92-101.
Robertz, E. M., 2007- Facies architecture and depositional environments of the Upper Cretaceous Kaiparowits Formation, Southern Utah, Sedimentary Geology, 197: 207-233.
Ruttner, A. W., 1983- Southern borderland of Triassic Laurasia in northeast Iran. Geol. Rund., 82: 110-120.
Stocklin, J., 1974- Northern Iran: Alborz Mountain, Mesozoic-Cenozoic orogenic Belt, data for orogenic studies, Geological Scociety of London, Special Publication, 4: 213-234.
Sultan, L. & Plink-Bjorklund, P., 2006- Depositional environments at a Palaeoproterozoic Continental Margin, VastervikBasin, SE Sweden. Precambrian Research, 145: 243-271.
Tianrui, S., 1991- Textural maturity of arenaceous rocks derived by microscopic grain size analysis in thin section, In: Syvitski, P.M. (ed.), Principles, Methods and Application of Particle Size Analysis, Cambridge University Press, Cambridge, UK, 163-173.
Zhang, Z., Sun, K. & Yin, J., 1997- Sedimentology and sequence stratigraphy of the Shanxi Formation (Lower Permian) in the northwestern Odos Basin, China: an alternative sequence model for fluvial strata, Sedimentary Geology, 112: 123-136.