ماگماتیسم ژوراسیک و کرتاسه در ناحیه مری- اسبکشان، شمال- شمال باختر زیر پهنه درونه- کاشمر (خارتوران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

2 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

این منطقه بخش کوچکی از ناحیه ساختاری سبزوار است که در بین استان‌های سمنان و خراسان رضوی جای دارد. در این ناحیه سن کهن‌ترین سنگ‌های رسوبی،  ژوراسیک میانی است و همراه با آنها افق‌هایی از گدازه‌های ریولیتی -  ریوداسیتی با گرایش کلسیمی-  قلیایی وجود دارند. پیدایش نخستین گدازه‌های بازالتی با گرایش قلیایی همراه با دایک‌های دیابازیک در کنار افق‌هایی از سنگ‌آهک‌های کرتاسه پایین بوده است. از طرفی، حجم بسیار زیادی ازگدازه‌ها و دایک‌های اسیدی با ترکیب ریوداسیتی- داسیتی، گدازه‌ها و دایک‌های میانه با ترکیب تراکی‌آندزیتی، و دایک‌های بازیک با ترکیب بازالتی با گرایش کلسیمی-  قلیایی در کنار انبوهی از سنگ‌آهک‌های پلاژیک کرم رنگ مایل به صورتی در پایان کرتاسه بالا نمایان شده است. مجموعه سنگ‌های یاد شده با رخنمون‌هایی از سنگ‌‎های رسوبی پالئوسن پوشیده شده‌اند. بررسی نمودارهای تغییرات عنصری هارکر بیانگر تأثیر فرایند آلایش ماگمایی در کنار تفریق ماگمای بازیک از گوشته‌ای تهی شده است، که توسط نمودارهای عنکبوتی تأیید می‌شود. جایگاه زمین‌ساختی سنگ‌های آتشفشانی ژوراسیک میانی و کرتاسه بالایی بیانگر سنگ‌های آتشفشانی کمان آتشفشانی و همزمان با برخوردی است که به ترتیب بر اثر سازوکار جنبش‌های زمین‌ساختی سیمرین میانی و لارامید ایجاد شده است. با این حال پیامد فاز کوهزایی اتریشین در منطقه مری به تشکیل سنگ‌های آتشفشانی بازیک کرتاسه پایین با جایگاه درون صفحه قاره‌ای منجر شده است که در نمودارهای عناصرکمیاب نمایان شده است. در گامه‌های پایانی کرتاسه و آغاز سنوزوییک جنبش کوه‌زایی لارامید در چهره یک فاز فشارشی سبب بسته شدن حوضه رسوبی مورد سخن، چین‌خوردگی و خروج آن از آب شده است. تنها در ناحیه مری نبود بخش‌های نفوذی مربوط به یک پیکره افیولیتی بالغ، وجود سنگ‌های آتشفشانی و رسوبی در بالاترین بخش‌های این پیکره، و از طرف دیگر حضور گسل‌های فشاری و راستالغز با سازوکارهای مهم و همسان با گسل درونه نشانگر زمین‌درزهای کهن و بسته شدن زود هنگام این بخش از ناوه درونه – کاشمر و تشکیل آمیزه رنگین در این ناحیه  بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurassic and Cretaceous Magmatism in Marri – Asbkeshan Area, North –Northwest Doruneh – Kashmar Subzone (Khartouran)

نویسندگان [English]

  • R. Kohansal 1
  • S. Zolfaghari 1
  • M. Ghahraie - Pour 2
1 Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
2 Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The study area is a small part of the Sabzevar structural zone and confined between Semnan and Khorasan provinces. The oldest sedimentary rocks of this region are Middle Jurassic in age with horizons of calc-alkaline rhyolitic- rhyodacitic lavas in between. First appearance of alkaline basaltic lavas, intruded by diabasic dikes in this region appeared along with Early Cretaceous limestone. Late Cretaceous rocks include voluminous calc-alkaline rhyodacitic- rhyolitic and trachyandesitic composition as lavas and dikes, and basaltic dikes with abundant pinkish-cream plagic limestone. This has been overlaid by Paleocene rocks. Harker element variation diagrams indicate contamination and differentiation of basic magma, from a depleted mantel, which is also confirmed with spider diagrams. Tectonomagmatic signatures of Middle Jurassic and Upper Cretaceous volcanic rocks are similar to volcanic arc and syn-collisional magmas which have formed by tectonic movements of Middle Cimmerian and Laramid. Furthermore Austrian orogeny has led to development of Lower Cretaceous basic volcanic rocks within continental plate that are demonstrated in binary and ternary trace element diagrams. The Late Cretaceous-Early Tertiary Laramid orogeny leads to closure of the Neo-Tethys basin by folding and uplifting of the study area. Just in the Marri area lack of intrusive rocks pertaining to mature ophiolitic assemblage, presence of volcano-sedimentary rocks in the upper part of this succession from one side, and abundance of pressure and strike-slip faults with similar mechanism of Doruneh fault from other side, suggest an old suture zone and fast closure of this part of Doruneh- Kashmar trough, and development of colored melange in this area.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sabzevar
  • Doruneh-Kashmar trough
  • Contamination of magma
  • Middle Cimerian
  • Austrian
  • Laramid
  • Coloured melange
References
Adhami, F., 1998-The study of Petrography ,geochemistry and petrology of Baghjer (Sabzevar) area.Msc, thesis,college of Scinces, University of Training Teacher,p.126.
Aghanabati, A., 2005- Geology of Iran, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran, p.619.
Alavi, M., 1991- Sedimentary and structural characteristics of the Paleo-Tethys remnants in northeastern Iran. Geological society of America Bulletin, 103, p. 983-992.
Alavi-Tehrani, N., 1979- Ophiolitic rocks in Iran,results and problems, Geological Survey of Iran,
Alavi-Tehrani, N., 1980- The distribution of ophiolites in Iran and theirs significance,ophioliti,special issue,2,Roced. p., 315-336.
Allahmadadi, Sh., Keshani, F., Mohtat, T. & Partouazar, H., 2005- Paleontology reports  1:100,000 scale geological map of Iran, Marri sheet, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Baroz, F., Macaudière, J., Montigny, R., Noghreyan, M., Ohnenstetter, M. & Rocci, G., 1983- Ophiolites and related formations in the Central part of the sabzevar range (Iran) and possible geotectonic reconstructions, Report n:51, Geological Survey of Iran.
Eftekhar-Nezhad, J., Aghanabati, A., Baroyant, V. & Hamzehpour, B., 1976 - 1:250,000 scale geological quadrangle map of Iran, Kashmar, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Ghaemi, F. & Moussavi-Harami, R., 2007- 1:100,000 scale geological map of Iran, Doruneh sheet, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Ghazi, A. M., Hassanipak, A. A. & Wallace, K., 1997- Geochemistry, petrology and geology of the Sabzevar ophiolite, northeastern Iran: implication on Tethyan tectonics. Geological Society of America, Abstracts and Programs, 29: A-229.
Ghaffari-Nike, B., 2001- The study of deformation lower Cretaceous Calcareous – shale unit in Ahmad- Abad  area , Msc Thesis, Research Institue, Geological Survey of Iran,p.135.
Ghasemi, A. & Hajihosaini, A., 2005- 1:100,000 scale geological map of Iran, Dareh Daii sheet, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Hafez, A., 1994- Ophiolites and Melanges of Iran, Petrology Msc thesis, university of Tehran.
Irvine, T. N. & Baragar, W. R. B., 1971- A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks; Canadian J. Earth Sci.; V. 8, P. 523-548.
Kohansal, R., Ghahraie - Pour, M. & Zolfaghari, S., 2006- Study of Petrology and geochemisry,EarlyCretaceous volcanic facies in Marri area,. Proceedings of the 24th. Symposium on Geoscience, GSI.p.223.
Kohansal, R., 2008- 1:100,000 scale geological map of Iran, Marri sheet, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Kolivand, H., 2001- Kinematic analysis east half of 1:250000 Khartouran Geological sheet, Msc Thesis, Research Institue Geological Survey of Iran,p.121.
Le Bas, M. J., Le Maitre, R. W., Streckeisen, A. & Zanettin, B., 1986- A chemical classification of volcanic rocks based on the total alkali–silica diagram. Journal of Petrology 27,745–750.
Le Maitre, R. W., Bateman, P., Dudek, A., Keller, J., Lameyre Le bas, M. J., Sabaine, P. A., Schmid, R., Sorensen, H., Streckeisen, A., Woolly, A. R. &  Zanettin, B., 1989- A classification of igneous rocks and glossary of term, Blackwell, Oxford, p.195.
Lench, G., Mihm, A. & Alavi-Tehrani, N., 1977- Petrography and geology of the ophiolite belt north of Sabzrvar/Khorasan (Iran) .Neues Jahrbuch fur Geology un Palaontologie Monatshefte 131, p.156-178.
Middlemost, E. A. K., 1975- The basalt clan.Earth, sci.Rev., 11,p.337-364.
Moine-Vaziri, H., 2004- some turning points on tectonomagmatic history of Iran.
Mullen, E. D., 1983- MnO/Tio2/P2O5: a miner element discriminant for basaltic rocks of oceanic environments and implications for petrogenesis.Earth Plant .Sci.Lett., 62,53-62.
Navai, I., Salehi-Rad, M. R. & Majidi, B., 1987- 1:250,000 scale geological quadrangle map of Iran, Khartouran, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Noghreyan, M. K., 1982- Evolution geochemi que , mine ralogique et structural dun edifice ophiolitique singguliere , Le massif de Sabzevar (partie central (,NE de I , IRAN . Thesis Univ   .Nacy, France, p.239.
Pearce, J. A., 1996- A user’s guide to basalt discrimination diagrams. In: Wyman, D.A. (Ed.) trace element geochemistry of volcanic rocks: applications for massive sulphide exploration. Geol. Assoc. Canada, Short Course Notes, v. 12, p.79-113.
Pearce, J. A. & Cann, J. R., 1973- Tectonic setting of basic volcanic rocks determined using trace element analyses, Earth and Planetary Science Letters, v. 19, p. 290-300.
Pearce, J. A. & Peate, D. W., 1995- Tectonic implications of composition of volcanic arc magmas.Annual Review of Earth Planetary Science, 23, p.251-285.
Pearce, J. A., Harris, N. B. W. & Tindel, A. G., 1984- Trace element discriminant diagrams for tectonic interpretation granitic rocks.J.Petrol., 25,956-983.
Pearce, J. A. & Norry, M. J., 1979- Petrogenetic implication of Ti, Zr, Y and Nb variation in volcanic rocks, Contribution to Mineralogy and petrology, 69: 33-47.
Ricou, L. E., 1974- L’ etude geologique de la region de neyriz (zagros Iranian et l’evolution structural, des zagrides.These Univ.Paris-sud Cent.Orsay.p.321.
Rollinson, H. R., 1993- Using geochemical data, evaluation, presentation, interpretation, Longman Scientific and Technical,p. 352.
Sadredini, E., 1974- Geologie und Petrographie im Mittelteil des Ophiolith zuges nordlich Sabzevar Khorassan (Iran). Disertation, Univ. Saarbrucken, pp, 120.
Salamati, R. & Shafeii, A. R., 2000- 1:100,000 scale geological map of Iran, Ahmad-Abad sheet, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Shirzadi, A. R., 1999- Petrology and geochemistry ophiolite and post ophiolite rocks of north Sabzevar, north of Forumad village, Msc Thesis,Colege of Sciences, Islamic Azad University ,North Tehran branch,p-130.
Sengor, A. M. C., 1990- A new model for the late Paleozoic – Mesozoic tectonic evolution of Iran and implications for Oman.In: Robertson,A. H. F., Seavle, M. P., Ries, A. C.(Eds.),The Geology and Tectonics of the Oman Re9,on,Geological Society of London special Publication No.49,pp.797-831.
Stocklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran: a review. AAPG Bulletin, 52, p.1229-1258.
Shojaat, B., Hassanipak, A. A., Mobasherb, K., & Ghazi, A. M., 2003- Petrology, geochemistry and tectonics of the Sabzevar ophiolite, North Central Iran. Journal of Asian Earth Sciences. vol 21, Issue 9, p. 1053-1067.
Shojaat, B., 1999- Petrology, geochemistry and tectonics of the Sabzevar ophiolite, North Central Iran, Department of Geology, Azad University, Tehran, Iran.
Spies, O., Lensch, G., Mihm, A., 1983-Geochemistry of the post – ophiolitic Tertiary volcanics between Sabzevar and Ghuchan (NE Iran), Geodynamic project IN Iran,Report n:51, Geological Survey of Iran.
Takin,  M., 1972- Iranian geology and continental drift in the Middle East. Nature, 235(5334), pp.147-150.
Vahdati-Daneshmand, F. & Nadim, H., 1999- 1:100,000 scale geological map of Iran, Darin sheet, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran.
Vaziri-Tabar, F., 1976- Geologie und Petrographie der Ophiolithe und ihrer vulkanose dimentaren Folge produkte im Osttcil des Bergzuges nordlich SabzevarKhorassan (Iran). Dissertation, Univ. Saarbrucken, pp .152.
Winchester, J. A. & Floyd, P. A., 1977- Geochemical discrimination of different magma series and their differentiation products using immobile elements; Chem. Geol., V. 20, P. 325-343.