معرفی سامانه واحد کانه‌زایی افشان- رگچه‌ای و رگه‌ای مس (سرب،روی) در محدوده معدنی چاه‌موسی- قله کفتران، بخش خاوری کمان ماگمایی ترود- چاه شیرین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 پردیس علوم، دانشکده زمین شناسی، دانشگاه تهران، ایران

چکیده

محدوده معدنی چاه­موسی،کلاته چاه­موسی و قله­کفتران در بخش خاوری کمان ماگمایی ترود- چاه­شیرین قرار دارد. توده­های نیمه آتشفشانی (ساب‌ولکانیک) بیوتیت‌- هورنبلند آندزیت پورفیری چاه­موسی و بیوتیت- هورنبلند داسیت پورفیری قله­کفتران  با ماهیت کلسیمی- قلیایی(کالک­آلکالن)، معادل با گرانیت‌های تیپ I، توالی‌های آتشفشانی-آذرآواری ائوسن را  قطع کرده­اند. کانه­زایی نوع افشان- رگچه­ای مس در معدن فعال چاه­موسی، همراه با دگرسانی­های فیلیک و پروپیلیتیک در توده نیمه‌آتشفشانی پورفیری رخ داده است. فرایندهای سوپرژن در این کانسار، سبب تبدیل گسترده کانی­های هیپوژن (پیریت، کالکوپیریت و بورنیت) به کانی­های سوپرژن (کالکوسیت، کوولیت، دیژنیت، مالاکیت و نئوتوسیت) شده است. کانه­زایی افشان- رگچه­ای مس، روی و سرب محدود به زون گسلی در کلاته چاه­موسی با کانی­شناسی پیریت، کالکوپیریت، اسفالریت، بورنیت، گالن، باریت (اولیه) و کالکوسیت، کوولیت، مالاکیت و نئوتوسیت (ثانویه)، همراه با دگرسانی فیلیک و پروپلیتیک و سیلیسی­ در توده بیوتیت- هورنبلند آندزیت پورفیری رخ داده است. در معدن مس متروکه قله کفتران جنوبی، رگه‌های سیلیسی کالکوسیت‌ و مالاکیت‌دار در توده بیوتیت- هورنبلند داسیت پورفیری مشاهده می‌شود. در معدن ­متروکه ­سرب قله­کفتران شمالی رگه­های سرب (روی و مس)، با کانی­شناسی گالن (اسفالریت، پیریت و کالکوسیت) وکلسیت به همراه باریت، در توده بیوتیت- هورنبلند داسیت پورفیری رخ داده است.  مطالعات میانبارهای سیال نشان می­دهند که با دور شدن از کانه­زایی افشان- رگچه­ای مس چاه­موسی به سمت کانه­زایی­ مس، روی و سرب کلاته­چاه­موسی و رگه­های سرب و باریت قله­کفتران­ شمالی، دمای یکنواختی کاهش منظمی را نشان می­دهد. بر پایه مجموعه شواهد سنگ­شناسی، ساخت ­و­ بافت و کانی­شناسی کانسنگ‌ها، میانبارهای سیال و زمین‌شیمی، می­توان نتیجه گرفت که کانه­زایی در محدوده چاه­موسی- قله­کفتران مربوط به یک سامانه واحد کانه­زایی است که در ارتباط با تکامل سیالات گرمابی کانه­دار و آمیختگی با آب‌های جوی سرد و کم شور، سبب تشکیل کانه­زایی افشان- رگچه­ای مس (روی، سرب) در عمق و رگه­ای مس، سرب، روی و باریت در بخش‌های نزدیک به سطح زمین و در نتیجه منطقه­بندی عنصری و کانی­شناسی شده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Introduction to Individual Disseminated-Veinlet and Vein Mineralization System of Cu (Pb- Zn) in the Chahmoosa-Gholekaftaran Mining District, Eastern Part of Toroud-Chahshirin Magmatic Arc

نویسندگان [English]

  • A. Imamjomeh 1
  • E. Rastad 1
  • F. Bouzari 2
  • N. Rashidnejad Omran 1
1 Faculty of Basic Sciences, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran
2 School of Geology, College of Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

      ChahMoosa, Kalate ChahMoosa and GholeKaftaran mining districts are located in the Eastern part of Toroud-ChahShirin magmatic arc. Calc-alkaline subvolcanic bodies' of ChahMoosa porphyry biotite hornblende andesite, GholeKaftaran porphyry biotite hornblende dacite, equivalent to I type granite, intruded Eocene volcanic-pyroclastic sequences. Disseminated-veinlet Cu mineralization in the ChahMoosa mine occurred in subvolcanic porphyry biotite hornblende andesite bodies are associated with phyllic and propylitic alterations. Supergene processes caused extensive alteration of hypogene sulfide minerals such as pyrite, chalcopyrite and bornite to secondary chalcocite, covellite, digenite, malachite and neotocite supergene minerals. Disseminated-veinlet Cu, Zn, Pb mineralization at Kalate ChahMoosa which is limited to a fault zone in porphyry biotite hornblende­­ andesite subvolcanic body. This mineralization is accompanied by phyllic, propylitic, and silicic alterations and includes hypogene minerals such as pyrite, chalcopyrite, sphalerite, bornite, galena, barite and supergene minerals such as chalcocite, covellite, malachite and neotocite supergene minerals. In the abandoned Southern GholehKaftaran Cu mine, Cu bearing veins have occurred in porphyry biotite hornblende­­ dacite body and contain quartz, chalcocite, and malachite. In the abandoned northern GholehKaftaran Pb mine, Pb (Zn, Cu) bearing veins occurred in porphyry biotite hornblende­­ dacite body and they contain galena, sphalerite, pyrite, chalcocite, calcite and barite. Fluid inclusion studies show that homogenization temperature decreases gradually from ChahMoosa toward Kalate ChahMoosa to northern GholehKaftaran. Based on petrography, structures, textures, mineral paragenesis, fluid inclusion and geochemical studies, it can be concluded that mineralization at ChahMoosa-GholeKaftaran district has characteristics of an individual mineralization system. This system is related to evolution of hydrothermal fluid mineralization and their mixing with cold and low salinity meteoric water resulted in disseminated-veinlet Cu mineralization at relatively deep zones, and vein type Cu, Zn, Pb at shallow zones has led to development of elemental and mineralogical zonations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Disseminated-veinlet and vein type Cu
  • Zn
  • Pb mineralization
  • Andesite and dacite subvolcanic
  • Toroud-ChahShirin magmatic arc
  • ChahMoosa
  • GholehKaftaran

امام جمعه، ا.، 1385- زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، ژئوشیمی و ژنز کانسار مس چاه‌موسی، شمال‌غرب ترود، استان سمنان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس

امام جمعه، ا.، راستاد، ا.، بوذری، ف و رشید‌نژاد عمران،ن.، 1384- کانه‌زایی افشان و رگه‌ای مس (سرب، روی) در کانسارهای چاه موسی، قله کفتران و قله سوخته در شرق کمان آتشفشانی- نفوذی ترود- چاه‌شیرین، جنوب شاهرود، بیست و چهارمین همایش علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

برنا، ب.، و عشق آبادی، م.، 1376- گزارش ارزیابی و اکتشافی کانسارها و اندیس‌های سرب و روی استان سمنان، سازمان  صنایع و معادن‌‌استان سمنان

تاج الدین، ح.، 1377- زمین شناسی، کانی شناسی،ژئوشیمی و ژنز اثر معدنی طلای دارستان، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین‌‌شناسی‌اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس

رشید نژاد عمران، ن.، 1371- بررسی تحولات سنگ شناسی و ماگمایی و ارتباط آن با کانی سازی طلا در منطقه باغو،‌ پایان‌نامه کارشناسی ارشد پترولوژی، دانشگاه تربیت معلم تهران

شمعانیان اصفهانی، غ. ح.، 1382- مطالعه دگرسانی و کانی­سازی گرمابی فلزات پایه و گرانبها در منطقه معلمان، پایان­نامه دکتری زمین­شناسی اقتصادی، دانشگاه شهید بهشتی تهران

صادقی فلکدهی، ص.،1382- بررسی زمین شناسی اقتصادی کانسار چاه موسی، ترود، استان سمنان، پایان نامه کارشناسی ارشد زمین‌شناسی اقتصادی دانشگاه آزاد  اسلامی واحد تهران شمال

عابدیان، ن. و دری، م.، 1375- بررسی معادن مس استان سمنان، سازمان صنایع و معادن  استان سمنان

فرد، م.، 1380- کانی­شناسی، ژئوشیمی و ژنز کانسار طلا، سرب، روی (مس و باریم) گندی، پایان­نامه کارشناسی­ارشد زمین­شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس تهران

هوشمندزاده،ع.، علوی نایینی، م. و حقی­پور، ع.، 1357- تحول پدیده­های زمین­شناسی ناحیه­ ترود، از پرکامبرین تا عهد حاضر، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور

 

References

Anderson, A.J., 1982- Characteristics of leached capping and techniques of appraisal, in Titley, s. R., ed., Advances in geology of the porphyry copper deposits, southwestern North America, Tucson, The university of Arizona Press, p. 275-295.

Bean, R.E., 1982- Hydrothermal and mineralization in porphyry copper deposits, in Titley, s.R.   , ed., Advances in geology of the porphyry copper deposits, southwestern North America, Tucson, The university of Arizona Press, p. 256-275.

Beane, R.E. and Titley, S.R., 1981- Porphyry copper deposits Part II. Hydrothermal alteration and mineralization: 75th Anniversary, Economic Geology, v. 76, pp.235-269.

Ehrenberg, S.N., Aagaard, P., Wilson, M.J., 1993- Depth - dependent transformation of kaolinite to dickite in sandstones of the Norwegian continental shelf. Clay Minerals, v.28, pp.325-352. 

Jebrak, M., 1997- Hydrothermal breccias in vein type ore deposits: Ore Geology Reviews, v.12. Pp.420-429.

Kodera, P., Lexa, J., Rankin, A.H. and Fallick, A.E., 2004- Fluid evolution in a subvolcanic granodiorite pluton related to Fe and Pb-Zn mineralization, Banská Štiavnika ore district, Slovakia: Economic Geology, v.99, pp.1745-1770.

Montoya, J, M., Hemley, J, J., 1975- Activity relations and stabilities in alkali feldspar and mica alteration reactions: Economic Geology, v.70, pp.557-594.

Rolinson, H. R., 1992- Using geochemical date: evaluation, presentation, interpretation, Penguin Press, pp 209.

Sillitoe, R.H., 1985- Ore-related breccias in volcanoplutonic arcs:Economic Geology, v.80,    pp.1467-1514.

Sillitoe, R.H. and McKee, E.H., 1996- Age of supergene oxidation and enrichment in the Chilean porphyry copper province: Economic Geology, v.91, pp.164-179.