محدوده‌های بیابانی ایران با تأکید بر نقش عوامل زمین‌شناختی مؤثر در تشکیل آنها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران.

2 دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، خراسان رضوی، ایران.

چکیده

در این نوشتار، بیابان‌های ایران از نظر عوامل(سازندهای) زمین‌شناختی مؤثر در تشکیل و گسترش آنها مورد بررسی قرار گرفته و محدوده آنها تعیین شده است. برای این کار ابتدا با استفاده از نقشه‌های زمین‌شناسی 1:250000 ، 1:100000 سازمان زمین‌شناسی کشور و شرکت ملی نفت ایران، سازندهای زمین‌شناسی شور و تبخیری در محدوده استا‌ن‌های مورد مطالعه شناسایی شده و در محیط GIS رقومی شده و با عنوان بیابان‌های اولیه معرفی شده‌اند. با رسم شبکه زهکشی حوضه‌های آبخیز رودخانه‌هایی که حاوی سازندهای تبخیری بوده و سپس تعیین مناطق پایین دست سازندهای تبخیری که از طریق جریان‌های سطحی به گچ و نمک آلوده شده‌اند، بیابان‌های ثانویه تعیین شده است. از تلفیق دو لایه یاد شده به صورت استانی و سپس جانمایی آنها در نقشه سراسری ایران، نقشه محدوده بیابان‌های ایران تهیه شده است. نتایج حاصل نشان داد 208041 کیلومتر مربع از مساحت ایران را بیابان‌های حاصل از سازندهای شور و تبخیری در برگرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determination of Desert Areas in Iran on the Bases of Geological Effected Factors

نویسندگان [English]

  • M. Khosroshahi 1
  • F. Mahmoudi 2
  • M. T. Kashki 3
1 Research Institute of Forests and Ranglands, Tehran, Iran
2 Faculty of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.
3 Agriculture and Natural Resources Research Center of Khorasan Province, Khorasan Province, Iran.
چکیده [English]

In this article, we try to study deserts of Iran on the basis of geological specifications with the help of 1:100000, 1:250000 scaled maps of G.S.I and N.I.O.C using Geographical Information System (GIS) methodology. Then quaternary and evaporate formations in every study province were recognized. Saline and evaporatic formations were determined as “primary deserts”. With overlaying drainage network on the basic map of Quaternary formations, the secondary deserts were recognized. Both of these processes (The primary and secondary deserts) have formed provincial deserts. After recognition of the provincial deserts in the country map by utilization of the coordinate system of Iran's map georeferences and control check point all desert units were set up on the whole country map. Results showed that 12.6% (208041 km2) of Iran is known as deserts formed by evaporate formations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Desert
  • Geology
  • Evaporate formations
  • Quaternary
  • Iran
کتابنگاری

تریکار، ژ.، 1348- ناهمواری‌های مناطق خشک، ترجمه مهدی صدیقی و محسن پورکرمانی (1369) انتشارات آستان قدس رضوی.

‌خسروشاهی، م.،1386-  گزارش نهایی طرح ملی تعیین قلمرو جغرافیایی محدوده‌های بیابانی ایران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 648ص.

خسروشاهی، م. و قوامی، ش.، 1384-  هشدار. انتشارات سازمان جنگلها و مراتع، 120ص.

رئیسی، ع.، 1376- اثر گنبدهای گز طویله بر روی آب‌های کارستی و آبرفتی، اولین همایش سالانه انجمن زمین شناسی ایران.

رجبی آلنی، م.، 1380-  بررسی نقش زمین‌شناسی در بیابان‌زایی حوضه آبخیز مند. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران،113ص.

طهماسبی، ع.، 1377-  بررسی عوامل مؤثر در شور شدن آب و خاک و گسترش بیابان در حوضه رودخانه اشتهارد، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی. دانشگاه تهران.

عطاپورفرد، ع.، حسینی، م.، خسروشاهی، م.، 1383- شناسایی و تفکیک مناطق بیابانی از دیدگاه ژئومورفولوژیکی (مطالعه موردی؛ استان تهران)،  فصلنامه پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، جلد 11، شماره 3، صفحه 287ـ275.

فیض نیا، س.، 1378-  بررسی عوامل زمین شناسی در بیابانی شدن غرب حوزه مرکزی (قم – کاشان). مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع. بخش تحقیقات بیابان.

فیض‌نیا، س.، 1376- اثر گنبدهای نمکی ایران در تخریب منابع طبیعی ، گسترش اراضی شورو بیابانزایی- مطالعه موردی حبله رود گرمسار

گوشه، ژ.، 1360- زمین‌شناسی، ژئومرفولوژی و هیدرولوژی زمین‌های شور(ترجمه معتمد احمد و فرامرز پورمعتمد)، انتشارات دانشگاه تهران، 228 ص.

 معتمد ا.،  1371- نگاهی به انتشار و منشأ ماسه‌های ایران مرکزی، مجموعه مقالات سمینار بررسی مسایل مناطق بیابانی و کویری ایران، 30-27 اردیبهشت، یزد.

References

Fuller, W., H., 1974 - Desert soils, in Brown, Desert biology, vol. 2, Academic press, London, pp 32-101.

Thomas, A. L., Dembrine, E., King, D., Party, J. P.,  1992- A spatial study of the relationships between stream water acidity and geology, soils and relief (Vosges bortherstern france) . Journal of Hydrology 217 (1999). 35-45.

Webster, N,.1996- New webster's dictionary and thesaurus of the English language, Lexicon publications, Inc.USA,1149+67p.