آزادشدن عناصر بالقوه سمناک در طول هوازدگی از شیل های سیاه محدوده معدن متروکه آنتیموان آغ دره بالا، تکاب، شمال باختر ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده زمین شناسی دانشگاه تهران

2 گروه زمین‌شناسی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 گروه زمین‌شناسی دانشگاه تربیت معلم، تهران، ایران

چکیده

شیل­های سیاه محدوده معدن متروکه آنتیموان آغ­دره بالا واقع در شمال‌باختر تکاب، دارای غلظت­های بالایی از عناصر بالقوه سمناک به‌ویژه آرسنیک ( ppm11883- 4403)، آنتیموان (ppm1022- 405) و جیوه ( ppm58 - 30) هستند. محاسبه ضریب غنی­شدگی عناصر نشان داده است که در طول هــوازدگی بعضـی عناصـر مانند As،Sb ، Hg،Zn ،U ،Sr، Ni،V ، Co، Cu ، Mo، Ni و Zr دچار تهی‌شدگی و عناصری همچون Pb ،Th ،Ga ،Rb و Ta دچار غنی‌شدگی شده­اند. نتایج محاسبات موازنه جرم نیز نشان داده است که بالاترین میزان آزاد شدن عناصر به ترتیب به Cd ،Zn ،U ،Sr ،Ni ،V ،Cu ،As ،Mo ،Tl ،Zr ،Hg و Sb تعلق دارد. با توجه به میانگین غلظت عناصر بالقوه سمناک در سنگ­های غیرهوازده (سالم) و تناژ محاسبه‌شدة رخنمون­های­ شیل­ سیاه، بیشترین مقدار وزنی آزاد شده عناصر به ترتیب به As ،Sb ،Sr ،Zn ،Ni ،V ،Zr ،Cu ،U و Hg تعلق دارد. با توجه به بررسی­های انجام شده، می­توان نتیجه گرفت که شیل­های­ سیاه هوازده در محدوده معدن متروکه آنتیموان آغ­دره بالا، نقش اساسی در ایجاد آلودگی زمین­زاد در محیط­های پایین­دست داشته­اند.     

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Release of Potentially Toxic Elements during Weathering of the Black Shales from Aq-Darreh Bala Abandoned Antimony Mine Area, Takab, NW Iran

نویسندگان [English]

  • Soroush Modabberi 1
  • Y. Rahimsouri 2
  • A. Yaghubpur 3
  • S. Alipour 2
1 Department of Geology, Urmia University, Urmia, Iran
2 Department of Geology, Urmia University, Urmia, Iran
3 Department of Geology, Tarbiat Moalem Univesity, Tehran, Iran
چکیده [English]

Black shales of the abandoned antimony mine of Aq-Darreh Bala Village in northwest of Takab city, northwest Iran, contain high concentrations of toxic elements, especially As (4403–11883 ppm), Sb (405–1022 ppm) and Hg (30–58 ppm).  Enrichment factor calculations revealed that some trace elements including As, Sb, Hg, Zn, U, Sr, Ni, V, Co, Cu, Mo, Ni, and Zr have been depleted, while, Pb, Th, Ga, Rb, and Ta are enriched during weathering. Mass balance calculation results show the highest release percents (% loss) belongs to Cd, Zn, U, Sr, Ni, V, Cu, As, Mo, Tl, Zr, Hg and Sb respectively. The highest weight amount of released elements belongs to As, Sb, Sr, Zn, Ni, V, Zr, Cu, U, and Hg respectively. As a result, it can be concluded that the black shale outcrops in the Aq-Darreh Bala abandoned antimony mine area have a main role as a geogenic source in environmental contamination of downstream environments.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Potentially toxic elements
  • Weathering
  • Black shale
  • Abandoned antimony mine
  • Takab
  • NW Iran
باباخانی،ع. و قلمقاش، ج. ، 1374- نقشه زمین­شناسی100000/1 تخت­سلیمان. چاپ سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

خلقی خسرقی، م.ح.، 1370-  متامورفیسم، پلوتونیسم و استراتیگرافی شرق صائین­دژ، پایان­نامه کارشناسی­ارشد پترولوژی، دانشگاه تهران،260 ص.

کانساران، مهندسین مشاور، 1371- گزارش زمین­شناسی معدنی طلا و آنتیموان در جنوب آغ­دره بالا(مقیاس5000/1). وزارت معادن و فلزات، 87ص، 5 برگ نقشه، یک برگ مقطع و 4 ضمیمه.

یعقوب­پور، ع.، و رحیم­سوری، ی.، 1388- ژئوشیمی زیست­محیطی محدوده معدنی آغ دره-تکاب، یافتن منشاء عناصر آلاینده آرسنیک، آنتیموان و جیوه و بررسی تاثیر فعالیت­های معدنکاری و صنایع معدنی در ایجاد آلودگی منابع آب، رسوبات و خاک منطقه. گزارش نهایی طرح پژوهشی، سازمان حفاظت محیط زیست.

 

References

Alavi, M., 1994- Tectonics of the Zagros orogenic belt of Iran; new data and interpretations. Tectonophysics. 229: 211-238.

Armandes, G., 1972- Geochemical studies of uranium and vanadium in a Swedish alum shale. Stockholm Contribution Geology. 27: 1-148.

Asadi, H. H., Voncken, L. H. L. & Hale, M., 1999- Invisible gold at Zarshuran, Iran. Economic Geology. 94: 1367-1374.

Asadi, H. H., Voncken, J. H. L, Kühnel, R. A. & Hale, M., 2000- Petrography,mineralogy and geochemistry of the Zarshouran Carlin-like gold deposit, northwest Iran. Mineralium Deposita. 35: 656-671.

Chang, P., Kim, J. Y. & Kim, K. W., 2005- Concentration of arsenic and heavy metals in vegetation at two abandoned mine tailings in South Korea. Environmental Geochemistry and Health. 27: 109-119.

Chesworth, W., Dejou, L. & Larroque, P., 1981- The weathering of basalt and relative mobilities of the major elements at Belbex, France. Geochimica Cosmochimica Acta. 45: 1235-1243.

Coveney, R. M., & Glascock, M. D., 1989- A review of the origins of metal-rich Pennsylvanian black shales, central U.S.A., with an inferred role for brines. Applied Geochemistry. 4: 347-367.

Coveney, R. M. & Tao, S., 2001- Metal pollution from the Paleozoic black shales of the Midwestern United States. Geological Society of America Annual Meeting. http://www.gsa. confex.com.

Daliran, M., 2008- The carbonate rock-hosted epithermal gold deposit of Agdarreh, Takab geothermal field, NW Iran-hydrothermal alteration and mineralization. Mineralium Deposita 43: 383-404.

Gray, J. E., Theodorakos, P. M., Bailey, E. A . & Turner, R. R., 2000- Distribution, Speciation and transport of mercury in stream-sediment, stream-water and fish collected near abandoned mercury mines in Southwestern Alaska,USA. The Science of Total Environment. 260: 21-33.

IAEA-TCS-4, 1992- Sampling and analytical methodologies for instrumental neutron activation analysis of airborn particulate matter. Training course series no. 4, International Atomic Energy Agency, Vienna.

Jung, M. C., 2001- Heavy metal contamination of soils and waters in and around the Imcheon Au-Ag mine, Korea. Applied Geochemistry. 16: 1369-1375.

Kim, J. Y., 1989- Geochemistry and genesis of the Guryongsan (Ogcheon) uraniferous black slates. Journal of the Korean Institute of Mining Geology. 22: 35-63.

Kim, J. Y., Kim, K. W., Ahn, J. S., Ko, I. & Lee, C. H., 2005- Investigation and risk assessment modeling of As and other heavy metals contamination around five abandoned metal mines in Korea. Environmental Geochemistry and Health. 27: 193-203.

Kurtz, A. C., Derry, L. A., Chadwick, O. A. & Alfano, M. J., 2000- Refractory element mobility in volcanic soils. Geology.28: 683-686.

Lee, J. S., Chon, H. T., Kim, J. S., Kim, K. W. & Moon, H. S., 1998- Enrichment of potentially toxic elements in areas underlain by black shales and slates in Korea. Environmental Geochemistry and Health. 20: 135-147.

Loukola-Ruskeeniemi, K., Kantola, M., Halonen, T., Seppanen, K., Henttonen, P., Kallio, E., Kurki, P. & Savolainen, H., 2003- Mercury-bearing black shales and human Hg intake in eastern Finland: impacts and mechanisms. Environmental Geology. 43: 283-297.

Lu, X. & Zhang, X., 2005- Environmental geochemistry study of arsenic in Western Hunan mining area, P.R. China. Environmental Geochemistry and Health. 27: 313-320.

Mason, B., & Moore, C. B., 1982- Principles of geochemistry. John Wiley and Sons , New York (4th edition), 344 p. 

Mehrabi, B., Yardley, B. W. D. & Cann, J. R., 1999- Sediment-hosted disseminated gold mineralization at Zarshuran, NW Iran. Mineralium Deposita. 34:673–696.

Middelburg, J. J., Weijden, C. V. & Woittiez, J. R. W., 1988- Chemical processes affecting the mobility of major, minor and trace elements during weathering  of granitic rocks. Chemical Geology. 68: 253-273.

Modabberi, S., 2004- Enviromental geochemistry and trace element anomaly in the Takab area, and their impact on the Zarrineh roud reservoir dam , with special refrence to Zarshuran deposit. Ph.D thesis (Unpublished), Shiraz University-Iran, 200 p.

Modabberi, S., Moore, F., 2004- Environmental geochemistry of Zarshuran Au-As deposit, NW Iran. Environmental Geology. 46:796-807.

Moore, J. N. & Luoma, S. N., 1990- Hazardous wastes from large-scale metal extraction. Environmental Science and Technology. 24: 1278-1285.

Navarro, M. C., Perez-Sirvent, C., Martinez-Sanchez, M. J., Vidal, J., Tovar, P. J. & Bech, J., 2008- Abandoned mine sites as source of contamination by heavy metals: A case study in a semi-arid zone. Journal of Geochemical Exploration. 96: 183-193.

Nesbitt, H. W.,1979- Mobility and fractionation rare earth elements during weathering of granodiorite. Nature. 279: 206-210.

Nesbitt, H. W. & Wilson, R. E., 1992- Recent chemical weathering of basalts. Journalof Science. 292: 740-777.

Nora, F., Scott, S., Schultz, A. P., Ayuso, R. A., Robinson, G. R. & Seal, R. R., 2002- Geochemical, mineralogical, and environmental characteristics of metamorphosed black shales of the central Appalachians, with comparisons to metalliferous shales of the Northern Appalachians. http://www.appalachiaanregionscience.usgs.gov.

Peng, B., Song, Z., Tu, X., Xiao, M., Wu, F. & Lu, H., 2004- Release of heavy metals during weathering of the Lower Cambrian black shales in Western Hunan ,China. Environmental Geology. 45: 1137-1147.

Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonic of Iran, a review, American Association of Petroleum Geology Bulletin. K52(7): 1229-1258.

Turekian, S. R. & Wedepohl, K. H., 1961- Distribution of the elements in some major units of the earth crust. Geological Society of America Bulletin. 72: 175-192.

Voicu, G. & Bardoux, M., 2002- Geochemical behavior under tropical weathering of the Barama-Mazaruni greenstone belt at the Omai gold mine, Guiana Shield. AppliedGeochemistry. 17: 321-336.