بررسی رخساره‌ها، محیط‌های رسوبی و دیاژنز کربنات‌های بالایی سازند دالان در خلیج فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دانشگاه هرمزگان؛ پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

2 دانشیار، پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

3 استادیار،‌ دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

سازند دالان به سن پرمین بالایی دارای رخساره‌های کربناتی با میان لایه‌های تبخیری، یکی از مهم‌ترین سازندهای مخزنی گازدار در نواحی زاگرس چین‌خورده و بخش‌های وسیعی از خلیج‌فارس به شمار می‌آید. رخساره‌های مخزنی به ویژه سنگ‌آهک‌های اُاُلیتی این سازند به طور عمده مربوط به واحد دالان بالایی است. بر اساس مطالعات رسوب‌شناسی در واحد دالان بالایی در چاه مورد مطالعه هفت رخساره تشخیص داده شده است که در کمربندهای رخساره‌ای پهنه کشندی، لاگون و سدهای زیر آبی ماسه‌ای نهشته شده‌اند. رسوبات این بخش در یک سکوی کربناتی از نوع رمپ کم‌شیب مشابه امروزی خلیج فارس تشکیل شده است. فرایندهای دیاژنزی گوناگونی بر این واحد تأثیر گذاشته است. مهم‌ترین فرایندهای دیاژنزی شامل آشفتگی زیستی، میکریتی‌شدن توسط موجودات میکروسکوپی، نوشکلی، جانشینی، دولومیتی‌شدن، انیدریتی‌شدن، فشردگی و انحلال فشاری، سیمانی‌شدن، انحلال و شکستگی است. با توجه به شواهدی چون انحلال گسترده و تشکیل تخلخل‌های قالبی و حفره‌ای و تشکیل انواع سیمان‌های مربوط به محیط جوی (متئوریک) (تیغه‌ای، هم‌بعد و ...) و ترتیب تقدم و تأخر فرایندها می‌توان نتیجه گرفت که رسوبات مورد مطالعه، پس از طی محیط دیاژنز دریایی مستقیماً وارد محیط دفنی نشده‌اند، بلکه دست‌کم بخش‌هایی مانند سد اُاُلیتی (Shoal)، فرایندهای دیاژنزی محیط فراتیک آب شیرین را تحمل کرده و پس از آن دیاژنز محیط دفنی را پشت سر گذاشته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Microfacies Analysis, Sedimentary Environments and Diagenesis of the upper Carbonates of the Dalan Formation in the Persian Gulf, Iran

نویسندگان [English]

  • S. Parham 1
  • M. R. Kamali 2
  • F. Fayazi 3
1 Ph.D. Student, Hormozgan University; Research Institute of Petroleum Industry, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Research Institute of Petroleum Industry, Tehran, Iran
3 استادیار،‌ دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده [English]

The Dalan Formation (Upper Permian) is mainly composed of limestone and dolostone with minor evaporite interbeds. Upper carbonates of the Dalan Formation constitute one of the main gas reservoirs in the Zagros fold thrust belt especially in the Fars and the Persian Gulf. The upper part of the Dalan Formation consists of oolitic grainstone with high reservoir quality. Based on sedimentological studies in the upper Dalan unit, seven microfacies have been recognized. This microfacies have been deposited in warm, arid intertidal, lagoon and shoal. They deposited in a homoclinal ramp. Different diagenetic process affected this unit are bioturbation, micritization, neomorphism, replacement, dolomitization, anhydritization, mechanical and chemical compaction, cementation, dissolution and fracturing. Based on the evidence like widespread dissolution, formation of moldic and vuggy porosity and precipitation of different types of meteoric cements and based on paragenetic sequences, it can be concluded that the studied interval, have not buried after the deposition, but at least some parts like oolitic shoal exposed subearially and was affected by meteoric diagenesis that was followed by deep burial diagenetic environment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sedimentary Environments
  • Diagenesis
  • Diagenetic History
  • Dalan Formation
  • Persian Gulf
شیخ‌پور، ح.، 1384- دیاژنز و ژئوشیمی بخش فوقانی سازند دالان و کنگان زیرین در میدان گازی پارس جنوبی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. 167 صفحه.
کاووسی، م. ع.، 1388- محیط‌های رسوبی و چینه‌نگاری سکانسی سازند مزدوران (ژوراسیک بالایی) در حوضه رسوبی کپه داغ، رساله دکتری دانشکده علوم، دانشگاه تربیت معلم تهران، 171 ص.
لاسمی، ی.، 1379- رخساره‌ها، محیط رسوبی و چینه‌نگاری سکانسی نهشته سنگ‌های پرکامبرین بالایی و پالئوزوئیک ایران، وزارت صنایع و معادن، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. 180 ص.
لطف‌پور، م.، 1384- چینه‌شناسی توالی‌ها، محیط رسوبی و بیواستراتیگرافی سازندهای دالان و کنگان در ناحیه زاگرس جنوبی با نگرشی ویژه بر مرز پرموتریاس. رساله دکتری دانشگاه شهید بهشتی. 400 صفحه.
مطیعی، ه.، 1372- چینه‌شناسی زاگرس. انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشاف معدنی کشور.
نجم‌آبادی، س.، 1372- گزارش نهایی زمین‌شناسی چاه شماره 1 میدان گازی پارس جنوبی، گزارش داخلی شرکت ملی نفت ایران.
 
References
Adabi, M. H. & Rao, C. H., 1991- Petrographic and geochemical evidence for original aragonitic mineralogy of Upper Jurassic Carbonates (Mozduran Formation), Sarakhs area, Iran: Sedimentary. Geology, v.72, p.253-267.
Ahr, W. M., 2008- Geology of carbonate reservoirs. Wiley Pub. 277p.
Al-Sharhan, A. S. & Whittle, G. L., 1995- Carbonate – Evaporite Sequences of the Late Jurassic, Southern and Southwestern Arabian Gulf. AAPG Bull., v.79, No.11, p.1608-1630.
Dickson, J. A. D., 1965- A modified staining technique for carbonate in thin section: Nature, v.205, p.587.
Dunham, R. J., 1962- Classification of carbonate rocks according to depositional texture. In: W.E. Ham (Ed.), Classification of carbonate rocks. AAPG Memoir, 1, 108-121.
Edgell, H. S., 1977- The Permian system as an oil and gas reservoir in Iran, Iraq and Arabia. Proc. Second Iranian Geological symposium, Tehran, p. 161-201.
Flügel, E., 2004- Microfacies of carbonate rocks, Springer – Verlag, New York, 967p.
Folk, R. L., 1965- Some aspect of recrystallization in ancient limestone, in: L.C., Pray and R.C. Murray (eds.), Dolomitization and Limestone Diagenesis, A Symposium. Society of Economic Paleontologists and Mineralogists, Special Publication no. 13, p.14-48.
Folk, R. L., 1974- Petrology of sedimentary Rocks: Hemphill. Pub., Co., Austin, Texas, 182p.
Given, R. K. & Wilkinson, B. H., 1985- Kinetic control of morphology, composition, and mineralogy of abiotic sedimentary carbonates. J. Sedimentary Petrology, 55. p.109-119.
Gregg, J. M. & Sibley, D. F., 1984- Epigenetic dolomitization and the origin of xenotopic dolomite texture reply: Jour. Sed. Petrology, v.56, p.735-763.
Halley, R. B. & Harris, P. M., 1979- Fresh-water cementation of a 1.000 year-old oolite. J. Sedimentary Petrology, v.49, p.969-988.
Hardi, L. A., 1967- The gypsum-anhydrite equilibrium at one atmosphere pressure. American Mineralogist. v. 52, p.172-200.
Hardwood, G. M., 1988- Principles of sedimentary petrography. In: Tucker, M.E. (ed.), Technique in Sedimentology, Blackwell Oxford. p.108-174.
Heasley, E. C., Worden, K. H. & Hendry, J. P., 2000- Cement distribution in a carbonate reservoir: recognition of a palaeo oil-water contact and its relationship to reservoir quality in the Humbly Grove field, onshore, UK. Marin and Petroleum Geology. v.17, p.639-654.
Husseini, M. I., 1992- Upper Paleozoic tectono-sedimentary evolution of the Arabian and adjoining plates. Jour. Geol. Soc. London, v.149, p.419-429.
Insalaco, E., Virgone, A., Courme, B., Gaillot, J., Kamali, M., Moallemi, S. A., Lotfpour, M. & Monibi, S., 2006- Upper Dalan Member and Kangan Formation between the Zagros Mountains and offshore Fars, Iran: depositional system, biostratigraphy and stratigraphic architecture. Geoarabia, v.11, No. 2, p.75-176.
James, N. P. & Choquette, P. W., 1984- Diagenesis 9. Limestone – The meteoric seafloor diagenetic environment: Geosciences Canada, v.11, p.161-194.
Kashfi, M. S., 1992- Geology of the Permian super-giant gas reservoirs in the greater Persian Gulf area: Jour. Petrol. Geol.,15, p.465-480.
Kaufman, A. J., Cander, H. S., Daniels, L. D. & Meyers, W. J., 1988- Calcite cement stratigraphy and cementation history of the Burlington – Kcokuk Formation (Mississipian), Illinois and Missouri, Journal of Sed. Petrol. v.58, p.312-326.
Kobluk, D. R. & Risk, M. J., 1977- Calcification of exposed filaments of endolithic algae, micrite envelope formation and sediment production. Jour. Sed. Petrol. No.47, P.517-528.
Longman, M. W., 1980- Carbonate diagenetic texture from nearshore diagenetic environment, AAPG. Bull., v.64. p.461-487.
Lucia, F. J., 1999- Carbonate reservoir characterization, Springer – Verlag., Berlin, 226p.
Mazzullo, S. J., 1992- Geochemical and neomorphic alteration of dolomite: a review. Carbonate and Evaporates. v.7, p.21-37.
Miall, A. D., 1991- Stratigraphic sequences and their chronostratigraphic correlation, Journal of Sedimentary Petrology. v.61, p.487-505.
Miall, A. D., 1995- Whiter Stratigraphy. Sedimentary Geology. v.100, p.5-20.
Moore, C. H., 1989- Carbonate Diagenesis and Porosity: Elsevier, Amsterdam, 338p.
Moradpour, M., Zamani, Z. & Moallemi, S. A., 2008- Control on reservoir quality in Lower Triassic Kangan Formation, Southern Persian Gulf. Journal of Petroleum Geology, v. 31(4), pp.367-386.
Shinn, E. A. & Robbins, D. M., 1983- Mechanical and chemical Compaction in fine grained shallow – water limestone. J. Sedimentary Petrology. 53, 595-618.
Shinn, E. A., 1969- Submarine Lithification of Holocene Carbonate Sediment in the Persian Gulf. Sedimentology 12, 109-144.
Sibley, D. F. & Gregg, J. M., 1987- Classification of dolomite rock texture, Journal of Sedimentary Petrology, v.57, p.967-975.
Tucker, M. E. & Wright, V. P., 1990- Carbonate Sedimentology, Blackwell. Sci. Pub., p.482.
Tucker, M. E., 1991- Sedimentary Petrology: An Introduction to the origin of sedimentary rocks: Blackwell, Sci. Pub., London, p.260.
 
 
 
 
 
1 mm
 
 
 
 
 
 
Tucker, M. E., Calvet, F. & Hunt, D., 1993- Sequence stratigraphy of carbonate ramps: systems tracts, models, and application to the Muschelkalk carbonate platform of eastern Spain. In: Posamentier, H.W., Summerhayes, C.P., Haq, B.U., Allen, G.P. (Eds), Sequence stratigrapy and facies associations, v.18. International Association of Sedimentology, Special Publication, pp.397-415.
Wright, V. P., 1986- Facies sequences on a carbonate ramp: the carboniferous Limestone of South Wales. Sedimentology. V.33, p.221-244.