لرزه‌خیزی القایی در مخزن سد مسجد سلیمان (جنوب باختر ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 معاون پژوهشی/پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله

2 پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران.

چکیده

قرار گرفتن سد مسجد سلیمان در زون لرزه زمین‌ساختی زاگرس که یکی از فعال‌ترین زون‌های  لرزه‌زمین‌ساختی ایران است، ضرورت انجام مطالعات گسترده و  بویژه بررسی اثر دریاچه سد آن (ارتفاع 177 متر و حجم 261 میلیون متر مکعب) بر تغییرات آهنگ لرزه‌خیزی منطقه را بیش از پیش آشکار می‌سازد. به دنبال اتمام آبگیری مخزن (25/06/2002) و  با توجه به داده‌های شبکه‌های ملی و جهانی چون کاتالوگ پژوهشگاه  بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله (IIEES) و کاتالوگ (EHB)، افزایش لرزه‌خیزی در گستره مخزن سد دیده می‌شود و 90 روز پس از اتمام آبگیری در تاریخ 25/09/2002، زمین‌لرزه‌ای با بزرگی  6/5= Mw در منطقه سد مسجد سلیمان رخ می‌دهد. شبکه لرزه‌نگاری محلی در منطقه سد از ماه ژوئن سال 2006 نصب شد و اطلاعات لرزه‌ای در فاصله زمانی  15 ماه تا ماه آگوست سال 2007 مورد بررسی قرار گرفت. بزرگ‌ترین زمین‌لرزه‌های رخ داده در بازه زمانی نصب شبکه لرزه‌نگاری محلی بزرگاهایی معادل 6/3= ML و 9/3= MLداشتند. مطالعات آماری صورت گرفته همگی دلالت بر القایی بودن زمین‌لرزه‌های رخ داده در منطقه سد دارند. به رغم نداشتن یک شبکه محلی در هنگام رخداد زمین‌لرزه 25/09/2002 (6/5= Mw) به روشنی می‌توان القایی بودن این زمین‌لرزه را با استفاده از نتایج حاصل از محاسبات آماری انجام شده و به لطف داشتن منحنی تغییرات سطح تراز آب از ابتدای آبگیری مخزن و نیز پس‌لرزه‌های مکان‌یابی شده این زمین‌لرزه توسط تک ایستگاه نصب شده در محل مخزن، اثبات کرد. زمین‌لرزه 25/09/2002 مسجد سلیمان با بزرگی6/5= Mw در واقع نخستین و بزرگ‌ترین زمین‌لرزه القایی است که در ایران شناسایی و روی داده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Induced Seismicity in Masjed Soleyman Reservoir (Southwest of Iran)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Tatar 1
  • M. R. Ebrahimi 2
  • F. Yamini Fard 2
1 vice president for research/International Institute of earthquake Engineering and Seismology
2 International Institute of Earthquake Engineering and Seismology, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Masjed Soleyman reservoir is located in Zagros Mountain of western Iran, which is one of the most seismically active zones of the Alpe-Himalaya belt. So, it seems to be necessary to carry out widespread studies, especially on the impact of this reservoir with 177 m height and 261 million mcapacity on occurrence of induced seismicity in the surrounding region. During  impounding of the reservoir regards to national and international catalogues such as International Institute of Earthquake Engineering and Seismology (IIEES) and EHB catalog, an incensement in  seismic rate is observed in the Masjed Soleyman region, and 90 days after completing the impounding, an earthquake with magnitude Mw=5.6 is occurred in the close vicinity of the Masjed Soleyman reservoir. In order to better understanding of the impact of this reservoir on seismic activity, a local seismic network of 5 seismological stations was installed in the area on June 2006. Seismic events recorded during a period of 15 month were used in this study. The largest recorded earthquakes during the monitoring of Masjed Soleyman reservoir have magnitudes of ML=3.9 and ML=3.6.  Statistical methods such as correlation of the water level changes with variation of the regional seismicity, the foreshocks and aftershocks pattern and decay rate of aftershocks reveal the existing of induced seismicity in the Masjed Soleyman region. In absence of a local network before 2002 September, 25 earthquake (Mw=5.6), our observations indicate this earthquake is truly the first and largest induced earthquake that have been occurred and recognized in Iran.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aftershock
  • Foreshock
  • Masjed Soleyman Dam
  • Induced Earthquake
  • Seismicity
References
Ambraseys, N. N. & Melville, C. P., 1982- A history of Persian Earthquakes, Cambridge Earth Science Series, Cambridge University Press, London.
Engdahl, E. R., Jackson, J. A., Myers, S. C., Bergman, E. A. & Priestley, K., 2006- Relocation and assessment of seismicity in the Iran region, Geophys. J. Int. 167, 761-779.
Guha, S. K., Gosavi, P. D., Varma, M. M., Agarwal, B. N. P., Padale, J. G. & Marwadi, S. C., 1968- Recent seismic disturbances in the Koyna hydroelectric project, Maharashtra, India, Report, Central Water and Power Research Station, India.
Gupta, H. K. &  Rastogi, B. K. & Narain, H., 1972- Common features of  the reservoir associated seismic activities , Bull.Seis.Soc.Am.62 ,No2 ,pp.481- 492 . 
Gupta, H. K. & Rastogi, B. K., 1976- Dams and earthquakes , Elsevier , the Netherlands , 229pp. 
Jackson, J. & Fitch, T., 1981- Basement faulting and the focal depths of the larger earthquakes in the Zagros mountains (Iran), Geophys. J. R. Astr. Soc. London, 64,  561-586.
Ma, J., Zehua, Q. & Guoxi, L., 1976- A newly discovered major fault of the 1976 Tangshan earthquake in China, in Housner, G.W. and He, D., eds., 2002, The Great Tangshan Earthquake of, Vol. 1, Chpt. 1: 48-57
Maggi, A., Jackson, J. A., Priestley, K. & Baker, C., 2000- A re-assessment of focal depth distributions in southern Iran, Tien Shan and northern India:do earthquakes really occur in the continental mantle?, Geophys. J. Int.,143, 629-661.
Mogi, K., 1963- Some discussions on aftershock , foreshocks and earthquake swarms – the fracture of semi-infinite body caused by an inner stress origin and its relation to the earthquake phenomena (third paper), Bull. Earthquake Res. Inst., 41 , 615-658.
Nur, A. & Booker, J. R., 1972- Aftershocks caused by pore fluid flow? ,Science, 175, 885-887.
Simpson, D., Negmatullaev, W. & Kh, S., 1976- Induced Seismicity at Nurek Reservoir, 78 Bull. Seis. Soc. Am., 2025 (1988).
Snow, D. T., 1982- Hydrogeology of induced seismicity and tectonism ; case  histories of Kariba and Koyna , Geol. Sco. Am. Spec. Pap. No. 168, 317-60.
Tatar, M., Hatzfeld, D. & Ghafory-Ashtiany, M., 2004- Tectonics of the Central Zagros (Iran) deduced from microearthquake seismicity, Geophys. J. Int., 156, 255-266.
Tatar,  M., Hatzfeld, D., Martinod, J., Walpersdorf, A., Ghafori-Ashtiany, M. & Chéry, J., 2002- The present-day deformation of the central Zagros (Iran) from GPS measurements, Geoph. Res. Lett., Vol. 29, No. 19, pp. 1927-1930.
Utsu, T., 1965- A method for determining the value of  b  in the formula logN=a-bM , showing the  frequency-magnitude relation for earthquakes , Geophy. Bull. , Hokkaido Uni. 13 , 99-103.
Walpersdorf, A., Hatzfeld, D., Nankali, H., Tavakoli, F., Nilforoushan, F., Tatar, M., Vernant, P., Chéry, J.  and Masson, F., 2006- Difference in the GPS deformation pattern of North and Central Zagros (Iran), Geophys. J. Int.
Yamini-Fard, F., Hatzfeld, D., Tatar, M. & Mokhtari, M., 2006- Microseismicity on the Kazerun fault system (Iran): evidence of a strike-slip shear zone and a thick crust,  Geophys  J. Int., 166, 186-196.