زیست‌چینه‌نگاری و بوم‌شناسی دیرینه نهشته های مائستریشتین (سازند های تاربور و گورپی) در ناحیه گردبیشه (جنوب بروجن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، دانشکده علوم، گروه زمین شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استادیار، دانشکده علوم، گروه زمین شناسی ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، گروه زمین شناسی ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

4 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

5 دانشیار، دانشکده علوم‌زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

چکیده

برای بررسی زیست‌چینه‌نگاری و پالئواکولوژی نهشته­های مائستریشتین (سازندهای تاربور و گورپی) در زاگرس مرتفع برش چینه‌شناسی گردبیشه در جنوب شهرستان بروجن انتخاب شد. نهشته‌های سازند تاربور در این ناحیه به طور چیره از سنگ‌های کربناتی و آواری تشکیل شده‌اند که به صورت هم‌شیب در زیر سازند گورپی قرار می‌گیرند. مرز زیرین این سازند با واحد آواری سرخ رنگ زیرین نیز به صورت هم‌شیب است. سازند گورپی متشکل از مارن است و با سطح تماس فرسایشی و هم‌شیب در زیر سازند دولومیتی شهبازان قرار می‌گیرد. داده‌های زیست‌چینه‌نگاری بر پایه مجموعه‌های روزن‌بران کف‌زی و پلانکتونیک و نمونه‌های ماکروفسیلی رودیستی بیانگر سن مائستریشتین پسین برای توالی مورد مطالعه است. دو زیست‌زون تشخیص داده شده در نهشته­های مائستریشتین عبارتند از: Omphalocyclus-Loftusia assemblage zone و Contusotruncana contusa-Recemiguembelina fructicosa  zone. به طور کلی شرایط مساعد زیستی برای ایجاد تنوع، فراوانی و افزایش در اندازه برخی از انواع فسیلی همچون لوفتوزیا و در برابر آن شرایط نامساعد و نبود برخی انواع دیگر همچون اُربیتوییدس و لپیداُربیتوییدس در این منطقه را می‌توان به بالا‌رفتن سطح مواد غذایی و ورود رسوبات سیلیسی- آواری ناشی از تزریق رودخانه‌ای و رواناب‌های سطحی و به دنبال آن ایجاد شرایط یوتروفیک در حوضه نسبت داد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Biostratigraphy and Palaeoecology of the Maestrichtian Deposits (Tarbur and Gurpi Formations) at Gardbishe Area (South of Borojen)

نویسندگان [English]

  • H. Vaziri-Moghaddam 1
  • A. Safari 2
  • S. Shahriari 3
  • A. Khazaei 4
  • A. Taheri 5
1 Professor, Faculty of Science, Department of Geology, University of Esfahan, Esfahan, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Science, Department of Geology, University of Esfahan, Esfahan, Iran
3 M. Sc.Student, Faculty of Science, Department of Geology, University of Esfahan, Esfahan, Iran
4 Assistant Professor, Depatment of Geology, Faculty of Science, University of Birjand, Birjand, Iran
5 Associate Professor, Faculty of Earth Science, Shahrood University of Technology, Shahrood, Iran
چکیده [English]

In order to study the biostratigraphy and palaeoecology of the Maestichtian deposits (Tarbur and Gurpi formations) in High Zagros, Gardbishe section in south of Borojen was selected. The Tarbur deposits in this region are mainly composed of carbonate and clastic a rock which has been overlaind by Gurpi Formation. The lower contact of this formation is lower red unit as conformable contact. The Gurpi Formation is lithologically composed of marl which has been overlaind as a disconformable contact by Shahbazan dolomites. The biostratigrphic data based on benthic and planktonic foraminifera and rudists represents the late Maestrichtian age for the section. Two biozones were identified in Maestrichtian deposits including: Omphalocyclus-Loftusia assemblage zone, Contusatruncana contusa-Recemiguembelina fructicasa zone. In general, the suitable environmental conditions for diversity, frequency and increase in size of some fossils such as Loftusia and in the absence of some other fossils such as Orbitoides and Lepidorbitoides in this region can be related to augmentation of nutrients and entering the detrital and silica sediments due to river injection and runoff and consequently to the eutrophic conditions formed in the basin.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tarbur Formation
  • Biostratigraphy
  • Late Maestrichtian
  • Rudist
  • Eutrophic
افقه، م.، 1381- مطالعه میکروبیواستراتیگرافی سازند تاربور در شمال- شمال شرق و جنوب شرق شیراز. پایان ‌نامه دوره دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، 180 ص.
امیری بختیار، ح.، 1386- لیتواستراتیگرافی و بایواستراتیگرافی سازند تاربور در ناحیه فارس. پایان‌نامه دوره دکتری، دانشگاه شهید بهشتی، 439 ص.
امیری بختیار، ح.، شمیرانی، ا.، صادقی، ع. و وزیری مقدم، ح.، 1385- بازنگری لیتواستراتیگرافی و بیواستراتیگرافی سازند تاربور در برش نمونه (کوه گدایون شیراز). مـجموعه مقالات دهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، تهران، لوح فشرده ص. 1555-1563.
امیری بختیار، ح.، شمیرانی، ا.، صادقی، ع.، آدابی، م. ح. و وزیری مقدم، ح.، 1386- میکروفاسیس‌ها، محیط رسوبی و چینه‌شناسی سکانسی سازند تاربور در برش نمونه (کوه گدایون شیراز)، مجموعه مقالات اولین همایش دیرینه‌شناسی ایران، تهران، 14 صفحه.
امیری بختیار، ح.، صادفی، ع.، شمیرانی، ا. و طاهری، م.، 1386- بیواستراتیگرافی سازند تاربور و معرفی انواع گونه‌های لوفتوزیا در کوه ساچون (جنوب شهرستان داراب، فارس). مـجموعه مقالات یازدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، مشهد، 9 صفحه.
امیری بختیار، ح.، صادقی، ع.، شمیرانی، ا.، وزیری مقدم، ح. و صفری، ا.، 1386- انتخاب و معرفی برش چینه‌ای کوه چهل چشمه خرامه شیراز به عنوان برش مکمل سازند تاربور. مجله علوم دانشگاه شهید چمران اهواز، 15 صفحه.
بامداد، ل.، 1386، زیست‌چینه‌نگاری، میکروفاسیس و محیط‌های رسوبی سازند تاربور در ناحیه ناغان (جنوب غرب شهرکرد). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، 69 ص.
بلوچستانی، ف.، 1374- بیواستراتیگرافی رسوبات کرتاسه بالایی جنوب- جنوب غربی بروجن (ناحیه گردبیشه). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، 168 ص.
حسن پور، ر.، یساقی، ع. و صفایی، ه.، 1387- خاستگاه ورقه‌های راندگی شهرکرد بر اساس تحلیل شرایط دگرشکلی. مجموعه مقالات دوازدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، 30-2 اسفند1387، اهواز، ص. 552-557.
حسینـی مـرنـدی، ح.، 1373- بیواستراتیگرافی رسـوبـات کـرتـاسـه بـالایـی جـنـوب شـرق دریـاچـه بختگان (ناحیه خرامه). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، 150 ص.
خزاعی، ا.، 1389- چینه‌نگاری زیستی و دیرین‌بوم شناختی رودیست‌های کرتاسه فوقانی تاربور در ناحیه سمیرم و گردبیشه. پایان‌نامه دوره دکتری، دانشگاه اصفهان، 212 ص.
رشیدی، ع.، 1381- بیواستراتیگرافی و محیط رسوبی سازند گورپی و سازند تاربور در نواحی سمیرم و بروجن بر اساس فرامینیفر و پالینومورف. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، 95 ص.
شهریاری گرائی، س.، 1388- زیست چینه‌نگاری، میکروفاسیس و محیط‌های رسوبی سازند تاربور در ناحیه گردبیشه (جنوب و جنوب غرب بروجن). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، 236 ص.
صفری، ا.، 1384- چینه‌نگاری زیستی، محیط‌های رسوبی و چینه‌نگاری سکانسی سازند تاربور در زاگرس مرکزی (شهرکرد تا شیراز). پایان‌نامه دوره دکتری، دانشگاه اصفهان، 148 ص.
عسگری پیربلوطی، ب.، 1377- بیواستراتیگرافی رسوبات کرتاسه فوقانی (سازند تاربور) در دوراهان از توابع استان چهارمحال و بختیاری. پایان‌نامه دوره کارشناسی ‌ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، 148 ص.
قریب، ف.، 1375- بررسی سنگ‌شناسی و محیط رسوبی سازندهای گورپی، امیران و تاربور منطقه سمیرم بخشی از ورقه‌های 100000/1 کوه دنا و سمیرم. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران شمال، 101 ص.
کلانتری، ا.، 1371- سنگ‌چینه‌ای و رخساره‌های میکروسکوپی زاگرس، انتشارات شرکت ملی نفت ایران، 421 ص.
مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، 1386- اطلس راه‌های ایران، 100000/1.
مطیعی، ه.، 1372- چینه‌شناسی زاگرس، انتشارات سازمان زمین‌شناسی کشور، 536 ص.
مغفوری مقدم، ا. و جلالی، م.، 1384- رودیست‌ها و اهمیت آن در اکتشاف نفت. ماهنامه اکتشاف و تولید، شرکت ملی نفت ایران، شماره 21، صفحه 28-31.
میربیک سبزواری، ک.، شهیدا، م. ر.، بهروند، س. و رضایی روزبهانی، پ.، 1385- بیواستراتیگرافی سازند تاربور در گستره خرم‌آباد. مجموعه مقالات دهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، تهران، لوح فشرده ص. 1618-1626.
نجفی، ع.، 1376- چینه‌شناسی و بیواستراتیگرافی کرتاسه فوقانی و مرز کرتاسه-پالئوژن در جنوب شرق شیراز (ناحیه کوهنجان). پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، 164 ص.
وزیری مقدم، ح.، صفری، ا.، شهریاری، س.، طاهری، ع. و خزاعی، ا.، 1389- معرفی رسوبات آواری-کربناته و آواری قرمز رنگ ماستریشتین در ناحیه زاگرس مرتفع (سمیرم-اردل). مجله علوم دانشگاه تهران، جلد 36، شماره 1، صفحه 103-117.
وزیری مقدم، ح.، طاهری، ع. و رشیدی، ع. م.، 1386- بررسی میکروفاسیس‌ها و محیط رسوبی سازند تاربور در ناحیه سمیرم و بروجن. مجله علوم دانشگاه اصفهان، جلد 27، شماره 1، صفحه 133-147.
هوشمند، ح.، 1387- ژئوشیمی، دیاژنز و محیط رسوبی نهشته‌های کربناته سازند تاربور در برش سطح‌الارضی خانه‌نهر در شمال شرقی جهرم و مقایسه آن با برش نمونه جنوب شرقی شیراز. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، 227 ص.
هوشمند، ح.، آدابی، م. ح.، صادقی، ع. و امیری بختیار، ح.، 1386- میکروفاسیس‌ها و محیط رسوبی سازند تاربور در مقطع سطح‌الارضی خانه‌نهر (شمال شرقی جهرم). مـجموعه مقالات بیست و ششمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور، تهران، صفحه 252.
هوشمند، ح.، آدابی، م. ح.، صادقی، ع. و امیری بختیار، ح.، 1387- توانایی یا عدم توانایی رودیست‌های سازند تاربور به عنوان موجودات ریف‌ساز در مقطع سطح‌الارضی خانه‌نهر (شمال شرقی جهرم). مـجموعه مقالات دومین همایش انجمن دیرینه شناسی ایران، اصفهان.
هوشمند، ح.، آدابی، م. ح.، صادقی، ع.، امیری بختیار، ح. و عبدی، ا.، 1387- پالئواکولوژی و ارتباط بین رودیست‌ها و مرجان‌های سازند تاربور در برش سطح‌الارضی خانه‌نهر (شمال شرقی جهرم). مـجموعه مقالات دومین همایش انجمن دیرینه‌شناسی ایران، اصفهان.
 
 
References
Aguirre, J. & Riding, R., 2005- Dasycladacean algal biodiversity compared with global variations in temperature and sea level over the past 350 Myr, Palaios, v. 20, p. 581-588.
Alegret, L. & Thomas, E., 2001- Upper Cretaceous and lower Paleogene benthic foraminifera from northeastern Mexico, Micropaleontology 47, p. 269-316.
Authemayou, C., Bellier, O., Chardon, D., Malekzad, Z. & Abbassi, M., 2005- Role of the Kazerun fault system in active deformation of the Zagros fold-and-thrust-belt (Iran), C.R.Geoscience 337, p. 539-545.
Bachmann, M. & Harsch, F., 2006- Lower Cretaceous carbonate platform of the eastern Levant (Galilee and the Golan Heights): stratigraphy and second-order sea-level change. Cretaceous Research, 27: 487-512.
Baumfalk, Y. A., 1986- The evolution of Orbitoides media (Foraminiferida) in the Late Campanian, Journal of Foraminiferal Research 16, p. 293-312.
Be, A. W. H., 1977- An ecological, zoogeographic and taxonomic review of recent planktonic foraminifera. In: Oceanic micropalaeontology Ramsay, A.T.S. (ed.), v. 1, p. 1-100.
Beavington-Penney, S. J. & Racey, A., 2004- Ecology of extant Nummulitids and other larger benthic foraminifera: applications in palaeoenvironmental analysis: Earth-Science Reviews, v. 67, p. 219-265.
Bolli, H. M. & Saunders, J. B., 1989- Plankton Stratigraphy, CambridgeUniversity Press. v. 1, p.
Carannante, G., Ruberti, D. & Sirna, M., 2000- Upper Cretaceous ramp limestones from the SorrentoPeninsula (Southern Apennines, Italy): micro-and macrofossil associations and their significance in the depositional sequences: Sedimentary Geology, v. 132, p. 89-123.
Cestari, R. & Sartorio, D., 1995- Rudists and facies of the Periadriatic domain.-207Pls., many microphotographs, Milano (Agip), Early and Late Cretaceous. E, F, PD
Colin, J. P., Vaziri-Moghaddam, H., Safari, A. & Shahriari Graii, S., 2010- Presence of the genus Frambocythere Colin, 1980, Ostracoda (Lilmnocytheridae, Timiriaseviiinae) in the Upper Maastrichtian of the Zagros Mountains, Iran, a new relay betewen southern Europe and the Far East.- In; Benzarti-Said, R. (Edits.), Programme et résumés des communications. - ROLF 23, 23ème Réunion des Ostracodologistes de Langue Française (Tunis, 6-8-Mai, 2010). Serept, Tunis: 27-28.
Douville, H., 1910- Etudes sur les rudistes. Rudistes de Sicile, d’ Algerie, d’Egypte, du Liban et de la Perse: Memoires de la Societe Geologique deFrance 41, p. 1-83.
Elliott, G. F., 1991- Dasycladacean algae of the Palaeozoic and Mesozoic, In: Riding, R. (ed.), Calcareous algae and stromatolites, Springer, p. 125-130.
Flugel, E., 2004- Microfacies of carbonate rocks, Springer-Verlag Berlin Heidelberg Germany, 976p.
Gili, E., Masse, J. P. & Skelton, P. W., 1995- Rudists as gregarious sediment dwellers, not reef-builders, on Cretaceous carbonate platforms. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 118, p. 245-267.
Hart, M. B. & Carter, D. J., 1975- Some observations on the Cretaceous Foraminiferida of south-east England. J. Foramin. Res. 2, p. 14-34.
Hottinger, L., 1983- Processes determining the distribution of larger foraminifera in space and time: Utrecht Micropaleontological Bulletin, v. 30, p. 239-253.
Hottinger, L., 1997- Shallow benthic foraminiferal assemblages as signals for depth of their deposition and their limitation: Bull. Soc. Geol. France, v. 168, p. 491-505.
James, G. A. & Wynd, J. G., 1965- Stratigraphic nomenclature of Iranian oil consortium agreement area: American Association Petroleum Geology Bulletin, v. 49, p. 2182-2245.
Khazaei, A. R., Skelton, P. W. and Yazdi, M., 2010- Maastrichtian Rudist fauna from Tarbur formation (Zagros region-SW Iran), Preliminary observations: Turkish Journal of Earth Sciences, v.19, p.703-719.
Kühn, O., 1932- Rudistae from eastern Persia: Records of the Geological Survey of India, v. 46, p. 151-179.
Meric, E., 1967- An aspect of Omphalocyvlus macroporus (Lamarck). Micropaleontology 13, p. 369-380.
Meric, E., Ersoy, S. & Gormus, M., 2001- Palaeogeographical distribution of the species of Loftusia (Foramin iferida) in the TethyanOcean during the Maastrichtian (Late Cretaceous): Cretaceous Research, v. 22, p. 353-364.
Moro, A., Skelton, P. W. & Cosovic, V., 2002- Palaeoenvironmental setting of Rudists in the Upper Cretaceous (Turonian-Maastrichtian) Adriatic carbonate platform (Croatia), based on sequence stratigraphy: Cretaceous Research, v. 23, p. 489-50.
Morris, N. J. & Skelton, P. W., 1995- Late Campanian - Maastrichtian rudists from the United Arab Emirates - Oman border region: Bulletin of the BritishMuseum (Natural History), Geology Series, v. 51, p. 277-305.
Ogg, J. G., 2004- Geologic time scale, Late Cretaceous (65-100 Ma time-slices), Cambridge Univ. Press.
Ozcan, E. & Ozkan-Altiner, S., 1999- The genus Lepidorbitoides and Orbitoides: evolution and stratigraphic significance in some Anatolian Basins. Geological Journal 34, p. 275-286.
Ozcan, E. & Ozkan-Altiner, S., 2001- Description of an early ontogenetic evolutionary step in Lepidorbitoides: Lepidorbitoides bisambergensis asymmetrica spp. Nov., Early Maastrichtian (Turkey). Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia 107, p. 137-144.
Ozcan, E., 2007- Morphometric analysis of the genus Omphalocyclus from the Late Cretaceous of Turkey: new data on its stratigraphic distribution in Mediterranean Tethys and description of two new taxa. Cretaceous Research 28, p. 621-641.
Özer, S., Sarı, B. & Önal, M., 2008- Campanian-Maastrichtian rudist-bearing mixed siliciclastic-carbonate transgressive-regressive system tracts of the eastern and southeastern Anatolia: faunal correlation, depositional facies and palaeobiogeographic significance. Eighth International Congress on Rudists, İzmir-Turkey, Pre-meeting Field Trip (1) Excursion Guide, 1-28.
Pedley, H. M. & Carannante, G., 2006- Cool-Water Carbonates: Depositional systems and palaeo-environmental controls, Geological Society, London, Special publications 255, p. 1-9.
Pons, J. M., Schröeder, J. H., Hofling, R. & Moussavian, E., 1992- Upper Cretaceous rudist assemblages in Northern Somalia: Geologica Romana, v. 28, p. 219-242.
Rahaghi, A., 1976- Contribution and I etude de quelques grands foraminifers de I Iran, Parts 1-3. Societe National Iranienne des Petroles, Publication no.6, p. 1-79.
Reiss, Z. & Hottinger, L., 1984- The Gulf of Aqaba. Ecological micropaleontology, Ecological Studies 50, Springer Verlag, Berlin, 354 p.
Ross, D. J. & Skelton, P. W., 1993- Rudist formation of the Cretaceous: a Paleoecological, Sedimentological and Stratigraphical review In: Wright V.P., Sedimentology Review: Blackwell Sc. Pub. Oxford, v. 1, p. 73-91.
Ruberti, D., Carannante, G., Simone, L. & Toscano, F., 2006- Rudist lithosomes related to current pathwaysin Upper Cretaceous, temperate-type
Sadooni, F. N. & Aqrawi, A. A. M., 2000- Cretaceous sequence stratigraphy and petroleum potentional of the MesopotamianBasin, Iraq. In: Scott, B., Alsharhan, A.S. (Eds.), Middle East models of Jurassic/Cretaceous carbonate systems. SEPM Special publication 69, p. 315-334.
Sadooni, F. N., 1993- Stratigraphic sequence, microfacies and petroleum prospects of the Yamama Formation, Lower Cretaceous, southern Iraq. American Association of Petroleum Geologists, Bulletin 71, p. 1971-1988.
Sanders, D. & Baron-Szabo, R., 1997- Coral-rudist bioconstructions in the Upper Cretaceous Haidach section (Northern Calcareous Alps, Austria), Facies 36, p. 69-90.
Sanders, D. & Pons, J. M., 1999- Rudist formations in mixed siliciclastic-carbonate depositional environments, Upper Cretaceous, Austria: stratigraphy, sedimentology and models of development, Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, v. 148, p. 249-284.
Skelton, P. W., 1991- Morphogenetic versus envaironmental cues for adaptive radiations. In: N., Schmidt-Kittler and K., Vogel (Editors), Constructional Morphology and Evolution. Springer, Berlin, p. 375-388.
Steuber, T. & Loser, H., 2000- Species richness and abundance patterns of Tethyan Cretaceous rudist bivalves (Mollusca: Hippuritacea) in the central-eastern Mediterranean and Middle East analysed from a palaeontological data base. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, v. 162, p. 75-104.
Van der Zwaan, G. J., Duijnstee, I. A. P., Den Dulk, M., Ernst, S. R., Jannink, N. T. & Kouwenhoven, T. J., 1999- Benthic foraminifers: proxies of problems? A review of palaeoecological concepts, Earth-Science Reviews 46, p. 213-236.
Van Gorsel, J. T., 1978- Late Cretaceous orbitoidal foraminifera. In: Hedley, R.H., Adams, C.G. (Eds.), Foraminifera. Academic Press, London, p. 1-120.
Van Hinte, J. E., 1965- An approach to Orbitoides. Proceedings, Koninklijke Nederlandes Akademie van Wetenschappen, Amsterdam, Series B 68, p. 57-70.
Vaziri Moghaddam, H., Safari, A. & Taheri, A., 2005- Microfacies, Paleoenvironments and Sequence stratigraphy of the Tarbur Formation in Kerameh area, SW Iran, Carbonates and Evaporites, v. 20, p. 131-137.
Verga, D. & Rettori, R., 2004- International school on planktonic Foraminifera, Universities of Perugia & Milano, 283p.
Widmark, J. G. V., 1997- Deep-sea benthic foraminifera from Cretaceous-Tertiary boundary strata in the south Atlantic ocean, Taxonomy and Paleoecology, Fossils & Strata 43, p. 1-94.
Zhicheng, Z., Willems, H. & Binggao, Z., 1999- Marine Cretaceous-Paleogene biofacies and ichnofacies in southern Tibet, China, and their sedimentary significance. Marine Micropaleontology, 32: 3-29.