تحلیل کینماتیکی نشانگرهای ژئومورفیکی و برآورد آهنگ نسبی تغییرشکل‌های فعال در امتداد گسل کواترنر هرمود- خاور زاگرس مرکزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 دکتری، گروه لرزه‌زمین‌ساخت و زلزله‌شناسی، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

3 دکتری، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

تغییرشکل‌ها و چین‌خوردگی‌های جوان از ویژگی‌های آشکار کمربند ساده چین‌خورده زاگرس است. ساختار مطالعه شده چین مرتبط با گسلش هرمود است که در فارس ساحلی و در بخش جنوبی شهر لار قرار دارد. برای نمایش هندسه ساختار مطالعه شده و ارتباط کینماتیکی آن با بخش‌های شمالی و جنوبی، برش ساختاری به درازای 27 کیلومتر در راستای NE-SW تهیه شد. این مطالعه نشان داد که تاقدیس هرمود همزمان با بازسازی دوباره کینماتیکی در هسته تاقدیس لار و افزایش تنش‌های افقی حاصل از آن در فرودیواره گسل لار شکل گرفته است. تفسیر تغییرشکل‌‌های جوان پوسته در منطقه بلافصل فرودیواره گسل لار گویای سازوکار رشد تاقدیس هرمود در شکل چین فراکنشی با طول یال ثابت است. برآورد آهنگ نسبی کوتاه‌شدگی (0mm/yr 2/0 ± 9/0) برای یال جنوبی تاقدیس هرمود نشان‌دهنده رشد سریع این چین به صورت یک چین جهشی است که با پیشروی سریع گسل هرمود به سمت سطح همراه بوده است. در نتیجه این فرایند مدل کینماتیکی تاقدیس هرمود از یک چین فراکنشی با طول یال ثابت به یک چین خمشی-  گسلی برشی تبدیل می‌شود. برآوردها آهنگ نسبی برپایی برای تاقدیس جوان هرمود را در محل رأس چین mm/yr 1/0±7/0 پیش‌بینی می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Kinematic Analysis of Geomorphic Markers and Estimation of the Relative Rate of Active Deformations along the Hormud Quaternary Fault- East of Central Zagros

نویسندگان [English]

  • Kh. Hashemi 1
  • B. Oveisi 2
  • A. Saeedi 3
1 M. Sc., Research Institute of Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
2 Ph.D., Seismotectonic and Seismology Department, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
3 Ph.D., Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Young deformations and folds are one of the impressive characteristics of Zagros simple folded belt. The studied structure is Hormud fault-related fold which is situated in the coastal Fars and the southward of Lar town. In order to illustrate the geometry of the studied structure and its kinematic relationship with north and south structures, a structural cross section with ~27 km length from NE to SW was prepared. This study showed that Hormud anticline has been formed in the footwall of Lar fault, synchronous with kinematic reorganization in the core of Lar anticline and increasing horizontal stresses. Interpretation of crustal young deformations in the vicinity of the footwall of Lar fault indicates that Hormud anticline is growing in the form of a constant limb length detachment fold. Estimation of relative shortening rate (0.9± 0.2) for south limb of Hormud anticline is showing its fast growth in the form of a rocket fold which was associated by fast propagation of Hormud fault toward the surface. As a consequence of this process, kinematic model of Hormud anticline changes from a constant limb length detachment fold to a shear fault bend fold. Estimations predict 0.7 ± 0.1 mm/yr relative uplift rate for young Hormud anticline in its crest.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hormud anticline
  • Detachment Fold
  • Relative uplift rate
  • Relative shortening rate
  • Kinematic markers
اویسی، ب. و یوسفی، ت.، 1378- نقشه زمین‌شناسی 1:100000 لار، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
رده، ا.، 1370- ترجمه کتاب  «تاریخ زمین‌لرزه‌های ایران»، نوشته امبرسیز، ن. ن. و ملویل، چ. پ.، مؤسسه انتشارات آگاه.
هاشمی، خ.، 1389- برآورد نرخ نسبی تغییرشکل‌های فعال در گستره زاگرس خاوری (با نگاهی ویژه به تاقدیس لار و هرمود)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 
References
Amos, C. B., Burbank, D. W., Nobes, D. C. & Read, S. A. L., 2007- Geomorphic constraints on listric thrust faulting: Implications for active deformation in the Mackenzie Basin, South Island, New Zealand: J. Geophys. Res., 11 2, B03S11, doi: 10.1029/2006JB004291.
Berberian, M., 1995- Master ‘blind’ thrust faults hidden under the Zagros folds: active basement tectonics and surface morphotectonics: Tectonophysics, 241, 193–224.
Hardy, S. & Poblet, J., 1995- The velocity description of deformation. Pape r 2: sediment geometries associated with fault bend and fault- propagation folds: Marine Petrol. Geol., 12, 165-176.
Hardy, S. & Poblet, J., 2005- A method for relating fault geometry, slip rate and uplift data above fault-propagation folds: Basin Research, 17, 417-424.
Jackson, J. A. &  McKenzie, D. P., 1988- The relationship between plate motion and seismic moment tensors, and the rates of active deformation in the Mediterranean and Middle East: Geophys. J. R. Astron. Soc., 93, 4 5 – 73.
Jackson, J.,Bouchon, M., Fielding, E., Funning, G., Ghorashi, M., Hatzfeld, D., Nazari, H., Parsons, B., Priestley, K., Talebian, M., Tatar, M., Walker, R. & Wright, T., 2006-Seismotectonic, rupture process and earthquake hazard aspects of the 2003 December 26 Bam, Iran, earthquake: Geophys. J. Int., 166, 1270–1292.
Keller, E. A., Gurrola, L. & Tierney, T. E., 1999- Geomorphic criteria to determine direction of lateral propagation of reverse faulting and folding: Geolog y, 27, 515-518.
Lettis, W. R., Wells, D. L. & Baldwin, J. N., 1997- Empirical observations regarding reverse earthquakes, blind thrust faults, and quaternary deformation: are blind thrust faults truly blind? Bulletin of the Seismological Society of America 87 (5), 1171 – 1198.
Masson, F., Ch´ery, J., Hatzfeld, D., Martinod, J., Vernant, P., Tavakoli, F. & Ghafory-Ashtiani, M., 2005- Seismic versus aseismic deformation in Iran inferred from earthquakes and geodetic data: Geophys. J. Int., 160, 217–226.
Oveisi, B., Lav´e, J. & Van Der Beek, P. A., 2007- Rates and processes of active folding evidenced by Pleistocene terraces at the central Zagros front (Iran), in Thrust Belts and Foreland Basins, pp. 265–285, eds Lacombe, O., Lav´e, J., Roure, F. & Verg`es, J. Springer-Verlag “Frontiers in Earth Sciences” Series,.
Oveisi, B., Lavé, J., Van Der Beek, P., Carcaillet, J., Benedetti, L. & Aubourg, Ch., 2008- Thick- and thin-skinned deformation rates in the central Zagros simple folded zone (Iran) indicated by displacement of geomorphic surfaces: Geophys. J. Int.
Scharer, K. M., Burbank, D. W., Chen, J. & Weldon, R. J., 2006- Kinematic models of fluvial terraces over active detachment folds: constraints on the growth mechanism of the Kashi-Atushi fold system, Chinese Tian Shan: GSA Bulletin 118 , 1006-1021.
Sella, G. F., Dixon, T. H. & Mao, A., 2002- REVEL: A model for Recent plate velocities from space geodesy, Journal of Geophysical Research, Vol. 107, NO. B4, 2081, 10.1029/2000JB000033.
Sherkati, S. & Letouzey, J., 2004- Variation of structural style and basin evolution in the central Zagros (Izeh zone and Dezful Embayment), Iran: Marine and Petroleum Geology, 21, 535-554.
Sherkati, S., Letouzey, J. & Frizon de Lamotte, D., 2006- The Central Zagros fold-thrust belt (Iran): New insights from seismic data, field observation and sandbox modeling: Tectonics, 25, doi: 10.1029/2004TC001766.
Stein, R. & Yeats, R. S., 1989- Hidden earthquake. Scientific American, v. 260, no. 6, 48-57.
Stein, R. S. &  King, G. C. P., 1984- Seismic potential revealed by surface folding: 1983 Coalinga, California earthquake: Science, 224: 869-872.
Tatar, M., Hatzfield, D. & Ghafory-Ashtiyani, M., 2004- Tectonics of the Central Zagros (Iran) deduced from microearthquake seismicity. Geophysical Journal International 156, 255–266.
Walpersdorf, A., Hatzfeld, D., Nankali, H., Tavakoli, F., Nilforoushan, F., Tatar, M., Vernant, P., Chéry, J. &  Masson, F., 2006- Difference in the GPS deformation pattern of North and Central Zagros (Iran): Geophys. J. Int., 167, 1077–1088.