ارزیابی نسبی زمین‌ساخت فعال با استفاده از تحلیل ریخت‌سنجی ، بررسی موردی حوضه آبریز رودخانه دز، جنوب باختری ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسى و اکتشافات معدنى کشور، تهران، ایران دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

3 گروه سنجش از دور و GIS، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

در این مقاله روش نوینی به منظور ارزیابی فرگشت زمین‌ساخت فعال نسبی بر پایه شاخص‌های ریخت‌سنجی (مورفومتریک) و کاربرد آنها در تکامل زمین ریخت شناسی و توپوگرافی ارائه شده است. شاخص‌های مورد استفاده شامل نسبت انشعاب، برجستگی حوضه، تراکم آبراهه، عدد ناهمواری، فراوانی آبراهه، ضریب شکل، عامل شکل، چم وخم آبراهه و نسبت کشیدگی هستند. نتیجه جمع‌بندی شاخص‌های بیان شده و تحلیل آنها، منجر به تقسیم‌بندی نسبی فعالیت زمین‌ساختی گستره مورد مطالعه از رده‌های بالا به پایین شد. حوضه آبریز رودخانه دز واقع در کمربند چین‌خورده - رانده شده زاگرس در جنوب باختری ایران، یک پهنه بسیار ایده‌آل برای آزمودن مفهوم این شاخص‌ها در پیش بینی فعالیت نسبی زمین‌ساختی بر اساس بررسی سامانه رودخانه‌ای یا جبهه کوهستان است. گستره مورد مطالعه دارای نرخ‌های متفاوتی از فعالیت زمین‌ساخت است که این مورد ناشی از برخورد قاره‌ای بین صفحه عربی و بلوک ایران که بخشی از صفحه اوراسیاست، می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessment of Relative Active Tectonics using Morphometric Analysis, Case Study of Dez River (Southwestern, Iran)

نویسندگان [English]

  • M. Abdideh 1
  • M. Qorashi 2
  • K. Rangzan 3
  • M. Aryan 1
1 Science & Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Research Institute for Geosciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran Department of Remote Sensing and GIS, Shahid Chamran University, Ahwaz, Iran
3 Department of Remote Sensing and GIS, Shahid Chamran University, Ahwaz, Iran
چکیده [English]

This paper present a new method for evaluating relative active tectonics based on morphometric indices useful in evaluating morphology and topography. Indices used include: Bifurcation ratio (BR), Basin Relief (Bh), Drainage Density (DD), Ruggedness number (Rn), Stream frequency (Fu), Form Factor (FF), Shape Factor (Ll), Sinuosity (Sl) and Elongation ratio (Re) of drainage basin. Results from the analysis are accumulated and expressed as an index of relative active tectonics, which we divide to from relatively low to highest tectonic activity. The study area in the central Zagros fold – thrust belt of the south western Iran is an ideal location to test the concept of an index to predict relative tectonic activity on a basis of area rather than river system or mountain front. The study area has variable rates of active tectonics resulting from the collision between the continental Arabian plate and the so – called Iranian block belonging to Eurasia that has produced linear NW – SE anticline forms and thrusts. We test the hypothesis that areas of known, relatively high rates of active tectonics are associated with indicative value index of relative active tectonics.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Active Tectonics
  • Morphometric Indices
  • Dez river
  • Zagros Belt
  • SW Iran
کتابنگاری
علیزاده، ا.، 1382-  اصول هیدرولوژی کاربردی، چاپ 16، دانشگاه امام رضا(ع)، صفحات 439-491.
References
Berberian, M. & King, G. C. P., 1981- “Towards the paleogeography and tectonic evolution of Iran”, Canadian Journal of the Earth Sciences, 18, 210–265.
Berberian, M., 1995- “Master ‘blind’ thrust faults hidden under the Zagros folds: Active basement tectonics and surface morph tectonics”, Tectonophysics, 241, 193–224.
Burbank Douglas, W. & Anderson, Robert S., 2001- “Tectonic Geomprphology”, Department of Geosciences, The pennsyvania State university, 80-198.
Colman-Sadd, S. P., 1978- “Fold development in Zagros Simply Folded Belt, southwest, Iran”, Bulletin American Association of Petroleum Geologist, 62, 984-1003.
Falcon, N. L., 1969- “Problems of relationship between surface structure and deep displacements illustrated by the ZagrosRange”, Geol. Soc. London, Spec. Publ., 3: 9-22
Horton, R. E., 1945- “Erosional development of streams and their drainage basins: approach to quantitative morphology”, Bull. Geol. Soc. Am. 56, p.75 –270.
Jordan, G., Meijninger, B. M. L., Van Hinsbergen, D. J. J., Meulenkamp, J. E. & Van Dijk, P. M., 2005- “Extraction of morphotectonic features from DEMs: Development and applications for study areas In Hungary and NW Greece”, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation (65), p.301–319.
Jordan, G., 2003- “Morphometric analysis and tectonic interpretation of digital terrain data: a case study”, Earth Surf. Process. Landforms 28, p. 807–822.
Keller, E. A. & Pinter, N., 2002- “Active Tectonics: Earthquakes, Uplift and Landscape”, Prentice Hall, New Jersey.
Morisawa M. & Hack, J. T., 1985- “Tectonic Geomorphology”, Boston: Allen & Unwin, p.390.
Obi Reddy, G. P., Maji, A. K. & Gajbhiye, K. S., 2004- “Drainage morphometry and its influence on landform characteristics in a basaltic terrain, Central India – a remote sensing and GIS approach”, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation 6, p. 1–16.
Rangzan, K., 1993- “Structure and Tectonics of Zagros Structural Belt, Iran”, Unpublished PhD. Thesis, Aligar Muslim University, India.
Savindra Singh, 1998- Geomorphology, Department of Geology, University of AllahabadINDIA, Printed at Artiorinters Sarvodaya Nagar, Allahpur, p.330-353.
Sepehr, M. & Cosgrove, J. W., 2004- “Structural framework of the Zagros Fold–Thrust Belt, Iran”, Marine and Petroleum Geology, 21, 829–843.
Strahler, A. N., 1964- “Quantitative geomorphology of basins and channel networks”, In: Chow, V.T. (Ed.), Handbook of Applied Hydrology. Mcgraw Hill Book Company, New York, p.62-79.
Talebian, M. & Jackson, J. 2002- “Offset on Main recent fault of NW Iran and implication for the late Cenozoic tectonics of the Arabia–Eurasia collision zone”, Geophysical Journal International, 150(2), 422–439.
Verrios, S., Zygouri, V. & Kokkalas, S., 2004- “Morphotectonic analysis in the Eliki fault zone (Gulf of Corinth, Greece)”, Bulletin of the Geological Society of Greece vol. XXXVI, p: 1706-1715.