زیست‌چینه‌نگاری نهشته‌های سیستم کربنیفر در منطقه کیاسر بر پایه حضور عناصر کنودونتی و معرفی 7 زیست‌زون مطابق با استانداردهای جهانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

2 دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

چکیده

برش مورد بررسی (کیاسر) در منطقه کیاسر، 75 کیلومتری جنوب خاوری ساری و در البرز مرکزی واقع است .نهشته‌های کربنیفر (سازند مبارک) 385 متر ستبرا داشته و شامل سنگ‌آهک‌های نازک لایه در قاعده و سنگ‌های آهکی با ستبرای مختلف (به طور عمده متوسط لایه) با میان لایه‌های شیلی در بخش‌های بالاتر است. مرز بین نهشته‌های متعلق به دونین و نهشته‌های متعلق به کربنیفر توسط عناصر کنودونتی معین شده است. این مرز در ظاهر یک مرز هم‌شیب و موازی بوده که سنگ‌‎های زیرین این مرز متعلق به سازند خوش ییلاقهستند. این مرز در فاصله بین نمونه‌های  4.1 (متعلق به انتهای دونین) و  4.3(شروع و قاعده کربنیفر) قرار دارد و فاصله این دو نمونه نیز 4 متر است. محدوده مرز با انقراض انواعیچون Pelekysgnathus sp., Icriodus costatus و Polygnathus semicostatus در اواخر دونین (نمونه4.1) و با پیدایش انواع و گونه‌هایی مانند Polygnathus spicatus, Clydagnathus gilwernensis, Polygnathus thomassiوSpathognathodus crassidentathus  در اوایل کربنیفر (نمونه4.3 ) مشخص شده است.در مجموع، سنگ آهک در تناوب با شیل به سن فامنین پسین و متعلق به Lower-Middle costatus zone بخش زیرین سنگ‌های کربنیفر را در منطقه تشکیل می‌دهند که بیشترین گسترش این زون تا آغاز Siphonodella presulcata zone است. یعنی در واقع زونSiphonodella presulcata  را نداریم که می‌تواند بیانگر نبود کوچکی در حدفاصل دونین تا کربنیفر باشد. در واقع این نبود می‌تواند با حادثه Hangenberg مرتبط باشد. بر روی سنگ‌های سازند مبارک نیز تناوبی از ماسه‌سنگ و شیل متعلق به سازند دورود به سن پرمین زیرین با یک ناپیوستگی(Disconformity) قرار دارد. با مطالعه عناصر کنودونتی (20جنس، 36 گونه و 7 زیرگونه)، 7 زیست‌زون در نهشته‌های متعلق به کربنیفر پیشین (سازند مبارک) تشخیص داده شده است که عبارتند از: 1) sulcata zone 2) duplicata zone 3) sandbergi-L. crenulata zone 4) Gn. typicus zone 5) anchoralis-latus zone 6) texanus- A.scalenus zone 7) Gnathodus bilineatus zone  این زیست‌زون‌ها بیانگر محدوده سنی تورنزین پیشین تا ویزین پسین هستند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Carboniferous Conodonts Biostratigraghy in Kiyasar Region and Introduction 7 Biozones Comparable to World Standard Conodont Zonation

نویسندگان [English]

  • A. Fallah 1
  • B. Hamdi 1
  • H. Mosaddegh 2
1 Research Institute for Earth Science, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
2 School of Earth Science, Damghan University, Damghan, Iran
چکیده [English]

The studied section (Kiyasar)is situated in Central Alborz,75 Km. southeast of Sari. The thickness of Carboniferous sequences (Mobarak Formation) is 385 meter and consists of thin-bedded limestone at the base and various thickness of limestone (mostly with medium thickness) with intercalations of shales at the top. Because of lithological similarity and the lack of index microfossils in the uppermost of Devonian and lowermost of Carboniferous, deposits, determination of this boundary was impossible in the field and the approximate boundary has been identified after study of lab by conodont elements. Apparently, this boundary is conformable and continual that the rocks at the bottom of its attributed to Khoshyeilagh Formation. This boundary is located in the interval of samples 4.1(late Devonian) and 4.3(lower Carboniferous) which the distance between them is 4m.(thin to medium-bedded limestones).The limit of boundary is distinct with extinction of Genera and Species for example Icriodus costatus, Pelekysgnathus sp. and Polygnathus semicostatus in the late of Devonian(sample4.1)and appearance of species for example Polygnathus spicatus, Spa. crassidentathus, Po. thomasi and Cly. gilwernensis in early Carboniferous (sample4.3). in summery, limestone rocks in alternation with shale of upper Famenian is attributed to lower-middle costatus zone form lower part of Carboniferous rocks in the region. The top of Mobarak Formation is overlaid by alternations of sandstone, shales and limestone (in the middle part), belong of Dorud Formation (lower Permian) with a disconformity. Carboniferous conodonts (20 Genus, 36 Species, 7 Subspecies are reported from Mobarak Fm.,Kiyasar region, for the first time as well as the distinguished following 7 conodont zones: 1) sulcata zone  2) duplicata zone  3) sandbergi-L. crenulata zone   4) typicus zone  5) anchoralis-latus zone   6) texanus- A. scalenus zone 7) Gn. bilineatus zone. According to conodont data Carboniferous sequences in Kiyasar section were deposited from lower Tournaisian to upper Visean time interval.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kiyasar
  • Lower Carboniferous
  • Alborz
  • Lower Tournaisian
  • Upper Visean
  • Mobarak Formation
  • Conodont Elements
کتابنگاری
آقانباتی، س.ع.،  1383- زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 586 صفحه.
احمدزاده هروی، م.، حمدی، ب.، محتاط، م.، 1374- زمین‌شناسی ایران، روزن‌‌داران پلانکتون ناحیه مکران و مجموعه‌ای از کنودونت‌های ایران، معاونت طرح و برنامه تدوین کتاب، وزارت صنایع و معادن، سازمان زمین‌شناسی کشور، 253 صفحه.
اطلس راه‌های ایران، 1380-  موسسه جغرافیایی، کارتوگرافی و گیتاشناسی.
خواجه وند، ش.، 1385- بیواستراتیگرافی رسوبات پالئوزوییک پسین- تریاس پیشین در برش روته با نگرشی ویژه بر کنودونت‌های ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال.
رضایی، ا.، 1376- مطالعه سیستماتیک کنودونت‌های کربنیفر زیرین در ناحیه البرز و ناحیه کلمرد در طبس، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
عاشوری، ع. ر.، 1380- اطلس کنودونت‌های ایران (شرق و شمال شرق)، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، شماره 306.
فرشید، ا.، 1383- بیواستراتیگرافی سازند مبارک در برش آبناک واقع در شمال تهران با نگرشی ویژه بر کنودونت‌های آن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.
     
References
Aldridge, R., D. & Clark, N. D. L., 1993- The anatomy of conodonts, phill. Trans. R. Soc. London
Ashouri, A. R., 2006- Middle Devonian-Early Carboniferous Conodont Faunas from the Khoshyeilagh Formation, Alborz Mountains, North Iran. Journal of Sciences, Islamic Republic of Iran 17(1): 53-65, University of Tehran, ISSN 1016-1104
Assereto,E.,1963- the Paleozoic formations in Central Elborz, Riv. Ital., paleontol., V.69, N.4
Austin, R. L. & Branes Ch. R., 1973- The Biostratigraphic Limitations of Conodonts with particular reference to the base of the Carboniferous, Bull. Soc. Belg. Geol., Tome 82
Bitter, P. H. & Plint, G., 1982- Conodont Biostratigraghy of the Codroy group (Lower Carboniferous), Southwest in Newfound land, Canada
Boncheva, I., Bahrami, A., Yazdi, M. & Toraby, H., 2007- Carboniferous Conodont Biostratigraphy and Late Palaeozoic depositional evolution in South-Central Iran (Asadabad section-SE Iran), Rivista Italiana di paleontologia e stratigraghia ,113: 329-356
Branson, E. B. & Mehl, M. G., 1933- New and little known Carboniferous conodont genera, Jou. Pal. 15, pp.97-106, Tulsa/Okla
Clark, D., 1973- Conodont biofacies and Paleoecology of the Carboniferous of China wang chengyan
Dreesen, R., Sandberg, C. A. &  Ziegler, W., 1986- Review of Devonian and Early Carboniferous conodont biofacies models as applied to the Ardenne Carboniferous conodont biostratigraghy and biofacies applied to the Ardenne shelf, soc. Geol. Bely,190
Druce, E. C., 1969- U. Paleozoic conodonts from the Bonaparte Gulf Basin, northwestern Australia. Bur. Miner. Resour. Bull. 98,1-242, pls. 15-18
Gaetani, M., Zanchi, A., Angiolini, L., Olivini, G., Sciunnach, D., Bruntan, H., Nicora, A. & Mawson, R., 2004- the Carboniferous of the Western Karakoram (Pakistan),Jou. of Asian Earth Sciences.
Higgins, A. C., 1985- The carboniferous system: part2- conodont of the Silesian Subsystem Great Britain and Ireland.
Kaiser, S. I., Steuber, T., Becker, R. T. & Joachimski, M. M., 2006- Geochemical evidence for major environmental change at the Devonian-Carboniferous boundary in the Carnic Alps and the Rhenish Massif, Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 240 (2006) 146-160
Matthews, S. C., 1964- A lower Carboniferous Conodont fauna from East cornwall,Palaentology, Volume 12, p.2
Nicoll, R. & Druce, E. C., 1979- Conodonts from the Fairfield Group, Canning Basin, Western Australia, Bulletin 190
pp.26-30
Rhodes, F. H. T., Austin, R. L. & Druce, E. C., 1969- British Avonian (Carboniferous) Conodonts faunas and their value in local and inter continental correlation, B. of British Museum geol. Supplement 5
Sweet, W.C., 1988- the Conodonta, Morphology, Paleontology and Evolutionary History of long-Extinct animal phylum, Oxford Monog. on Geol. and Geoph. N.10, 212 p.
Wang, C.Y. & Wang, Z., 1978- upper Devonian and lower Carboniferous Conodonts from Southern Guizhou, Mem. Nanjing Int. of geol. And paleont., Acad. Sinica, N.11
Yazdi, M., 1999- Late Devonian-Carboniferous conodonts from Eastern Iran, Revista Ita. Pale., Vol.105, No.2, pp.167-200
Ziegler, W., Klapper, G., Lindstrom, M. & Sweet, W. C., 1973- Catalogue of Conodonts, Edited by prof. Ziegler W., Vol. I,II,III, E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung (Nagele U Obermiller), Stuttgart.