رخداد معدنی تشویر، شمال‌خاور زنجان: کانه‌زایی اپی‌ترمال فلزات پایه (نقره) نوع سولفیداسیون حدواسط در پهنه طارم- هشتجین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه زمین شناسی دانشگاه زنجان

2 عضو هیأت علمی گروه زمین شناسی دانشگاه زنجان

چکیده

رخداد معدنی تشویر در 75 کیلومتری شمال‌خاور زنجان و در زیرپهنه طارم-هشتجین قرار دارد. کانه‌زایی به‌صورت رگه-رگچه‌های سیلیسی کانه‌دار درون توف‌ها و گدازه‌های آندزیتی ائوسن (معادل سازند کرج) رخ داده است. کالکوسیت، کالکوپیریت و گالن، کانه‌های فلزی و کوارتز، کلسیت و کلریت کانی‌های باطله در تشویر هستند. بافت کانه‌ها و مواد باطله شامل رگه-رگچه‌ای، بِرشی، دانه‌پراکنده، جانشینی، بازماندی، گل‌کلمی، قشرگون، دندان‌سگی و پَرمانند است. چهار مرحله کانه‌زایی در تشویر قابل تشخیص است. این مراحل با ته‌نشست کوارتز- کالکوسیت- کالکوپیریت- گالن در رگه‌ها و سیمان گرمابی بِرش‌ها (مرحله اول) آغاز و با رگچه‌های منفرد و دسته‌رگچه‌های نیمه‌موازی تا متقاطع کوارتز (مرحله دوم)، بافت رگه-رگچه‌ای و شکافه پُرکن کلسیت (مرحله سوم) و کلریت (مرحله چهارم) ادامه می‌یابد. دگرسانی گرمابی شامل بخش‌های سیلیسی، آرژیلی، کربناتی و کلریتی می‌باشد. در خارج از پهنه‌های کانه‌دار، دگرسانی از نوع پروپلیتی است. شباهت الگوی بهنجارشده عناصر کمیاب خاکی در رگه‌های کانه‌دار و سنگ‌های میزبان بیانگر ارتباط زایشی آن‌ها است. غنی‌شدگی عناصر کانه‌ساز (Ag, Cu, Pb, Zn) در بخش‌های کانه‌دار بیانگر شسته‌شدن عناصر از سنگ‌های میزبان به‌درون بخش‌های کانه‌دار می‌باشد. ویژگی‌های رخداد معدنی تشویر با کانسارهای اپی‌ترمال فلزات پایه (نقره) نوع سولفیداسیون حدواسط قابل مقایسه است. کانه‌زایی در منطقه تشویر و دیگر کانه‌زایی‌های اپی‌ترمال در زیرپهنه طارم- هشتجین محصول فعالیت‌های گرمابی مرتبط با فعالیت‌های ماگمایی ائوسن پایانی بوده و توسط ساختارهای گسلی کنترل می‌شوند. از این رو، بررسی واحدهای آتشفشانی و آتشفشانی- رسوبی دگرسان‌شده ائوسن به‌ویژه در نزدیکی توده‌های گرانیتوئیدی و ساختارهای گسلی، از نظر اکتشاف کانه‌زایی‌های اپی‌ترمال در زیرپهنه طارم- هشتجین حائز اهمیت هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Tashvir ore occurrence, NE Zanjan: Intermeiate-sulfidation style of epithermal base metal (Ag) mineralization in the Tarom-Hashtjin zone

نویسندگان [English]

  • Hossein Kouhestani 1
  • Mir Ali Asghar Mokhtari 2
1 Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Zanjan
2 Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Zanjan
چکیده [English]

Tashvir ore occurrence, 75 km northeast of Zanjan, is located in the Tarom-Hashtjin subzone. Mineralization occurs as ore-bearing quartz vein-veinlets within the Eocene tuffs and andesitic lavas (equal to Karaj Formation). Ore minerals include chalcocite, chalcopyrite and galena, and quartz, calcite and chlorite are present as gangue minerals at Tashvir. The ore show vein-veinlets, breccia, disseminated, replacement, relict, colloform, crustiform, dog tooth and plumose textures. Four stages of mineralization can be distinguished at Tashvir. These stages are progressed from quartz- chalcocite- chalcopyrite- galena‒cemented veins and breccias (stage-1), individual or sets of quartz veinlets (stage-2), and vug infill calcite (stage-3) and chlorite (stage-4) vein-veinlets. Hydrothermal alteration consist of silicified, argillic, carbonatic and chloritic. In the outer parts of the mineralization zones, alteration is propylitic. Similar REE patterns of the mineralized veins and the host rocks indicate they are genetically related. Enrichment of ore-forming elements (Ag, Cu, Pb, Zn) in ore zones is specifies leaching of elements from altered host rocks to ore zones. Characteristics of Tashvir ore occurrence are comparable with intermediate-sulfidation style of epithermal base metal (Ag) deposits. Mineralization at Tashvir and other epithermal deposits of the Tarom-Hashtjin subzone took place as a result of hydrothermal activity related to the late Eocene magmatism, and is controlled by fault systems. Therefore, investigation of the altered Eocene volcanic and volcano-sedimentary rocks, especially at the composite place of granitoid intrusions and along the fault structures, became the most favorable locus for epithermal ore bodies at Tarom-Hashtjin subzone.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Epithermal base metal mineralization
  • Intermediate sulfidation
  • Tashvir
  • Zanjan
  • Tarom-Hashtjin

کتابنگاری

آقاجانی مرسا، س.، امامی، م.ه.، لطفی، م.، قلی‌زاده، ک. و قاسمی سیانی، م.، 1395- منشأ رگه‌های پلی‌متال اپی‌ترمال در منطقه نیکویه (منطقه طارم، استان قزوین) براساس مطالعات کانی‌شناسی، دگرسانی و میانبار سیال. فصلنامه علوم زمین، سال بیست و پنجم، شماره 99، صص. 157 تا 168.

آقازاده، م.، بدرزاده، ز. و کاسترو، آ.، 1394- پتروژنز و تعیین سن U-Pb (SHRIMP) توده‌های نفوذی طارم. فصلنامه علوم زمین، سال بیست و چهارم، شماره 95، صص. 3 تا 20.

امینی، ب.، 1379- نقشه زمین‌شناسی 1:100000 طارم. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

حسین‌زاده، م. ر.، مغفوری، س.، مؤید، م. و فرید اصل، و.، 1395الف- معرفی کانسار مس ماری به‌عنوان یک ذخیره چینه‌کران نوع مانتو در زون طارم، شمال‌غرب ایران. فصلنامه زمین‌شناسی ایران، سال 10، شماره 38، صص. 17 تا 37.

حسین‌زاده، م. ر.، مغفوری، س.، مؤید، م.، لطفه‌نیا، م. و حاج‌علیلو، ب.، 1394- سنگ‌شناسی، دگرسانی و کانه‌زایی رگه- رگچه‌ای چند فلزی (مس- سرب- روی) در منطقه لوبین- زرده، شمال‌ خاور زنجان. فصلنامه علوم زمین، سال بیست و چهارم، شماره 96، صص. 41 تا 52.

حسین‌زاده، م.ر.، مغفوری، س.، مؤید، م. و رحمانی، ا.، 1395ب- کانسار خلیفه‌لو: کانی‌زایی مس- طلای اپی‌ترمال با سولفیداسیون بالا در زون ماگمایی طارم، شمال خرم‌دره، فصلنامه علوم زمین، سال بیست و پنجم، شماره 99، صص. 179 تا 194.

خاکزاد، ا. و حاج‌علیلو، ب.، 1378- بررسی کانی‌زایی‌های سرب، روی و مس مناطق شمال‌غرب زنجان و شرق میانه در ارتباط با دگرسانی‌های گسترده گرمابی. سومین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، دانشگاه شیراز.

زمانیان، ح.، رحمانی، ش.، جان‌نثاری، م.ر.، زارعی سهامیه، ر. و برنا، ب.، 1394- بررسی کانی‌سازی مس- طلادار گرانیتویید طارم (شمال زنجان) بر پایه شواهد کانی‌شناسی، ژئوشیمی و میانبار سیال. فصلنامه علوم زمین، سال بیست و پنجم، شماره 98، صص. 255 تا 282.

فیضی، م.، ابراهیمی، م.، کوهستانی، ح. و مختاری، م. ع. ا.، 1395- زمین‌شناسی، کانه‌زایی و زمین‌شیمی رخداد معدنی مس آق‌کند (شمال زنجان، پهنه طارم- هشتجین). مجله زمین‌شناسی اقتصادی، جلد 8، شماره 2، صص. 507 تا 524.

کوهستانی، ح.، 1395- گزارش پایان عملیات اکتشافی در محدوده سرب- مس تشویر. سازمان صنعت، معدن و تجارت استان زنجان. 75 ص.

مختاری، م. ع. ا.، کوهستانی، ح. و سعیدی، ع.، 1395- بررسی نوع و خاستگاه کانه‌زایی مس در رخداد معدنی علی‌آباد موسوی- خان‌چای، خاور زنجان، با استفاده از داده‌های سنگ‌شناسی، کانی‌شناسی و زمین‌شیمیایی. فصلنامه علوم زمین، سال بیست و پنجم، شماره 100، صص. 259 تا 270.

نظری، ح. و سلامتی، ر.، 1377- نقشه زمین‌شناسی 1:100000 رودبار، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

 

References

Alavi, M., 1994- Tectonic of the Zagros orogenic belt of Iran: new data and interpretations. Tectonophysics 229: 211‒238.

Alderton, D. M. H., Pearce, J. A. and Potts, P. J., 1980- Rare earth element mobility during granite alteration: evidence from southwest England. Earth Planet Scientific Letters 49(1): 149–165.

Bienvenu, P., 1990- MORB alteration: Rare earth element/non-rare hydromagmaphile element fractionation. Chemical Geology 82: 1–14.

Brunsmann, A., Franz, G. and Erzinger, J., 2001- REE mobilization during small-scale high-pressure fluid-rock interaction and zoisite/fluid partitioning of La to Eu. Geochemica et Cosmochimica Acta 65(4): 559–570.

Cooke, D. R. and Simmons, S. F., 2000- Characteristics and genesis of epithermal gold deposits. Economic Geology 13: 221–244.

Esmaeli, M., Lotfi, M. and Nezafati, N., 2015- Fluid inclusion and stable isotope study of the Khalyfehlou copper deposit, southeast Zanjan, Iran. Arabian Journal of Geosciences 8: 9625–9633.

Galoyan, R. Y., Sosson, M., Corsini, M., Billo, S., Verati, C. and Melkonyan, R., 2009- Geology, geochemistry and 40Ar/39Ar dating of Sevan ophiolites (Lesser Caucasus, Armenia): Evidence for Jurassic back-arc opening and hot spot event between south Armenia and Eurasia. Journal of Asian Earth Sciences 34(2): 135–153.

Ghasemi Siani, M., Mehrabi, B., Azizi, H., Wilkinson, C. M. and Ganerod, M., 2015- Geochemistry and geochronology of the volcano-plutonic rocks associated with the Glojeh epithermal gold mineralization, NW Iran. Open Geosciences 7: 207–222.

Giere, R. and Williams, C. T., 1992- REE-bearing minerals in a Ti-rich vein from the Adamello contact aureole (Italy). Contributions to Mineralogy and Petrology 112(1): 83–100.

Gramaccioli, C. M., Diella, V. and Demartin, F., 1999- The role of fluoride complexes in REE geochemistry and the importance of 4f electrons: some complexes in minerals. European Journal of Mineralogy 11(6): 983–992.

Hedenquist, J. W., Arribas, A. R. and Gonzalez-Urien, E., 2000- Exploration for Epithermal Gold Deposits. Reviews in Economic Geology 13: 245–277.

Hirayama, K., Samimi, M., Zahedi, M. and Hushmand-Zadeh, A., 1966- Geology of the Tarom District, Western Part (Zanjan area north-west Iran), Geological Survey of Iran, Report 8, 31 p.

Humphris, S. E., 1984- The mobility of the rare earth elements in the crust. In: P. Henderson (Ed.), Rare earth element geochemistry. Elsevier, Amsterdam, 317–342.

Kikawada, Y., Ossaka. T., Oi, T. and Honda, T., 2001- Experimental studies on the mobility of lanthanides accompanying alteration of andesite by acidic hot spring water, Chemical Geology 176(1-4): 137–149.

Kouhestani, H., Azimzadeh, A. M., Mokhtari, M. A. A. and Ebrahimi, M., 2017- Mineralization and fluid evolution of epithermal base metal veins from the Aqkand deposit, NW Iran. Neues Jahrbuch für Mineralogie Abhandlungen (Journal of Mineralogy and Geochemistry) 194 (2): 139–155.

Kouhestani, H., Ghaderi, M., Zaw, K., Meffre, S. and Emami, M. H., 2012- Geological setting and timing of the Chah Zard breccia-hosted epithermal gold-silver deposit in the Tethyan belt of Iran. Mineralium Deposita 47: 425–440.

Kouhestani, H., Mokhtari, M. A. A., Chang, Z. and Johnson, C. A., 2018- Intermediate sulfidation type base metal mineralization at Aliabad-Khanchy, Tarom-Hashtjin metallogenic belt, NW Iran. Ore Geology Reviews 93: 1–18.

Lottermoser, B. G., 1992- Rare earth elements and hydrothermal ore formation processes. Ore Geology Reviews 7(1): 25–41.

Mehrabi, B., Ghasemi Siani, M., Goldfarb, R., Azizi, H., Ganerod, M. and Marsh, E. E., 2016- Mineral assemblages, fluid evolution and genesis of polymetallic epithermal veins, Gulojeh district, NW Iran. Ore Geology Reviews 78: 41–57.

Murphy, J. B. and Hynes, A. J., 1986- Contrasting secondary mobility of Ti, P, Zr, Nb and Y in two metabasaltic suites in the Appalachians. Canadian Journal of Earth Sciences 23(8): 1138–1144.

Nabatian, G., Ghaderi, M., Corfu, F., Neubauer, F., Bernroider, M., Prokofiev, V. and Honarmand, M., 2014a- Geology, alteration, age and origin of iron oxide–apatite deposits in Upper Eocene quartz monzonite, Zanjan district, NW Iran. Mineralium Deposita 49 (2): 217–234.

Nabatian, G., Ghaderi, M., Daliran, F. and Rashidnejad-Omran, N., 2013- Sorkhe-Dizaj iron oxide-apatite ore deposit in the Cenozoic Alborz–Azarbaijan magmatic belt, NW Iran. Resourse Geology 63: 42–56.

Nabatian, G., Ghaderi, M., Neubauer, F., Honarmandc, M., Xiaoming, L., Dong, Y, Jiang, S. H., Quadt, A. and Bernroider, M., 2014b- Petrogenesis of Tarom high-potassic granitoids in the Alborz–Azarbaijan belt, Iran: Geochemical, U–Pb zircon and Sr–Nd–Pb isotopic constraints. Lithos 184-187: 324–345.

Nabatian, G., Jiang, S. Y., Honarmand, M. and Neubauer, F., 2016- Zircon U–Pb ages, geochemical and Sr–Nd–Pb–Hf isotopic constraints on petrogenesis of the Tarom-Olya pluton, Alborz magmatic belt, NW Iran. Lithos 244: 43–58.

Rollinson, H. G., 1993- Using geochemical data: evaluation, presentation and interpretation. Longman Geochemistry Series, London, 352 pp.

Stöcklin, J. and Eftekhārnezhād, J., 1969- Geological map of Zanjan, scale: 1:250,000. Geological Survey of Iran.

Sun, S. S. and McDonough, W. F., 1989- Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts: implications for mantle composition and processes. In: Saunders, A.D. and Norry. M.J., (Eds), Magmatism in the Ocean Basins. Geological Society of London, Special Publication 42, 313–345.

Whitford, D. J., Korsch, M. J., Porritt, P. M. and Craven, S. J., 1988- Rare earth element mobility around the volcanogenic polymetallic massive sulfide deposit at Que River, Tasmania, Australia. Chemical Geology 68(1–2): 105–119.

Whitney, D. and Evans, B. W., 2010- Abbreviations for names of rock-forming minerals. American Mineralogist 95: 185–187.

Yasami, N., Ghaderi, M., Madanipour, S. and Taghilou, B., 2017- Structural control on overprinting high-sulfidation epithermal on porphyry mineralization in the Chodarchay deposit, northwestern Iran. Ore Geology Reviews 86: 212–224.

Yilmaz, H., Oyman, T., Sonmez, F. N., Arehart, G. B. and Billor, Z., 2010- Intermediate sulfidation epithermal gold-base metal deposits in Tertiary subaerial volcanic rocks, Sahinli/Tespih Dere (Lapseki/western Turkey). Ore Geology Reviews 37(3): 236–258.