نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده زمین شناسی دانشگاه تهران

2 گروه زمین‌شناسی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 گروه زمین‌شناسی دانشگاه تربیت معلم، تهران، ایران

چکیده

شیل­های سیاه محدوده معدن متروکه آنتیموان آغ­دره بالا واقع در شمال‌باختر تکاب، دارای غلظت­های بالایی از عناصر بالقوه سمناک به‌ویژه آرسنیک ( ppm11883- 4403)، آنتیموان (ppm1022- 405) و جیوه ( ppm58 - 30) هستند. محاسبه ضریب غنی­شدگی عناصر نشان داده است که در طول هــوازدگی بعضـی عناصـر مانند As،Sb ، Hg،Zn ،U ،Sr، Ni،V ، Co، Cu ، Mo، Ni و Zr دچار تهی‌شدگی و عناصری همچون Pb ،Th ،Ga ،Rb و Ta دچار غنی‌شدگی شده­اند. نتایج محاسبات موازنه جرم نیز نشان داده است که بالاترین میزان آزاد شدن عناصر به ترتیب به Cd ،Zn ،U ،Sr ،Ni ،V ،Cu ،As ،Mo ،Tl ،Zr ،Hg و Sb تعلق دارد. با توجه به میانگین غلظت عناصر بالقوه سمناک در سنگ­های غیرهوازده (سالم) و تناژ محاسبه‌شدة رخنمون­های­ شیل­ سیاه، بیشترین مقدار وزنی آزاد شده عناصر به ترتیب به As ،Sb ،Sr ،Zn ،Ni ،V ،Zr ،Cu ،U و Hg تعلق دارد. با توجه به بررسی­های انجام شده، می­توان نتیجه گرفت که شیل­های­ سیاه هوازده در محدوده معدن متروکه آنتیموان آغ­دره بالا، نقش اساسی در ایجاد آلودگی زمین­زاد در محیط­های پایین­دست داشته­اند.     

کلیدواژه‌ها

باباخانی،ع. و قلمقاش، ج. ، 1374- نقشه زمین­شناسی100000/1 تخت­سلیمان. چاپ سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

خلقی خسرقی، م.ح.، 1370-  متامورفیسم، پلوتونیسم و استراتیگرافی شرق صائین­دژ، پایان­نامه کارشناسی­ارشد پترولوژی، دانشگاه تهران،260 ص.

کانساران، مهندسین مشاور، 1371- گزارش زمین­شناسی معدنی طلا و آنتیموان در جنوب آغ­دره بالا(مقیاس5000/1). وزارت معادن و فلزات، 87ص، 5 برگ نقشه، یک برگ مقطع و 4 ضمیمه.

یعقوب­پور، ع.، و رحیم­سوری، ی.، 1388- ژئوشیمی زیست­محیطی محدوده معدنی آغ دره-تکاب، یافتن منشاء عناصر آلاینده آرسنیک، آنتیموان و جیوه و بررسی تاثیر فعالیت­های معدنکاری و صنایع معدنی در ایجاد آلودگی منابع آب، رسوبات و خاک منطقه. گزارش نهایی طرح پژوهشی، سازمان حفاظت محیط زیست.

 

References

Alavi, M., 1994- Tectonics of the Zagros orogenic belt of Iran; new data and interpretations. Tectonophysics. 229: 211-238.

Armandes, G., 1972- Geochemical studies of uranium and vanadium in a Swedish alum shale. Stockholm Contribution Geology. 27: 1-148.

Asadi, H. H., Voncken, L. H. L. & Hale, M., 1999- Invisible gold at Zarshuran, Iran. Economic Geology. 94: 1367-1374.

Asadi, H. H., Voncken, J. H. L, Kühnel, R. A. & Hale, M., 2000- Petrography,mineralogy and geochemistry of the Zarshouran Carlin-like gold deposit, northwest Iran. Mineralium Deposita. 35: 656-671.

Chang, P., Kim, J. Y. & Kim, K. W., 2005- Concentration of arsenic and heavy metals in vegetation at two abandoned mine tailings in South Korea. Environmental Geochemistry and Health. 27: 109-119.

Chesworth, W., Dejou, L. & Larroque, P., 1981- The weathering of basalt and relative mobilities of the major elements at Belbex, France. Geochimica Cosmochimica Acta. 45: 1235-1243.

Coveney, R. M., & Glascock, M. D., 1989- A review of the origins of metal-rich Pennsylvanian black shales, central U.S.A., with an inferred role for brines. Applied Geochemistry. 4: 347-367.

Coveney, R. M. & Tao, S., 2001- Metal pollution from the Paleozoic black shales of the Midwestern United States. Geological Society of America Annual Meeting. http://www.gsa. confex.com.

Daliran, M., 2008- The carbonate rock-hosted epithermal gold deposit of Agdarreh, Takab geothermal field, NW Iran-hydrothermal alteration and mineralization. Mineralium Deposita 43: 383-404.

Gray, J. E., Theodorakos, P. M., Bailey, E. A . & Turner, R. R., 2000- Distribution, Speciation and transport of mercury in stream-sediment, stream-water and fish collected near abandoned mercury mines in Southwestern Alaska,USA. The Science of Total Environment. 260: 21-33.

IAEA-TCS-4, 1992- Sampling and analytical methodologies for instrumental neutron activation analysis of airborn particulate matter. Training course series no. 4, International Atomic Energy Agency, Vienna.

Jung, M. C., 2001- Heavy metal contamination of soils and waters in and around the Imcheon Au-Ag mine, Korea. Applied Geochemistry. 16: 1369-1375.

Kim, J. Y., 1989- Geochemistry and genesis of the Guryongsan (Ogcheon) uraniferous black slates. Journal of the Korean Institute of Mining Geology. 22: 35-63.

Kim, J. Y., Kim, K. W., Ahn, J. S., Ko, I. & Lee, C. H., 2005- Investigation and risk assessment modeling of As and other heavy metals contamination around five abandoned metal mines in Korea. Environmental Geochemistry and Health. 27: 193-203.

Kurtz, A. C., Derry, L. A., Chadwick, O. A. & Alfano, M. J., 2000- Refractory element mobility in volcanic soils. Geology.28: 683-686.

Lee, J. S., Chon, H. T., Kim, J. S., Kim, K. W. & Moon, H. S., 1998- Enrichment of potentially toxic elements in areas underlain by black shales and slates in Korea. Environmental Geochemistry and Health. 20: 135-147.

Loukola-Ruskeeniemi, K., Kantola, M., Halonen, T., Seppanen, K., Henttonen, P., Kallio, E., Kurki, P. & Savolainen, H., 2003- Mercury-bearing black shales and human Hg intake in eastern Finland: impacts and mechanisms. Environmental Geology. 43: 283-297.

Lu, X. & Zhang, X., 2005- Environmental geochemistry study of arsenic in Western Hunan mining area, P.R. China. Environmental Geochemistry and Health. 27: 313-320.

Mason, B., & Moore, C. B., 1982- Principles of geochemistry. John Wiley and Sons , New York (4th edition), 344 p. 

Mehrabi, B., Yardley, B. W. D. & Cann, J. R., 1999- Sediment-hosted disseminated gold mineralization at Zarshuran, NW Iran. Mineralium Deposita. 34:673–696.

Middelburg, J. J., Weijden, C. V. & Woittiez, J. R. W., 1988- Chemical processes affecting the mobility of major, minor and trace elements during weathering  of granitic rocks. Chemical Geology. 68: 253-273.

Modabberi, S., 2004- Enviromental geochemistry and trace element anomaly in the Takab area, and their impact on the Zarrineh roud reservoir dam , with special refrence to Zarshuran deposit. Ph.D thesis (Unpublished), Shiraz University-Iran, 200 p.

Modabberi, S., Moore, F., 2004- Environmental geochemistry of Zarshuran Au-As deposit, NW Iran. Environmental Geology. 46:796-807.

Moore, J. N. & Luoma, S. N., 1990- Hazardous wastes from large-scale metal extraction. Environmental Science and Technology. 24: 1278-1285.

Navarro, M. C., Perez-Sirvent, C., Martinez-Sanchez, M. J., Vidal, J., Tovar, P. J. & Bech, J., 2008- Abandoned mine sites as source of contamination by heavy metals: A case study in a semi-arid zone. Journal of Geochemical Exploration. 96: 183-193.

Nesbitt, H. W.,1979- Mobility and fractionation rare earth elements during weathering of granodiorite. Nature. 279: 206-210.

Nesbitt, H. W. & Wilson, R. E., 1992- Recent chemical weathering of basalts. Journalof Science. 292: 740-777.

Nora, F., Scott, S., Schultz, A. P., Ayuso, R. A., Robinson, G. R. & Seal, R. R., 2002- Geochemical, mineralogical, and environmental characteristics of metamorphosed black shales of the central Appalachians, with comparisons to metalliferous shales of the Northern Appalachians. http://www.appalachiaanregionscience.usgs.gov.

Peng, B., Song, Z., Tu, X., Xiao, M., Wu, F. & Lu, H., 2004- Release of heavy metals during weathering of the Lower Cambrian black shales in Western Hunan ,China. Environmental Geology. 45: 1137-1147.

Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonic of Iran, a review, American Association of Petroleum Geology Bulletin. K52(7): 1229-1258.

Turekian, S. R. & Wedepohl, K. H., 1961- Distribution of the elements in some major units of the earth crust. Geological Society of America Bulletin. 72: 175-192.

Voicu, G. & Bardoux, M., 2002- Geochemical behavior under tropical weathering of the Barama-Mazaruni greenstone belt at the Omai gold mine, Guiana Shield. AppliedGeochemistry. 17: 321-336.