بررسی تغییرات ترکیب شیمیایی کانی‌های دگرگونه در سنگ‌های بازیک میلونیتی و متاسوماتیک شمال باختر ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 دکتری، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد، سازمان انرژی‌های نو ایران، دفتر زمین گرمایی

چکیده

 منطقه مورد مطالعه بخشی از پهنه سنندج ـ سیرجان بوده که به طور عمده از سنگ‌های دگرگونی تشکیل یافته است و دارای سنگ‌های متنوعی با منشا آذرین اسیدی و بازیک است. مطالعه و بررسی سنگ‌های دگرگون شده بازیک منطقه حاکی از این است که متاسوماتیسم و دگرریختی مکانیکی دو فرایند اصلی تبلور دگرگونی بوده و تغییرات شیمیایی همراه با پیشرفت متاسوماتیسم و دگرشکلی ایجاد شده است (محمدیها، 1379). آمفیبول و پلاژیوکلاز از جمله کانی‌های اصلی موجود در سنگ‌های بازیک منطقه هستند و در این نوشتار سعی شده است تا ماهیت تغییرات شیمیایی آمفیبول‌ها و پلاژیوکلازهای دگرگونی با توجه به سنگ‌های میزبان و تغییرات پیشرونده مورد بررسی قرار گیرد. نتایج حاصل از تجزیه میکروپروب کانی‌های آمفیبول‌ نشان می‌دهد که طی میلونیتی شدن گابروها در این منطقه میزان Al2O3  و TiO2  افزایش و میزان MgO و MnO کاهش یافته است و نیز متاسوماتیسم باعث افزایش میزان Al2O3  وNa2O در این کانی‌ها شده است. نتایج تجزیه مربوط به کانی پلاژیوکلاز بیانگر آن است که طی میلونیتی و متاسوماتیتی شدن میزان CaO کاهش یافته و در عوض در اثر متاسوماتیتی شدن میزان Al2O3  وNa2O در آن افزایش می‌یابد. به طور کلی این تغییرات تحت تأثیر ترکیب شیمیایی توده، شرایط فشار و حرارت، فوگاسیته اکسیژن و حضور فازهای متعادل با این کانی‌هاست. افزایش میزان Al باعث افزایش جانشینی چرماکیتی در آمفیبول‌های سنگ‌های دگرریخت شده می‌شود و از طرفی افزایش میزان Na  در سنگ‌های متاسوماتیک، باعث شده که جانشینی ادنیتی در آمفیبول این قبیل سنگ‌ها از جانشینی‌های شاخص به شمار آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Chemical Variations of Metamorphic Minerals in Basic Mylonitic and Metasomatized Rocks, NW Urumieh

نویسندگان [English]

  • K. Mohammadiha 1
  • M. Sabzehie 2
  • M. Ghahraei pour 1
  • A. Kosari Torbehbar 3
1 Master of Science, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
2 Ph.D., Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Master of Science, Renewable Energy Organisation of Iran (SUNA), Geothermal Division
چکیده [English]

Located in the NW Iran, in Sanadaj-Sirjan metamorphic belt, the studied area mainly comprises of metamorphic and varied acidic-basic igneous originated rocks. Basic metamorphic rocks have been chemically controlled by two main metamorphic processes including metasomatism and dynamic deformation. Amphibole and plagioclase are of the most significant minerals occurring in the rocks. Here we represent the chemical variations of those metamorphic minerals in relation to their host rocks and prograde metamorphism. Mineral chemistry analyses of amphibole minerals reveal an increase in Al2O3, TiO2 and a decrease in MgO, MnO during mylonitization of gabbroic rocks. Affected by metasomatism, the Al2O3 and Na2O contents of amphiboles have been also increased. CaO content of plagioclase has declined; in contrast, Al2O3 and Na2O have raised during mylonitization and metasomatism processes. These variations are overally ruled by chemical composition of the intruded pluton, pressure-temperature condition, oxygen fugacity and occurrence of equilibrant phases. Increasing Al and Na brings about tschermakite substitution in the deformed amphiboles and edinite substitution in the metasomatized rocks respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Chemical variations
  • Basic metamorphic rocks
  • Mylonite
  • Metasomatism
  • Amphibole
  • Plagioclase
  • Urumieh
سبزه‌ای، م.، محمدیها،ک. ،1383-  نقشه زمین‌شناسی گنگجین (سرو)، مقیاس 1:100000،سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
محمدیها، ک.، 1379- پترولوژی دگرگونی سنگ‌های بازیک و الترابازیک برگه 50000 : 1 قولنجی (شمال ارومیه) پایان نامه کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
References
Bard, J. P., 1970- Composition of hornblendes formed during the hercynian progressive metamorphism of the Metamorphic Belt (SW Spain). Contr. Min. Petrol., 28:117-134
Cooper, A. F. & Lovering, J. F., 1970- Green schist amphiboles from River, New Zealand. Contr. Min. Petrol. , 27:11-24
Hashimoto, S., Grapes, R. H. & Miyashita, S., 1977- amphiboles of a metagabbro- amphibolite sequence, Hidaka Metamorphic Belt, Hokida. J. Petrol., 18:285-318.
Laird, J. & Albee, A.L., 1981- pressure, temperature and time indicators in mafic schist: their application to reconstructing the polymetamorphic history of Vermont. Am. J. Sci., 281:127-175.
Nyman, M. W. & Tracy, R. J., 1993- petrological evolution of amphibolite shear zones, Cheynne Belt, South-eastern Wyoming, U.S.A., J. metamorphic Geol., 11:757-773.
Shido, F., 1958- plutonic and metamorphic rocks of the Nakora and Iritona Districts in the Centeral Akukuma plateau. J. Fac. Sci. Univ. Tokyou, sect II, 11:131-217.
Spear, F. S., 1981- An exprimental study hornblende stability and Compositional variability in amphibolites. Am. J. Sci., 281:697-734
Spear, F.S., 1993- Metamorphic phase equilibria and pressure-temperature-time paths, 799pp.