هندسه و سازوکار گسل گرمسار از دوره نئوژن تا به امروز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 استادیار، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

3 دکتری، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

چکیده

گسـل گرمسـار با درازایی نزدیک به 75 کیـلومتـر بـا راسـتـای تقریبی خـاوری - بـاختری در شمال گرمسار و در دامنه جنوبی بخش خاوری البرز مرکزی با شیب رو به شـمال، در ادامه خـاوری گسـل ایـوانکـی دیده می‌شود. برپایه مطالعات ریخت‌­زمین­ساختی انجام شده در این پژوهش سـامانه گسـلی گرمـسار به 5  قطعه ساختاری قابل تقسیم است که از خاور (روستای ده­نمک) به باختر (ایوانکی) گسترش می‌یابد و با توجه به این قطـعه‌بندی می‌توان پاره گسل کوه سرخ در بخش باختری گرمسار در تاقدیس کوه‌سرخ را به عنوان گسلی مستقل با شیب به سوی شمال و سازوکار فشاری همراه با مؤلفه کوچک برشی چپ‌گرد در نظر گرفت. بر پایه مشاهدات و اندازه‌گیری تنش دیرین در گستره گسل گرمسار، در ایستگاه بن‌کوه و در بخش خاوری گسل گرمسار می‌توان چنین انگاشت که سوی تنش دیرین در محدوده زمانی نئوژن شمالی -  جنوبی با مؤلفه فشاری بوده است. در حالی‌که بر پایه داده‌های به‌دست آمده از مطالعات ریخت‌زمین‌ساخت سازوکار جوان و چیره گسل گرمسار در پاره خاوری (پاره‌گسلی 1) چپ بر همراه با مؤلفه فشاری است. از سوی دیگر در تاقدیس کوه‌سرخ در بخش باختری گستره مورد پژوهش، سوی تنش را می‌توان در دوره کواترنری خاوری- باختری و تحت‌تأثیر گسل راندگی با مؤلفه چپ‌گرد در نظر گرفت. بر پایه این پژوهش از دیدگاه هندسی گسل گرمسار گسلی با شیب به سوی شمال و  قابل قطعه‌بندی به 5 پاره‌گسلی است که با توجه به راستا و هندسه هر پاره‌گسلی، سازوکار آن از چپ‌بر با مؤلفه فشاری تا کششی قابل تقسیم‌بندی است و گسل گرمسار در ردیف گسل‌های فعال در بازه زمانی کواترنری به‌شمار می‌رود. بیشینه و کمینه جابه‌جایی افقی چپ‌بر اندازه‌گیری شده بر روی این گسل برابر 220 متر و 4 متر بر روی پاره‌گسل‌های  1 و 3  از سامانه گسلی گرمسار بر روی آبراهه‌های جابه‌جا شده قابل مشاهده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geometry and Kinematic of the Garmsar Fault Since Neogene

نویسندگان [English]

  • Arman Heravi 1
  • H. Nazari 2
  • A. Shahidi 3
  • M. Talebian 2
1 M.Sc., Islamic Azad University, Sciences and Research Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Ph.D., Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Garmsar Fault with a length of about 75 km and E-W trend  is located in Garmsar.This Fault observed in north of Garmsar and  eastern part of central Alborz with slop toward north, continus east of Eyvanakey Fault. Base of the morphotectonical investigation, along the Garmsar Fault this fault is devided to 5 segments from east (Dehnamak village) to the west (Eyvanakey), with attention to this segmentation we could consider the branch of kuh-e-sorkh Fault at west of Garmsar in kuh-e-sorkh anticline such as separated fault with slop toward north and pressure mechanism with small left-lateral strike slip component. Base on observations and Paleostress measurment along the Garmsar Fault in Bon-e-kuh station and eastern segment of this fault, we could consider that Paleostress direction around Neogen Time, is N-S with pressure component. However, base of data, is gain from morphotectonical investigations, young and overcome mechanism in eastern segment (Fault segment 1) left-lateral with pressure component, on the other side, in kuh-e-sorkh anticline at western part of research area, considered stress direction at quaternary period E-W under the effect of Thrust fault with left-lateral component. Base of this study from geometry point of view, the Garmsar Fault is a fault with slop toward north which is able to devide in to 5 segments that is strike and geometry of each fault segment mechanism is from left-lateral with pressure component until Tension and the Garmsar Fault is considered as an active fault in quaternary period. Maximum and minimum on the left horizontal displacement measured on the fault equal to 220 meters and 4 meters of a fault on the part of the fault system and third segment on the drainages of Garmsar displaced is visible.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Central Alborz
  • Garmsar Fault
  • Morphotectonic
  • Paleostress
آرین، م.، 1384- تأثیر ساختاری گسل‌های گرمسار، سرخه، سمنان و عطاری در مرز مناطق ساختاری البرز-  ایران مرکزی، پایان‌نامه دکتری               دانشگاه شهید بهشتی، 346 صفحه.

افتخارنژاد، ج.، 1359- تفکیک بخش‌های مختلف ایران از نظر وضع ساختمانی در ارتباط با حوضه‌های رسوبی، نشریه انجمن نفت، شماره82 ،                 صفحه 19 تا 28.

آقانباتی، ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 606 صفحه.

امینی، ب.، 1383- نقشه زمین‌شناسی 100000/1 گرمسار،  سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

بربریان،م.،قرشی،م.، طالبیان،م.وشجاع‌طاهری،ج.، ١٣٧٥- پژوهشوبررسینوزمین‌ساخت،لرزه‌زمین‌ساختوخطرزمین‌لرزه،گسلشدرگسترهسمنان،سازمانزمین‌شناسیواکتشافاتمعدنیکشور، گزارش شماره 63.

نبوی، م. ح.، 1355- دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی کشور، 109 صفحه.

هروی، ا.، 1390-  فرگشت ساختاری گسل گرمسار از دوره نئوژن تا به امروز، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات،      155 صفحه.

 

 

 

 

References

Berberian, M. &  King, G. C. P., 1981- Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran: Canadian Journal of Earth Sciences, v. 18, p. 210-257.

 Depolo, C. M., Clark, D. G., Slemmons, D. B. & Ayward, W. H., 1989- Historical   Basin and Range Province Surface Faulting and Fault Segmentation. USGS. open-File Rep. 89-315.

Google Earth (www.google.com/earth)

Landsat  (http://www.landsat.com)

Nazari, H., Ritz, J. F., Walker, R., Salamati, R., Rizza, M., Ghassemi, A., Patnaik, R., Alimohammadian, H., Hollingsworth, J., Jalali, A. & Shahidi, A., 2011- Palaeoseismicevidence for a medieval earthquake of magnitude ~ 7  in the Firouzkuh (Central Alborz) region of Iran.

RockWorks 2006 (http://www.rockware.com)

Stocklin, J., 1968 - Structural history and tectonics of Iran. AAPG, Bulletin, 52.