ایکنوفابریک تالاسینوییدس در رسوبات اولیگوسن منطقه علی آباد قم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، ایران.

2 دانشکده زمین شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

 توالی رسوبی مورد مطالعه در منطقه علی آباد قم با رخنمونی به ستبرای ٣٥/٢٥٥ متر و با سن اولیگوسن میانی از لایه‌های کربناتی/آواری و کربناتی/آذرآواری و آواری/آذرآواری فسیل‌دار تشکیل شده است که به‌طور ناپیوسته بر روی نهشتـــــه‌های آذرآواری ائوسن و به‌طور هم‌شیب و با واسطه دو سیل آذرین در زیر لایه‌های دریاچـــــه‌ای قدیمی قــــــرار گرفته است. تنها اثر فسیلی تشخیـــــص داده شـــــــده در این رســوبات اثر گونة‌ Thalassinoidessuevicus (Rieth, 1932) ، به شکل دهلیزهای لوله‌ای شکل شاخه‌ای با شبکه داربستی است. انشعابات به‌صورتY  شکل بوده و اندکی نیز T شکل هستند و با قطر ٣٠ تا ٥٠ میلی‌متر مشخص می‌باشند که  به‌طور فعال توسط جانوران اثر ساز از رسوبات انباشته  شده‌اند. شدت فعالیت زیستی مختلف در لایه های رسوبی منجر به تشخیص پنج درجه زیست‌آشفتگی با شماره‌های یک تا پنج شد که معادل شاخص‌های ایکنوفابریکی استاندارد یک تا پنج هستند. این ایکنوفابریک‌ها  به‌ترتیب٣٧/٤٠، ٩/15،٨٥/٨، 97/٤  و ٩/٢٩ درصد از توالی را به خود اختصاص می‌دهند. تغییرات ایکنوفابریکی، 7 چرخه ایکنوفابریکی را نشان می‌دهند که به‌طور کلی در دو نوع  قابل  رده‌بندی هستند. نوع اول چرخه‌هایی که  به‌تدریج به طرف بالا بر میزان آشفتگی آنها افزوده شده و در طول این افزایش تغییرات اندکی در وضعیت ایکنوفابریک لایه‌ها مشاهده می‌شود و در عین حال گسترش و پایداری شرایط زیست آشفتگی درجه بالا قابل توجه است. چرخه نوع دوم چرخه‌هایی را  شامل است که در آنها مشابه چرخه‌های قبلی،  به‌طرف بالای توالی بر  میزان زیست‌آشفتگی افزوده می‌شود، ولی تغییرات ایکنوفابریکی در آنها سریع است  و میزان زیست‌آشفتگی درجه بالا، پایداری و دوام کمتری را در طی شکل‌گیری لایه‌ها نشان می‌دهد. این وضعیت را می‌توان در  ایکنوگرام لایه‌‌ها نیز مشاهده کرد به‌طوری‌که درصد فراوانی ایکنوفابریک‌ها از  درجه یک تا چهار به تدریج کاسته شده و در مقابل، میزان ایکنوفابریک درجه پنج قابل ملاحظه است. شاید این مسئله حاکی از آن است که در هنگام تشکیل رسوبات در دوره‌هایی، پایداری نسبی شرایط زیستی، فیزیکی و شیمیایی رخ داده  و محیط مساعد و مطلوب برای تجمع جانوران تالاسینوییدس ساز فراهم شده است؛  ولی در شرایط حد واسط که امکان تغییر و ناپایداری شرایط یاد شده وجود داشته است، جانداران اثرساز فرصت کافی برای فعالیت بیشتر در دسترس نداشته‌اند. نمونه‌های تالاسینوییدس موجود در توالی مورد مطالعه در شرایطی مشابه ایکنوفاسیس‌های کروزیانا تا گلاسیفانگیتس ایجاد شده‌اند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Thalassinoides Ichnofabric from Oligocene Sediments in the Ali Abad Section, Qom Area, Central Iran

نویسندگان [English]

  • N. Abbassi 1
  • A. Amini 2
1 Department of Geology, Faculty of Science, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
2 School of Geology, College of Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

      The Thalassinoides bearing calcareous sandstone and sandy limestones of Oligocene age unconformably overlay the Eocene volcaniclastic rocks and gradually pass into the lacustrine sediments (Miocene? in age) in the study area. These layers are dominated by Thalassinoides suevicus (Rieth 1932) in the Y shaped boxwork cylindrical and bifurcating burrows, which are mainly filled actively by trace maker(s). The bioturbations in the layers are categorized into five ichnofabric classes, which are equal to standard ichnofabric indexes of 1 to 5. Frequency of the ichnofabric classes are 40.37, 15.9, 8.85, 4.97 and 29.9 percents, respectively. Ichnofabric variations of the studied layers are arranged in seven bioturbated upward cycles, which are divided into two groups. The first group shows low ichnofabric fluctuations and a constancy in the bioturbation, where the second group shows high ichnofabrics fluctuations and variability in the bioturbation. Results from the study show that the Thalassinoides in the studied section formed in conditions similar to those of Cruziana and Glossifungites ichnofacies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ichnology
  • Ichnofabric
  • Thalassinoides
  • Oligocene
  • Qom area
  • Central Iran
رجایی، ف.، 1377- مطالعه محیط رسوبی رسوبات آتشفشانی آواری علی آباد (قم). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، منتشر نشده، 108 صفحه.
سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1363- نقشه زمین‌شناسی چهارگوش ساوه، مقیاس 1:250000 .
عباسی، ن.، 1378- ایکنولوژی و ایکنوفابریک سازند روته در جنوب غرب ابهر، کوههای سلطانیه. فشرده مقالات سومین همایش انجمن زمین شناسی ایران، ص. 416-412. 
عباسی، ن.، 1380-  پالئوایکنولوژی، لیتوستراتیگرافی و تفسیر محیط رسوبی واحدهای رکشا و "وزیری" (میوسن) در منطقه نیک شهر-قصرقند (مکران). پایان‌نامه دوره دکتری. دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، منتشر نشده، 350 صفحه.
 عباسی، ن. و شاکری، ص.، 1384- آثار ردپای مهره داران میوسن در سازند سرخ بالایی، برش چینه شناسی مشمپا، استان زنجان. مجله علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی کشور، شماره 55، ص. 89-76.
عباسی، ن. و مؤمنی، ا.، 1380- کاربرد اثر فسیلی افیومورفا (Ophiomorpha) در تحلیل حوضه رسوبی واحد رکشا (میوسن)، مکران، جنوب خاور ایران. مجله علوم دانشگاه تهران، جلد 27، شماره 1،  ص. 38-27.
عباسی، ن. و اخروی، ر.، 1376- ایکنوفسیل‌های گروه اسکولیسیا (Scolicia) در بخش b سازند قم (ناحیه شورآب) و استفاده از آنها در تفسیر محیط رسوبی. مجله علوم دانشگاه تهران، جلد 23، شماره 1،  ص. 10-1.
وزیری مقدم، ح. و طاهری، ع.، 1383- بررسی ایکنوفسیل‌ها و ایکنوفاسیس‌های بخش بالایی سازند شمشک در ناحیه طزره (شمال خاوری دامغان). علوم زمین، شمارة 51-52، ص. 46-55
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
References
Abbassi, N. & Lockley, M. G., 2004- Eocene bird and mammal tracks from the Karaj Formation, TaromMountains, northwestern Iran. Ichnos, 11: 349-356.
Anderson, B. G. & Droser, M. L., 1993- Variation in the geometric configuration of Ophiomorpha nodosa: an indicator of physical energy levels. G. S. A. Abs. with Programs, 25(6): 269.
Ataabadi, M. M. & Khazaee, A., 2004- New Eocene mammal and bird footprints from Birjand area, eastern Iran. Ichnos, 11: 363-370.
Ataabadi, M.M. & Sarjeant, W. A. S., 2000- Eocene mammal footprints from eastern Iran: a preliminary study. Earth and Planetary Sci., 331: 543-547.
Chamberlin, C. K. & Clark, D. L., 1973- Trace fossils and conodonts as evidence for deep water deposits in the Oquirrh Basin of Central Utah. Jour. Paleontology, 47: 663-682.
Crimes, T. P. & Droser, M. L., 1992- Trace fossils and bioturbation: the other fossil record. Annu.Rev.Ecol. Syst. 23: 339-360.
Crimes, T. P. & McCall, G. J. H., 1995- A diverse ichnofauna from the Eocene-Miocene rocks of the Makran range (SE Iran). Ichnos, 3, p. 231-258.
Droser, M. L. & Bottjer, D. L., 1986- A semiquantitative field classification of ichnofabrics. Jour. Sedi. Petrol., 56:558-559.
Droser, M. L. & Bottjer, D. L., 1987- Development of ichnofabric indices for strata deposited in high energy nearshore terrigenous clastic environments. In Bottjer, D. L. (ed.) New Concepts in the Use of Biogenic Sedimentary Structures for Paleoenvironmental Interpretation. SEPM, Pacific Section, Vol. and Guidebook, 52: 29-34.
Droser, M. L. & Bottjer, D. L., 1989- Ichnofabrics of sandstone deposited in high-energy nearshore environments: measurements and utilization. Palaios, 4: 598-604.
Droser, M. L. & Bottjer, D. L., 1991- Trace fossils and ichnofabric of Leg 119 Core. In J. Barren et al. (eds.) Proceedingof the Ocean Drilling Program, Scientific Results. Vol. 119, Ocean Drilling Program, College station, TX, 635-641.
Droser, M. L., 1994- New approaches to ichnifabric and trace fossil analysis: examples from Mesozoic and Cenozoic outcrops of Costal California. G. S. A. Cordillern Section Guidbook, Trip 3: 55-57.
Ehrenberg, K., 1944- Ergänzende Bemerkungen zu den seinerzeit aus dem Miozän von Burgschleinitz beschriebenen Gangkernen und Bauten dekapoder Krebse. Paläont. Zeitschr. 23: 354-359.
Frey, R. W. & Howard, J. D., 1985- Trace fossils from the Panther Member, Star Point Formation (Upper Cretaceous), Coal Creek Canyon, Utah. Jour. Palaeontology, 59: 370-404.
Frey, R. W. & Pemberton, S. G., 1984- Trace fossil facies models. In R. G. Walker (ed.) Facies Models. Geoscience Canada, Reprint Series 1, p. 189-207.
Frey, R. W., & Seilacher, A., 1980- Uniformity in marine invertebrate ichnology, Lethaia, 13: 183-207.
Frey, R. W., Howard, J. D. & Pryor, W. A., 1978- Ophiomorpha: its morphologic, taxonomic and environmental significance. Palaeogeogr. Palaeoclim. Palaeoecol., 23: 199-229.
Häntzschel, W., 1962- Trace fossils and problematica. In Moore, R. C. (ed.) Treatise on Invertebrate Paleontology, Part W. Geological Society of America, New York, and University of Kansas Press, Lawrence, p. W177.
Keighley, D. G. & Pickerill, R. K., 1997- Systematic ichology of Mabou and Cumberland groups (Carboinferous) of Weatern Cape Breton Island, eastern Canada, 1: buroows, pits, trails and coprolites. Atlantic Geology, 33: 181-215.
Kennedy, W. J., 1967- Burrows and surface traces from the Lower Chalk of southern England. Bit. Museum (Nat. History), Bull., Geol., 15: 125-167.
Miller, M. F. & Knox, L. W., 1985- Biogenic structures and depositional environments of a Lower Pennsylvanian coal-bearing sequence, northern Cumberland Plateau, Tennesse, U. S. A.. In Curran, H. A. (ed.) Biogenic Structures: Their Use in Interpreting Depositional Environments. SEPM spec. Publ. 35: 67-97.
Myrow, P. M., 1995- Thalassinoides and enigma of Early Paleozoic open-framework burrow systems. Palaios, 10: 58-74.
Pemberton, S. G., MacEachern, J. A., & Frey, R. W., 1992- Trace fossil facies models: environmental and allostratigraphic significance. In R. G. Walker and N. P. James (eds.) Facies Models: Response to Sea Level Change. Geol. Ass. Canada, Geotext 1: 47-72.
Pemberton, S. G., Spila, M., Pulham, A. J., Saunders, T., MacEachern, J. A., Robbins, D. & Sinclair, I. K., 2001- Ichnology and Sedimentology of Shallow to Marginal Marine Systems, Ben Nevis and Avalon Resevoirs, Jeanne d'Arc Basin. Geol. Ass. Canada, Short Course Notes Vol. 15, 343pp.
 Pickerill, R. K. & Roulstone, B. V., 1977- Enigmatic trace fossils from the Silurian Chaleurs Group of the southeastern Gaspé Peninsula, Quebec. Canadian Jour. Earth Sci. 14(12): 2729-2736.
Pickerill, R. K., Donovan, S. K. & Mitchel, S. F., 1998- Ichnology of the Late Pleistocene Port Morant Formation of southeastern Jamaica. Caribbean Jour. Sci. 34 (1-2): 12-32.
Reineck, H. E., 1963- Sedimentgefüge im Bereich der südlichen Nordsee. Abhandlungen der Senckengergische Naturforsische Gesellschaft 505: 1-138.
Rieth, A., 1932- Neue funde Spongeliomorpher Fucoiden aus dem Jura Schwabens. Geol. Palaont. Abhandlungen, Jena, 19: 257-294.
Taylor, A. M. & Goldring, R., 1993- Description and analysis of bioturbation and ichnofabric. Jour. Geol. Soc. (London), 150: 141-148.
Taylor, A., Goldring, R. & Gowland, S., 2003- Analysis and application of ichnofabrics. Earth-Sciences Reviews, 60: 227-259.