کانی‌سازی و زمین‌شیمی آرسنیک در سامانه‌ی دگرسانی محدوده‌ی قزل بلاغ، هشترود ، جنوب خاور تبریز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 1 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، کد پستی 51666

2 گروه زمین شناسی، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، کد پستی 51666

3 دانشکده مهندسی معدن، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، کدپستی3111 841568

چکیده

چکیده
ذخیره‌ی آرسنیک قزل بلاغ در هشترود ، فاصله‌ی 120 کیلومتری جنوب خاور تبریز، قرار دارد. در محدوده‌ی مورد مطالعه، تأثیر گنبد‌های داسیتی سهند بر روی آهک‌های ماسه‌ای و ماسه‌سنگ‌های سازند قم به سن الیگومیوسن و واحدهای پیروکلاستیک به سن میوسن، منجر به تشکیل انواع دگرسانی‌های سیلیسی، فیلیک، آرژیلیک حدواسط، آرژیلیک پیشرفته و دولومیتی شدن به همراه کانی‌سازی آرسنیک شده است. به‌نظر می‌رسد کانی‌سازی آرسنیک در دو مرحله اصلی رخ داده است: 1) کانی‌سازی پیریت± کالکوپیریت ± آرسنوپیریت که منطبق با هاله‌ی دگرسانی فیلیک بوده است. می‌توان گفت که سیال مسئول کانه‌زایی در این مرحله دارای حرارت بالاتر (حدود 250 درجه‌ی ‌سانتیگراد) و fS2 بین 15- 10 تا 20- 10 بوده است و 2) پیریت± آرسنیک خالص ± رآلگار± اورپیمنت± گالن ± استیب‌نیت که منطبق با هاله‌ی دگرسانی رسی حدواسط و پیشرفته می‌باشند. سیال گرمابی در این مرحله دارای حرارت پایین‌تر (تقریباً بین 180 تا 210 درجه‌ی سانتیگراد) و 8/7- 10 تا 13- 10 fS2= بوده است. این مجموعه توسط هماتیت، دیاسپور، کائولینیت، آلونیت و آرسنولیت همراهی می‌شود. همچنین میانگین عیار آرسنیک در زون فیلیک 655 ppm و در انواع زون‌های آرژیلیک 11930 ppm می‌باشد. محاسبات تغییرات جرم نمایانگر غنی‌شدگی بسیاری از عناصر فلزی همچون As، Sb، Hg، Ag و Au در محدوده مطالعاتی بوده است. با توجه به مطالعات ژئوشیمیایی، می‌توان گفت عناصر As، Hg و Sb می‌توانند به عنوان ردیاب کانی‌سازی احتمالی مس پورفیری و طلا در محدوده مطالعاتی در نظر گرفته شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Mineralization and geochemistry of Arsenic in alteration system of Qezelbalaq district, Hashtrud, southeast of Tabriz

نویسندگان [English]

  • shirin fatahi 1
  • Ahmad Jahangiri 2
  • Farhad Maleckqasemi 2
  • seyedhasan tabatabaei 3
1 Geology Department, Faculty of Natural Sciences, University of Tabriz, Tabriz 51666, Iran
2 1. Department of Earth Sciences, Faculty of Natural Sciences, University of Tabriz, Tabriz 51666, Iran
3 Department of Mining Engineering, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran, 8415683111
چکیده [English]

Abstract
Qezelbalaq Arsenic ore deposite is located in Hashtrud, 120 km from southeast of Tabriz. In this district effect of dacitic Sahand domes on sandy limestones and Qom formation sandstone with Oligomiocene age and pyroclacitic units with Miocene age leads to formation of various types of alteration such as Silicic, phyllic, intermediate argillic, advanced argillic and dolomitization. It seems that Arsenic mineralization has occurred in two main step: 1) Pyrite± Chalcopyrite± Arsenopyrite that are consistent with phyllic zone. Fluide responsible mineralization have high temperature (nearly 250 centigrade degree) and fs2 between 10-15 to 10-20 and 2) Pyrite± Native arsenic± Realgar± Orpiment± Galena± Stibnite wich are consist with intermediate argillic and advanced argillic zones. Hydrothermal fluid in this stage has lower temperature (nearly between 180 to 210 centigrade degree) with fs2 between 10-7.8 to 10-13. These assemblage are associated with hematite, diaspore, kaolinite, alunite and arsenolite. Average of arsenic grade in phylilc zone is 655 ppm and in argillic zone is 11930 ppm. Mass change calculation indicate enrichment in many metals such as As, Sb, Hg, Ag and Au. According to geochemical studies, As, Hg and Sb are pathfinder for probebly Porphyry copper mineralization and gold in study area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Arsenic
  • Mineralization
  • Mass change calculation
  • Hashtrud
  • southeast of Tabriz

کتابنگاری

پیرمحمدی، ف.، عامری، ع.، جهانگیری، ا.، مجتهدی، م.، هاواچن، ج. و کسکین، م.، 1391-  پترولوژی و ژئوشیمی سنگ­های آتشفشانی جنوب تبریز (آتشفشان سهند). مجله پترولوژی، شماره 9، صص. 37 تا 56.

سبزه­ای، م. و بهروزی، ا.، 1366-  نقشه زمین­شناسی 250000/1 میانه. سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

فتاحی، ش.، ملک قاسمی، ف.، جهانگیری، ا. و ذاکری، ل.، 1386- بررسی ژنز پتانسیل­های فلزی در منطقه شوردرق- هشترود از دیدگاه زمین­شناسی اقتصادی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، 143ص.

قلیچ خانی، م.، ملک­زاده شفارودی، آ. و حیدریان شهری، م. ح.، 1392- زمین­شناسی، کانی­سازی و ژئوشیمی منطقه اکتشافی فیروز کوه، شمال شرق تربت جام)، مجله بلورشناسی و کانی‎شناسی ایران، سال بیست و یکم، شماره 4، صص. 685 تا 702.

 

References

Arslan, M., Kadir, S., Abdioglu, E. and Kolayli, H., 2006- Origin and formation of kaolin minerals in saprolite of Tertiary alkaline volcanic rocks, Eastern Pontides, NE Turkey. Clay Minerals, Vo. 41, 597-617.

Beane, R. E., 1983- Hydrothermal alteration in silicate rocks, southwestern North American, inTitley, S. R., ed., Advanced in geology of the porphyry copper deposits, south wesrern North American. The University of Arizona press. Tucson, Arizona, 1-500.

Bigham, J. M. and Nordstrom D. K., 2000-Iron and aluminum hydroxy-sulfates front acid sulfate waters, In: Alpers, C. N., Jambor, J. L., Nordstrom, D. K. (Eds), Sulfate minerals- Crystallography, Geochemistry and Enviromental Significance, Rev. Mineral Geochemistry 40, Mineral Society American Washington, DC, 351-403.

Boran, H., Özaydın, E., Incekaraoğlu, T.,  Sevimli, A., Büyüksolak, A., Smith, M. T., Barrios W. A.,  Raabe, K., Leroux, G. and Ross, K., 2016- High Sulfidation Epithermal Au and Porphyry Cu-Au Mineralizatıon at the Karaayı Target, Bıga Peninsula, Northwestern Turkey. Society of Economic Geologists, Inc.

Brown, T. H., Berman, R. G. and Perkins, S.,1988- Geocal II: Ptasystem: Software for the calculation and display of pressure- temperature- activity  phase diagrams. Univercity of Columbia, Department of Geology Science, Vacouver, British Columbia.

Christidis, G. E., 1988- Comparative study of the mobility of major and trace elements during alteration of an andesite and a rhyolite to bentonite in the islands of Milos and Kimolos, Aegean, Greece. Clays and Clay Minerals, Vo. 46, 379-399.

Fulignati, P., Gioncada, A. and Sbrana, A., 1999- Rare-earth element (REE) behaviour in the alteration facies of the active magmatic-hydrothermal system of Volcano (Aeolian Islands, Italy). Journal of Volcanology and Geothermal Research, Vo. 88, 325-342.

Hart, C. J. R., Baker, T. and Burke, M., 2000- New exploration concepts for country-rockhosted, intrusion-related gold systems: Tintina gold belt in Yukon, In: Tucker TL, Smith MT (eds) The Tintina gold belt: Concepts, exploration and discoveries. British Columbia and Yukon Chamber of Mines Special, Vo. 2, 145- 172.

Jiang, N., Sun, S., Chu, X., Mizuta, T. and Ishiyama, D., 2003- Mobilization and enrichment of high-field strength elements during late- and post-magmatic processes in the Shuiquangou syenitic complex, Northern China. Chemical  Geology, Vo. 200, 117-128.

Kadir, S. and Akbulut, A., 2011- Mineralogy, geochemistry and genesis of the Taşoluk kaolinite deposits in pre-Early Cambrian metamorphites and Neogene volcanites of Afyonkarahisar, Turkey. Clay Minerals, Vo. 44, 89-112.

Kretz,  R., 1983- Symbols for rock-forming minerals. American Mineralogists, Vo. 68, 277-279.

Muchangos, A. C., 2006- The mobility of rare- earth and other elements in process of alteration of rhyolitic rocks to bentonite (Lebombo Volcanic Mountainous Chain, Mozambigue). Journal of Geochemical Exploration, Vo. 88, 300-303.

Pettijohn, F. J., Potter, E. E. and Siever, R., 1972- Sand and sandstone. Springer, New York, 1- 618.

Rollinson, H., 1993- Using geochemical data: evalution, presentation, interpretation. 352p.

Rytuba, J., 1997- Mutual solobilites of pyrite, pyrotite, quartz and gold inaqueous NaCl soloutions from 200 EC to 500Ec, and 500 to 1, 500 bars and genesis of the cortez gold deposite, Nevada. Standford university. Ph. D. thesis.

Salvi, S. and Williams-Jones, A. E., 1996- The role of hydrothermal processes in concentrating high-field strength elements in the strange Lake peralkaline complex, northeastern Canada. Geochimica et Cosmochimica Acta, Vo. 60, 1917-1932.

Springer, J., 1983- Invisible gold, Geo. Surv. Ontario, in Colvine, A. C. (ed.) The Geology of gold in Ontario. 240- 250, Geo. Surv. Ont., Misc. P. 110.

Taylor, S. R., 1964- Abundance of chemical elements in the continental crust: a new table. Geochimicue t Cosmochimicn Acta  Vo. 28,  1273 - 1285.