بررسی کانی شناسی کانسار روی ـ سرب مهدی آباد یزدـ ایران مرکزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

2 دانشگاه تربیت معلم تهران، دانشکده علوم، تهران، ایران.

3 شرکت مهندسی ایتوک ایران، تهران، ایران.

چکیده

کانسار روی­‌ـ سرب مهدی­آباد یکی از کانسارهای معروف سرب و روی در ایران است که در 110 کیلومتری جنوب خاوری یزد، ناحیه ایران مرکزی قرار می­گیرد. سنگ میزبان کانسار، سنگ­های کربناتی کرتاسه­زیرین، شامل سه سازند سنگستان، تفت و آبکوه می­باشد. سازند سنگستان به طور عمده از شیل و سیلتستون با میان لایه‌های کالک آرنایت تشکیل شده است. سازند سنگستان توسط دولومیت و سنگ آهک دولومیتی و آنکریتی سازند تفت پوشیده می‌شود. سازند آبکوه از نظر سنگ­شناسی شامل سنگ آهک چرتی و سنگ‌آهک رسی به همراه سنگ‌آ‌هک ریفی توده‌ای می‌باشد که بر روی سازند تفت قرار می­گیرد. ساختار کانسار مهدی­آباد به صورت ناودیس بزرگی با راستای شمالی­ـ جنوبی است و توسط گسل‌های متعدد دستخوش تغییرات فراوانی شده است. از مهم­ترین این گسل‌ها، گسل نرمال تپه­سیاه می­باشد که به احتمال زیاد، همزمان و بعد از رسوبگذاری فعال بوده است. اسفالریت و گالن کانی‌های اصلی و باریت، پیریت و کالکوپیریت، کانی‌های فرعی در بخش‌ سولفیدی است. کانی‌های سروزیت (PbCO3)، اسمیت زونیت (ZnCO3)، همی­مورفیت (Zn4(Si2O7)(OH)2.H2O) و هیدروزنسیت (Zn5(CO3)2(OH)6) کانی‌های اصلی بخش اکسیده کانسار می­باشند. شکل توده معدنی در این کانسار لایه‌ای و عدسی و هم­شیب با سنگ­های میزبان است. همچنین کانی‌سازی به صورت تمرکزهای متقاطع به شکل پرشدگی شکستگی‌ها، حفره‌های کارستی، کلوفرم، افشان و خوشه انگوری در کانسار قابل مشاهده است. از نظر کمی نسبت حجم توده‌‌های لایه­ای و عدسی همساز با سنگ­های میزبان، به مراتب بیشتر از بخش پرشدگی شکستگی‌ها و کارست‌ها است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineralogy Studies of Mehdiabad Zinc-Lead Deposit- Yazd, Central Iran

نویسندگان [English]

  • M. Ghasemi 1
  • M. Momenzadeh 1
  • A. Yaghubpur 2
  • A. A. Mirshokraei 3
1 Geological Survey of Iran,Tehran, Iran.
2 Tarbiat- Moalem University, Science faculty, Tehran, Iran.
3 Itok Engineering Company, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Mehdiabad Zn-Pb-Ba deposit is located 110 km south-east of Yazd, in the Central Iran structural zone. The stratigraphic succession consists of three sedimentary formations of lower Creataceous age. The Sangestan formation, the lowest unit of shale and siltstone with calcarenitic interbeded layers. This unit is overlain by ankeritic massive dolomite and dolomitic limestone of Taft formation. The Abkouh formation at the top is composed of cherty or clayey limestone with conglomeritic intercalation, lenses of massive reef limestone and calcareous shale. The structure of ore body shows a half-graben with a vast N-S syn form being complicated by the presence of poly phase faults. The main normal fault is Tappeh Siah fault, suggested to be active during and after the period of sedimentation. Major minerals are sphalerite and galena with minor pyrite, chalchopyrite in sulfide zone, smithzonite, hydrozincite, hemimorphite and cerussite in oxide zone. Mineralization occurs in stratiform-lenticular orebodies and concordant with host rocks. Also ore bodies showing laminated, disseminated, open space filling, karst filling, colloform and botryoidal textures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mehdiabad
  • Lower Creataceous
  • Zinc & Lead
  • Iran
  • Tappeh Siah fault
باباخانی، ع.، صمیمی، م.، حاج ملاعلی،ع.، 1367ـ مطالعات زمین­شناسی کانسار مهدی­آباد، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
راستاد، ا.، رستمی پایدار، ق.، فیض­نیا، س.، قادری، م.، 1381ـ رخساره­های کانه­دار، سیالات درگیر و خاستگاه کانسار فلورین (روی، سرب، باریم) میلاکوه­ـ تویه در سازند کربناتی سلطانیه، البرز مرکزی، جنوب باختری دامغان، فصلنامه علوم زمین، شماره 45-46.
شمس­کیا، ن.،1369ـ بررسی­های ژئوشیمیایی و سنگ­شناسی و متالوژنی کانسارهای کرتاسه زیرین در منطقه مهدی­آباد، رساله کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، 280 صفحه.
 قاسمی، م.، 1384ـ بررسی پدیده دولومیتیزاسیون و حفرات کارستی در سازندهای کربناته کانسار روی­ـ سرب مهدی­آباد یزد، سمینار درسی دوره کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 قاسمی، م.، 1385ـ نحوه تشکیل کانسار روی- سرب مهدی­آباد یزد و مقایسه آن با دیگر کانسارهای سرب و روی کرتاسه اطراف مهدی­آباد، پایان­نامه کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 238 صفحه.
 قاسمی، م.، مؤمن­زاده، م.، یعقوب­پور، ع.، 1386ـ هیدروژئولوژی در کانسار روی­ـ سرب مهدی­آباد یزد، اولین همایش زمین­شناسی کاربردی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد.
 قاسمی، م.، مؤمن­زاده، یعقوب­پور، ع.، 1385ـ تقسیم بندی کانسار روی مهدی­آباد بر اساس مطالعات کانی شناسی، بیست و پنجمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران.
  قاسمی، م.، مؤمن­زاده، یعقوب­پور، ع.، 1385ـ مطالعه زمین­شناسی، کانی­شناسی و کانی­های همراه در کانسار روی­ـ سرب مهدی­­آباد یزد، چهاردهمین همایش انجمن کانی‌شناسی و بلورشناسی ایران، دانشگاه بیرجند.
 قاسمی، م.،1384ـ کانسارهای سرب و روی در ایران، سمینار درسی کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 نبوی، م.ح.، 1355ـ دیباچه­ای بر زمین­شناسی ایران،سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 
References
BRGM, 1994- Mehdiabad lead-zinc deposit pre-feasibility study. Geological assessment report N1392, May 1994, BRGM Department Exploration BP 600945060 Orleans    Cedex, France.
 Chapple, K. G., Gahsemi, M.,  2005- The Mehdiabad zinc deposit – A Tethyan Giant, Union Capital Report .
 Momenzadeh, M., 1976- Stratabound lead-zinc ores in the lower Cretaceous and Jurassic sediments in the Malayer-Esfahan district (west central Iran), Lithology, Metal content, Zonation and Genesis, Ph.D thesis, Univ Heidelberg, 300p.
 Ramdohr, P., 1980- The ore minerals and their intergrowths, pergamon press, vol 1 &  2.
 Rastad, E., 1981- Geological, Mineralogical and ore facies investigation on the lower Cretaceous stratabound Zn-Pb-(Ba-Cu) deposits of the Irankuh mountain range, Esfahan, west central Iran, Ph.D thesis, Univ Heidelberg, 334 p. 
 Sangster, D. F., 1990- Mississippi Valley-type and sedex lead-zinc deposits: a comparative examination: Transactions of the Institution of Mining and Metallurgy, B99, p. 21-42.
 Yaghubpur,  A., Mehrabi, B., 1997- Kushk zinc-lead deposit a typical black-shale-hosted deposit in Yazd state, Iran: Journal science of the Islamic Republic of Iran, Volume 8, No 2, p. 117-126.
 Zenger, D. H., 1983- Burial dolomite in the Lost Burro Formation(Devonian), east-central California, and the significance of late diagenetic dolomitization: Geology., v.11., p. 519-522.