منشأ، سنگ‌زایی، ژئودینامیک و سن‌سنجی رادیومتری توده نفوذی صفاخانه (شمال باختر ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم زمین، تهران،‌ ایران

چکیده

باتولیت صفاخانه در شمال باختری ایران (47 کیلومتری جنوب باختر شاهین‌دژ) واقع است. این باتولیت در لبه پهنه ساختاری ایران مرکزی  قرار دارد و سنگهای کرتاسه را بریده است. سن رادیومتری پدیدار شدن این باتولیت برای نخستین بار با روش K - Ar، 5/69 میلیون سال تعیین شده است. این سن،‌ بیانگر زمان کرتاسه پسین- پالئوسن و رخداد زمین‌ساختی لارامید است. بررسی ژئوشیمیائی این باتولیت نشان می‌دهد که  قسمت عمده ماگمای تشکیل دهنده این باتولیت ماگمای گوشته‌ای بوده است که درآن تحولاتی از نوع تفریق بلوری و آغشتگی صورت گرفته است. تفریق بلوری باعث تشکیل سنگهای متفاوت به ترتیب از نوع کوارتزمونزونیت، کوارتزمونزودیوریت، تونالیت، گرانودیوریت، مونزوگرانیت شده است. ماگمای مولد این سنگها از نوع کلسیمی – قلیایی (کلکو آلکالن) و بیشتر متاآلومین است. خصوصیات سنگهای این باتولیت  با گرانیتهای تیپ "I"  از گونه کالدونین قابل مقایسه است. از نظر موقعیت زمین‌ساختی ویژگیهای این باتولیت با گرانیتوییدهای کمان آتشفشانی (VAG) مطابقت دارد.              

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Petrogenesis, Geodynamics and Radiometric Age Dating of Safakhaneh Mass, Northwest of Iran

نویسندگان [English]

  • M. H. Kholghi 1
  • M. Vossoughi Abedini 2
1 Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
2 School of Earth Scienc, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

     Safakhaneh batholith, situated at 47 km southwest of Shahin Dezh, northwest of Iran, is located in the central Iran structural zone intersecting the Cretaceous rocks. The absolute age of the batholith, determined for the first time by K – Ar method, has been calculated 69.535 Ma. showing upper Cretaceous – Paleocene epoch and Laramide tectonic orogeny. Geochemical investigations of the batholith show that the major part of the batholith is of mantle magma, in which magmatic changes of the crystalline differentiation and contaminations have occurred. The crystalline differentiation has caused the formation of different rock types of quartz monzonite, quartz monzodiorite, tonalite, granodiorite and monzogranite respectively. Primary magma of the rocks is of calc - alkaline and generally metaluminous. The specifications of batholith rocks can be compared with the I – Type Caledonian granites. From the tectonic point of view, the specifications of the batholith can be comparable with the volcanic arc granitoids (VAG).     

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Granite
  • Cretaceous
  • Partial Melting
  • Magma mixing
  • Calc -alkaline
  • Metalouminous
  • Radiometric age dating

خلقی خسرقی، م. ح.، 1380 -  بررسی پترولوژی‌، ژئوشیمیایی وتعیین سن توده‌های نفوذی شمال باختر ایران (تکاب  ـ  شاهین دژ)، پایان‌نامه دکتری، انستیتو زمین‌شناسی، آکادمی علوم جمهوری آذربایجان‌، باکو، 358 صفحه .

خلقی خسرقی، م. ح.، 1379 – نقشه  زمین‌شناسی ورقه 000،100 : 1 ایرانخواه (چاپان)، سازمان زمین شناسی واکتشافات معدنی کشور .

خلقی خسرقی، م .ح.، 1373 – نقشه زمین‌شناسی ورقه 000،100 : 1 شاهین دژ، سازمان زمین‌ شناسی واکتشافات معدنی کشور.

خلقی خسرقی، م. ح.، 1370 – متامورفیسم، پلوتونیسم واستراتیگرافی شرق شاهین دژ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تهران، 260 صفحه .

 

   

References

Alavi – Naini, M., Hajian, J., Amidi, A., Bolurchi, H., 1982 -  Geology of  Takab - Saein Qalel :Explanatory note of 1:250,000 map of  Takab quadrangl , Geological Survey of  Iran , Report No. 50.

Chappell, B. W. and White, A. J. R., 1974-Two contrasting granite types ,Pac.Ged., Vol.8,173-174.

Chappell, B. W., Stephen, S. W., 1984 - Origin of infrucrustal (I-Type) granite magmas, Earth Sciences, Edinborgh : 71 – 86.

Clarke, D. B., 1983 - Granitoid  rocks (Chapman & Hall, Pub.).

De la Roche, H., Leterrier, J., Grand  –  Claude , P., Marchar, M., 1980 – A classification of  volcanic and  plutonic rocks using R1 - R2 diagrams and major element analysis, chem .Geol ., Vol. 29: 183 - 210.

Didier, J., Duthou, J. L. and Lameyre, J., 1982 – Mantle and crustal granites: Genetic classification of orogenic granites and nature of  their enclaves ( J. Volca. Geoth. Res., Vol 14).

Eftekhar Nezhad, J., 1980 – Explantory report for the Mahabad quadrangle map 1:250,000, geological survey of Iran, geological quadrangle. No. B. 4.

Eftekhar Nezhad, J., 1980 – L,etude geologique de la region de Mahabad (Kurdistan Iranian) l,evolution structural du NW de l, IRAN. Docteur thesis, univ. Paris – sud (Orsay), p.250.

Harker, A., 1909- The natural history of igneous rocks, Methuen . London .348 PP.

Hibbard, M. J., 1981 - The magma mixing origin of mantle  feldspars (Con. Min. Petrol., Vol. 76).

Irvine, T.N., Barager, W. R. A., 1971 - A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks,  Can. J. Earth sei ., 8, 523 - 548.

Maniar, P. D. and  Piccoli, P. M., 1989 - Tectonic discrimination of granites, Geol. Soe. Am. Bull. 101:  635 - 643.

Miyashiro, A.,1974 - Volcanic rock series in island arcs and active continental margin, Am. J. Sci., 274, 321-55.

Pearce, J. A., Harris, N. B., Tinble, A.G., 1984 - Trace element discrimination diagrams for the tectonics interpretation of granitic rocks, Journal pet., Vol. 25.

Pitcher, W.S.,  1992 - The nature and origin of granite (Chapman & Hall. Pub.).

Ringwood, A. E., 1979 - Composition and petrology of the Earth, Mantle, McGraw - Hill, New York, USA.

Rollinson, H. R., 1993 - Using geochimical data: Evolution, Presentation, interpretation (Longman Ltd. Pub.).

Shand, S. J., 1974 - Eruptive rocks, their genesis, composition, classification and their relation to ore - deposits. 3rd edition, J. Wiley and Sons, New York, 488 p.

 Sun, S. S., Nesbitt, R.W. & Shataskin, A. T., 1979 - Geochemical characteristics of mid-ocean ridge basalts Earth Planet. Sci. Lett., 44, 119 - 38.

Thampson, R. N., Morrison, M.A., Hendry,G.L. & Parry, S.J., 1984 - An assessment of the relative roles of  crust and mantle elemental approach, Phil. Trans. Roy. Lond. A 310, 549 - 90.

Whalen, J. B., Currie, K. L., Chappell, B.W., 1987 - A - Type granite: Geochemical characteristics, discrimination  and  petrogenesis  (cont. Min. Petrol. Vol. 95).

Wilson, M., 1990 - Igneous petrogenesis  (Unwin Hyman Lond., Pub).