نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مهندسی نفت و گاز، دانشکده مهندسی شیمی، انستیتو مهندسی نفت، دانشکده فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 مؤسسه علوم زمین پاریس، دانشگاه ششم پاریس و مرکز ملی تحقیقات علمی، دانشگاه پیر و ماری کوری، پاریس، فرانسه.

3 دانشکده مهندسی معدن، پردیس دانشکده‌های فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 دانشکده زمین‎شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

ویژگی­های ژئوشیمی (پیرولیز راک- اوال و تجزیه عنصری کروژن)، پالینوفاسیس و سنگ‌نگاری آلی (با استفاده از میکروسکوپ نور عبوری، بازتابی و فرابنفش) شیل سیاه قاعده­ای گروه شمشک (تریاس بالایی- ژوراسیک میانی) در برش طزره (البرز خاوری) بررسی شده است. شیل سیاه قاعده­ای غنی از ماده آلی بی‌شکل به‌همراه مقدار کمتری ذرات پراکنده ویترینیت است که در شرایط احیا تا نیمه احیا در محیط دریاچه­ای رسوب کرده است. بر اساس مقادیر بازتاب ویترینیت (mean VRr=2.1%) ماده آلی در شیل سیاه قاعده­ای بلوغ حرارتی زیادی را طی تدفین ژرف تجربه کرده است. در نمونه­های مورد مطالعه میانگین کربن آلی باقیمانده1 درصد است. نتایج مدل­سازی حرارتی با استفاده از نرم­افزار یک بعدی Genex4 نشان می­دهد که شیل سیاه قاعده­ای گروه شمشک در محدوده زمانی ژوراسیک میانی- کرتاسه آغازین بالغ شده و هیدروکربن تولید کرده است. در حال حاضر این رخساره در برش طزره، واجد ماده آلی فوق‌بالغ و فقیر از هیدروژن است که در پنجره تولید گاز خشک قرار دارد. این رسوبات در حال حاضر به‌عنوان منابع گاز شیل (Shale Gas) قابل توجه هستند.
 

کلیدواژه‌ها

References

Assereto, R., 1966- The Jurassic Shemshak Formation in central Elburz (Iran). Riv Ital Paleont Stratigr 72:1133–1182

Allen, P. A. & Allen, J. R., 2005- Basin analysis principles and application. 2nd ed., Blackwell Scientific Publications, 549p.

Beicip-Franlab, 1995- The basin modeling line and 1D quantitative modeling of hydrocarbons generation and expulsion for WINDOWS, Genex Single Well (User Guide) Beicip-Franlab, 464 p.

Bordenave,  M. L., 1993- (ed.) Applid petroleum geochemistry, Editions Technip, 524p.

Brunet, M. F., Shahidi, A., Barrier, E., Muller, C., & Saidi, A., 2007- Subsidence evolution of Alborz and Kopet Dagh (northern Iran): Inferences on the south Caspian basin opening.  International symposium on Middle East Basins Evolution, C16, December, 4. 5., CNRS PARIS, France.

Espitalié, J., Deroo, G. & Marquis, F., 1985a- La pyrolyse Rock-Eval et ses applications. Patrie I. Rev. Inst. Fr. Pétrole, 40/5, 563-579.

Espitalié, J., Deroo, G. & Marquis, F., 1985b- La pyrolyse Rock-Eval et ses applications. Patrie II. Rev. Inst. Fr. Pétrole, 40/6, 755-784.

Espitalié, J., Deroo, G. & Marquis, F., 1986- La pyrolyse Rock-Eval et ses applications. Patrie III. Rev. Inst. Fr. Pétrole, 41/1, 73-89.

Fürsich, F. T., Wilmsen, M., Seyed-Emami, K., Cecca, F., & Majidifard, M. R., 2005- The upper Shemshak Formation (Toarcian-Aalenian) of the eastern Alborz: Biota and paleoenvironments during a transgressive-regerssive cycle. Facies, 51, 365-384.

Fürsich, F. T., Wilmsen, M., Seyed-Emami, K. & Majidifard, M. R., 2009- Lithostratigraphy of the Upper Triassic-Middle Jurassic Shemshak Group of northern Iran. In: Brunet, M.-F., Wilmsen, M. & Granath, J. W (eds), South Caspian to Central Iran Basins. Geological Society London, Special Publication 312. 129-160.

Hunt, J. W., 1995- Petroleum geochemistry and geology, 2nd ed., New York, W. H. Freeman and Company. 742p.

Ibrahimbas, A. & Riediger, C., 2004- Hydrocarbon source rock potential as determined by Rock-Eval 6/TOC pyrolysis, Northeast British Colmbia and Northweat Alberta. British Columbia Ministry of Energy and Mines, summary of activities 2004.7-18.

Littke, R. & Leythaeuser, D., 1993- Migration of oil and gas in coals. In: Law, B. E. & Rice, D. D. (eds): Hydrocarbons from coal. American Association Petroleum Geologists Studies in Geology, 38, 219-236.

Mongenot, Th., Tribovillard N. P., Desprairies A., Lallier-Vergès E. & Laggoun-Défarge, F., 1996- Trace elements as palaeoenvironmental markers in strongly mature hydrocarbon source rocks: the Cretaceous La Luna Formation of Venezuela. Sedimentary Geology, 102, 23-37.

Nzoussi-Mbassani, P., Copard, Y. & Disnar, J. R., 2005- Vitrinite recycling: diagnostic criteria and reflectance changes during weathering and reburial. International Journal of Coal Geology, 61, 223-239.

Rad, F. K., 1982- Hydrocarbon potential of the Eastern Alborz Region, NE Iran. Journal of Petroleum Geology, 4, 419-435.

Rahimpour- Bonab, H., Zamani, Z. & Kamali, M. R., 2002- Source rock evaluation of Shemshak Formation in the central Alborz basin: A preliminary investigation. Iranian International Journal of Science. 3/2, 235-262.

Seyed-Emami, K., 2003-Triassic in Iran, Facies, 48, 91-106.

Seyed-Emami, K., Fürsich, F. T., Wilmsen, M., Majidifard, M. R., Cecca, F., Scharirer, G. & Shekarifard, A., 2006- Stratigraphy and ammonite fauna of the Upper Shemshak Formation (Toarcian-Aalenian) at Tazareh, eastern Alborz, Iran. Journal of Asian Earth Sciences. 28, 259-275.

Shahidi, A., 2008- Tectonic evolution of Northern Iran (Alborz and Kopet Dagh) since Mesozoic. PhD thesis, University Paris 6-Pierre et Marie Curie, 500 p.

Shekarifard, A., Baudin, F., Schynder, J. & Seyed-Emami, K., 2009- Characterization of organic matter in the fine-grained siliciclastic sediments of the Shemshak Group (Upper-Triassic to Middle Jurassic) in the Alborz Range, northern Iran. In: Brunet, M.-F., Wilmsen, M. & Granath, J. W (eds), South Caspian to Central Iran Basins. Geological Society London, Special Publication 312. 161-174.

Shekarifard, A., Baudin, F., Seyed-Emami, K., Schynder, J., Laggoun-Défarge, F., Riboulleau A. Brunet, M. F. & Shahidi, A., 2012- Thermal maturity of the Upper Triassic-Middle Jurassic Shemshak Group (Alborz Range, Northern Iran) based on organic petrography, geochemistry and modelling: implications for source rock evaluation and petroleum exploration, Geological Magazine, 149(1),19-38 p.

Taylor, G. H., Teichmuller, M., Davis, A., Diessel, C. F. K., Littke, R. & Robert, P., 1998- Organic petrology. Borntraeger, Berlin-Stuttgart. 704 p.

Tissot, B. P. & Welte, D. H., 1984- Petroleum Formation and Occurrence. Springer, Berlin. 699 p.

Ungerer, Ph., Burrus, J., Doligez, B., Chenet, P. Y. & Bessis, F., 1990- Basin evaluation by integrated 2D modeling of heat transfer, fluid flow, hydrocarbon generation and migration. Bull. Am. Assoc. Petr. Geol., 74, 309-335.

Vandenbroucke, M. & Largeau, C., 2007- Kerogen origin, evolution and structure, Organic Geochemistry, 38, 719-833.

Wilmsen, M., Fürsich, F. T., Seyed-Emami, K., Majidifard, M. R. & Taheri, J., 2009- The Cimmerian Orogeny in northern Iran: tectono-stratigraphic evidence from the foreland, Terra Nova, 21, 211-218.

Zamani, Z., 2000- Organic petrographical and geochemical investigations on the coal-bearing sediments of the Kalariz Member (Shemshak Formation) in Galanderud area (Central Alborz), Msc thesis, University of Tehran, 285p (in Farsi).