یافته‌های نوین پارینه‌‌لرزه‌شناختی در پهنة‌ همپوشانی قطعه‌های شمال باختری و جنوب خاوری گسل شمال تبریز (شمال باختر ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، دانشکده‌ علوم‌پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

2 دکتری، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 استادیار، پژوهشکده‌ علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

4 دانشیار، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال؛ پژوهشکده‌ علوم‌زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

شهر تبریز به عنوان یک مرکز مهم جمعیتی در شمال باختر ایران، در نزدیکی گسل شمال تبریز با درازای نزدیک به 150 کیلومتر، قرار دارد. این گسل راستالغز راست‌گرد، متشکل از دو قطعة‌ گسلی اصلی است که این دو، با الگوی راست‌پله نسبت به هم آرایش یافته‌اند. در پهنة همپوشانی شکل گرفته در میان دو قطعة‌ گسلی یاد شده، جنبش‌های راست‌گرد جوان مسبب پدیداری حوضه‌ای کششی شده‌اند.کرانه‌های این حوضه، با افشانه‌ها و شاخه‌های گسلی به هم پیونددهنده‌ این دو قطعة‌ گسلی انطباق یافته‌اند. رخداد زمین‌لرزه‌های تاریخی شدید در گسترة‌ تبریز شاهدی بر جنبایی گسل شمال تبریز از نظر لرزه‌ای است. از این میان دست‌کم دو زمین‌لرزة ویرانگر سال‌های 1721 (Ms 7.3) و 1780 (Ms 7.4) میلادی را به گسل شمال تبریز نسبت می‌دهند. پس از زمین‌لرزة‌ 1780 میلادی، این گسل تا به امروز هیچ رویداد لرزه‌ای بزرگی را تجربه نکرده است. در طی دهه‌های اخیر، با بهره‌گیری از بررسی‌های پارینه‌لرزه‌شناختی سعی بر شناسایی شمار بیشتری از زمین‌لرزه‌های کهن شده‌است. از آن‌جا که مطالعات پارینه‌‌لرزه‌شناختی صورت‌گرفته در گسترة تبریز تاکنون بر روی قطعات شمال باختری و جنوب خاوری گسل شمال تبریز متمرکز بوده، در این پژوهش تلاش  بر آن است تا پهنه‌ همپوشانی قطعات گسلی یاد شده را مورد مطالعات پارینه‌‌لرزه‌شناختی قرار دهیم. از این رو با مطالعة‌ عکس‌های هوایی، تصاویر ماهواره‌ای و بررسی‌های صحرایی، ساختگاه مناسبی برای حفر ترانشه‌ پارینه‌‌لرزه‌شناختی در 6 کیلومتری شمال باختر تبریز (بر روی یکی از شاخه‌های جوان گسلی پهنة‌ همپوشانی قطعات شمال باختری و جنوب خاوری گسل شمال تبریز)، مکان‌یابی شد. در ادامه، با حفر ترانشه‌ای عمود بر راستای افراز گسلی و تمرکز بررسی‌های پارینه‌‌لرزه‌شناختی در آن، آثار دست‌کم دو رویداد مهلرزه‌ای شناسایی شد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

New Paleoseismological Results within the Overlap Zone of NW and SE Segments of North Tabriz Fault (NW Iran)

نویسندگان [English]

  • A. Fathian Baneh 1
  • S. Solaymani Azad 2
  • H. Nazari 3
  • M. Ghorashi 4
  • M. Talebian 3
1 Mastert of Science, Basic Science Faculty, Islamic Azad University, North Tehran Branch, , Tehran, Iran.
2 Ph.D., Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
4 Associate Professor, Basic Science Faculty, Islamic Azad University; North Tehran Branch; Research Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Tabriz city, the most highly population city of NW Iran, is located close to the North Tabriz Fault (NTF). This 150 km right-lateral strike-slip fault consists of two major fault segments arranged in right-stepping pattern. A pull-apart basin has been formed within the overlap zone of these fault segments due to the recent right-lateral motion. The basin margins mark by fault branches and fault splays, which connect these two major segments of NTF. High level historical earthquakes occurrence shows seismic activity of NTF. Among which, NTF is responsible of at least two destructive earthquakes occurred in 1721 A.D. (Ms 7.3) and 1780 A.D. (Ms 7.4). This fault has not experienced any strong seismic events since 1780 A.D. Within past decades, it has been tried to recognize large number of old earthquakes utilizing paleoseismological investigation. Previous paleoseismological studies have been focused on the NW and SE segments of the fault. In the present study, to complete the data sets necessary to assess the seismic hazard related to Tabriz city, we focus on overlap zone of the two main fault segments. Using aerial photos, satellite images and field investigations, a potential site has been recognized within the zone (6 km NW of Tabriz City) to perform paleoseismological studies. Trench opened perpendicular to fault scarp strike and focused paleoseismological investigations in that, show evidences of at least two macroseismic events.

کلیدواژه‌ها [English]

  • NW Iran
  • North Tabriz Fault
  • Paleoseismology
  • Overlap zone
  • Fault splays
اطلس لرزه‌زمین‌ساخت و گسلش جنبا، چهارگوش تبریز- پلدشت، مقیاس 1:250000، سازمان زمین‌شناسی کشور (زیر چاپ).
سلیمانی‌آزاد، ش.، فیلیپ، ه.، حسامی آذر، خ. و دومینگز، ا.، 1388- چگونگی رویداد گسلش زمینلرزه‌ای در منتهی‌الیه جنوب شرقی شبکه گسلی گیلاتو- سیاه چشمه- خوی و نقش آن در بررسی‌های برآورد خطر زمین‌لرزه در شمال غرب ایران، بیست و هفتمین گردهمایی علوم‌زمین و سیزدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، 1 الی 3 اسفند ماه 1388 خورشیدی، تهران، ایران.
فتحیان‌بانه، آ.، سلیمانی‌آزاد، ش.، نظری، ح.، قرشی، م. و طالبیان، م.، 1389- بررسی‌های زمین‌ساخت جنبا بر روی گسل شمال تبریز به منظور انتخاب ساختگاه مناسب در پهنه‌ همپوشانی قطعه‌های شمال باختری و جنوب خاوری برای انجام پژوهش‌های پارینه‌لرزه‌شناختی، بیست و هشتمین گردهمایی علوم زمین و چهاردهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، 25 الی 28 شهریور ماه 1389 خورشیدی، ارومیه، ایران.
گزارش سرشماری جمعیت کشور، مرکز آمار ایران (www.sci.org.ir).
 
 
References
Ambraseys, N. N. & Melville, C. P., 1982- A History of Persian Earthquakes, Cambridge Earth Science Series, Cambridge University Press, London.
Berberian, M. & Arshadi, S., 1976- On the evidence of the youngest activity of the North Tabriz Fault and the seismicity of Tabriz city, Geol. Surv. Iran Rep., 39, 397-418.
Berberian, M., 1997-  Seismic sources of the Transcaucasian historical earthquakes. In: Giardini, D., Balassanian, S. (Eds.), Historical and Prehistorical Earthquakes in the Caucasus. Kluwer Academic Publishing, Dordrecht, Netherlands, pp. 233–311.
Berberian, M. & Yeats, R. S., 1999- Patterns of historical earthquake rupture in the Iranian plateau, Bull. Seismol. Soc. Am., 89, 120-139.
Copley, A. & Jackson, J., 2006-  Active tectonics of the Turkish-Iranian Plateau, Tectonics, Vol. 25, TC6006, doi:10.1029/2005TC001906.
Hessami, K., Pantosi, D., Tabassi, H., Shabanian, E., Abbassi, M., Feghhi, K., Sholaymani, S., 2003-  Paleoearthquakes and slip rates of the North Tabriz Fault, NW Iran: preliminary results, Ann. Geophys. 46, 903–915.
Hessami, K. & Jamali., F., 2008- New evidence of earthquake faulting in the Tabriz city, NW Iran, Geoscience, vol 17, No. 1, pp. 156-161.
Jackson, J. A., 1992-  Partitioning of strike-slip and convergent motion between Eurasia and Arabia in Eastern Turkey and the Caucasus, J. Geophys. Res. 97, 12471-12479.
Karakhanian, A., Trifonov, V., Philip, H., Avagyan, A., Hessami, K., Jamali, F., Bayraktutan, M., Bagdassarian, H., Arakelian, S., Davtyan, V. & Adilkhanyan, A., 2004-  Active faulting and natural hazards in Armenia, eastern Turkey and Northern Iran, Tectonophysics, 380, 189–219.
Masson, F., Djamour, Y., Van Gorp, S., Chery, J., Tatar, M., Tavakoli, F., Nankali, H. & Vernant, P., 2006-  Extension in NW Iran driven by motion of the South Caspian Bosin, Earth Planet. Sc. Lett., 252, 180–188.
McCalpin, J. P., 2009- Paleoseismology, Academic Press, New York.
Nilforoushan, F., Masson, F., Vernant, P., Vigny, C., Martinod, J., Abbassi, M., Nankali, H., Hatzfeld, D., Bayer, R., Tavakoli, F., Ashtiani, A., Doerflinger, E., Daignières, M., Collard, P. & Chéry, J., 2003- GPS network monitors the Arabia- Eurasia collision deformation in Iran, J. Geody., 77, 411–422.
Solaymani Azad, S., 2009- Evaluation de l'alea sismique pour les villes de Tehran, Tabriz et Zandjan dans le NW de l’Iran approche morphotectonique et paleosismologique, Université Montpellier II (France), 151 p.
Vernant, P., Nilforoushan, F., Hatzfeld, D., Abbassi, M., Vigny, C., Masson, F., Nankali, H., Martinod, J., Ashtiani, A., Bayer, R., Tavakoli, F. & Chery, J.,  2004- Contemporary crustal deformation and plate kinematics in Middle East constrained by GPS measurement in Iran and northern Oman, Geophys. J. Int., 157, 381–398.
Vernant, P. & Chery, J., 2006- Low fault friction in Iran implies localized deformation for the Arabia-Eurasia collision zone, Earth Planet. Sci. Lett., 246, 197-206.
Vittori, E., Labini, S. S. and Serva, L., 1991- Paleoseismology: Review of the state-of-the-art. Tectonophysics, 193, 9-32.
Westaway, R., 1990- Seismicity and tectonic deformation rate in Soviet Armenia: implications for local earthquake hazard and evolution of adjacent regions, Tectonics, 9, 477-503.