رخساره های کانه دار، ژئوشیمی و الگوی تشکیل کانسار آهن-استرانسیم-(منگنز) کوه ریگ، جنوب شاهرود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

2 استادیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

3 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

4 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

کانسار آهن-استرانسیم-(منگنز) کوه‌ریگ در جنوب شاهرود و در بخش شمالی پهنه ساختاری ایران مرکزی واقع شده است. کانه‌زایی در توالی آتشفشانی- رسوبی ائوسن زیرین رخ داده که شامل تناوبی از کریستال لیتیک توف، آندزیت‌بازالتی می‌باشد. ماده معدنی در بخش فوقانی به-صورت عدسی و همروند با لایه‌بندی سنگ میزبان لیتیک توفی و در بخش زیرین به‌صورت رگه-رگچه‌ای که لایه‌بندی سنگ میزبان را قطع نموده‌اند، رخ داده است. بر اساس موقعیت چینه‌شناسی، بافت و ساخت و کانی‌شناسی، از پایین به بالا می‌توان سه رخساره کانسنگی رگه-رگچه‌ای، برشی و نواری را از هم تمییز داد. کانی‌شناسی ماده معدنی شامل گوتیت، هماتیت، مگنتیت، سلستیت، پیرولوزیت، پسیلوملان، باریت و هیدروکسید‌های آهن می‌باشد که با کانی‌های باطله کلسیت و کوارتز همراهی می‌شوند. دگرسانی‌های سرسیتی و کلریتی در منطقه دارای گسترش هستند. کانسار آهن-استرانسیم-(منگنز) کوه ریگ از جهت داشتن توالی میزبان آتشفشانی-رسوبی، شکل هندسی همروند با لایه‌بندی، بافت و ساخت، رخساره‌های کانه دار، کانی‌شناسی، پهنه بندی دگرسانی و ویژگی‌‌های ژئوشیمیایی، شباهت زیادی با کانسارهای آهن آتشفشانی- بروندمی دارد. قابل ذکر است که بالا بودن میزان سلستیت از ویژگی‌های خاص این کانه‌زایی بوده و تاکنون مورد مشابه آن در ایران و جهان گزارش نشده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


کتابنگاری
آقانباتی، س.ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات مواد معدنی کشور، 586 ص.
سعیدی، م.، 1391- ژئوشیمی کانی شناسی و ژنز اندیس مس چاه مورا واقع در شمال ترود. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
فرد، م.، 1380- کانی‌شناسی، ژئوشیمی و ژنز کانسار طلا، سرب، روی و مس (باریم) گندی (جنوب شرق دامغان). پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
مهدوری، م.، 1395- کانی شناسی، ژئوشیمی و الگوی تشکیل کانسار آهن – سلستیت کوه ریگ، جنوب شاهرود. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی شاهرود.
مهرابی، ب. و قاسمی‌سیانی، م.، 1389- کانی شناسی و زمین شناسی اقتصادی کانسار پلی متال چشمه حافظ، استان سمنان، ایران. مجله زمین شناسی اقتصادی، شماره اول، جلد دوم، صص. 1 تا 20.
مهری، ب.، 1377- زمین‌شناسی، کانی‌شناسی، ژئوشیمی، آنالیز رخساره و ژنزکانسار سرب و نقره خانجار - جنوب دامغان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

References
Adachi, M., Yamamoto, K., Sugisaki, R., 1986- Hydrothermal chert and assoicated siliceous rocks from the northern Pasific: their geological significance as indication of ocean ridge activity. Sedimentary Geology, 47: 125–148. DOI: 10.1016/0037-0738(86)90075-8.
Agard, P., Omrani, J., Jolivet, L., Mouthereau, F., 2005- Convergence history across Zagros (Iran): constraints from collisional and earlier deformation. International Journal of Earth Sciences. 94: 401–419. DOI: 10.1007/s00531-005-0481-4.
Alavi, M., 1991- Sedimentary and structural characteristics of the Paleo-Tethys remnants in northeastern Iran. Geological Society of America Bulletin 103: 983–992. https://doi.org/10.1130/0016-7606(1991)103<0983:SASCOT>2.3.CO;2.
Alavi, M., Haghipour,  A., 1976. Geological  map  of  Toroud,  scale 1:250000. Geological survey of  Iran.
Barnes, H.L., 1997- Geochemistry of Hydrothermal Ore Deposits. Holt, Rinehart and Winston, New York, N.Y., 670 pp.
Berberian, M., King, G.C.P., 1981. Towards a paleogeogaraphy and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal of Earth Science 18 (2), 210–265.
Bonatti, E., Kraemer, T., Rydel, H., 1972- Classification and genesis of submarine iron– manganese deposits. In: Horn, D.R. (Ed.), Ferromanganese Deposits on the Ocean Floor. Natl. Sci. Found., Washington, D. C., pp. 149–166.
Boynton, W.V., 1984- Cosmochemistry of the rare earth elements: meteorite studies, in: Henderson, P. (Ed.), Rare Earth Element Geochemistry. Elsevier, Amsterdam, pp. 63–114.
Brusnitsyn, A.I., Zhukov, G.I., 2012- The South Faizuly Manganese Deposit in the Southern Urals: Geology, Petrography, and Formation Conditions. Lithology and Mineral Resources, 40 (1): 30-47. https://doi.org/10.1007/s10987-005-0004-1.
Choi, J.H., Hariya, Y., 1992- Geochemistry and depositional environment of Mn oxide deposits in the Tokora Belt, norteastern Hokkaido, Japan. Economic Geoligy, 87: 1265–1274. DOI: 10.2113/gsecongeo.87.5.1265.
Crerar, D.A., Namson, J., Chyi, M.S., Williams, L., Feigenson, M.D., 1982- Manganiferous cherts of the Franciscan assemblage: I. General geology, ancient and modern analogues, and implications for the hydrothermal convection at oceanic spreading centers. Economic Geology, 77: 519–540. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.77.3.519.
Delian, F., 1994- Geological and Geochemical Research of the Manganese Ore Bed (in Chinese), M1. Weather Publishing Press, Beijing.
Dercourt, J., Ricou, L.E., Vrielynck, B., 1993- Atlas Tethys Palaeoenvironmental maps, Atlas of Tethys Project (14 maps), Report Series 1 (Paris). Inst. français du pétrole.
Dercourt, J., Zonenshain, L.P., Ricou, L.E., Kazmin, V.G., Le, Pichon, X., Knipper, A.L., Grandjacquet. C., Sbortshikov, I.M., Geyssant, J., Lepvrier, C., Pechersky, D.H., Boulin, J., Sibuet J.C., Savostin, L.A., Sorokhtin, O., Westphal, M., Bazhenov, M.L., Lauer, J.P., Biju-Duval, B., 1986- Geological evolution of the Tethys belt from the Atlantic to the Pamirs since the Lias. Tectonophysics. 123: 241–315. DOI: 10.1016/0040-1951(86)90199-X.
Fernandez, A., Moro, M.C., 1998- Origin and depositional environment of Ordovician stratiform iron mineralization from Zamora (NW Iberian Peninsula). Mineralium Deposita, 33: 606–619. DOI: 10.1007/s001260050176.
Ghasemi, A., Talbot, C.J., 2006- A new tectonic scenario for the Sanandaj– Sirjan Zone (Iran). Journal of Asian Earth Science. 26: 683–693. https://doi.org/10.1016/j.jseaes.2005.01.003.
Henderson, P., 1984- Developments in Geochemistry. 2. Rare Earth Element Geochemistry. Elsevier. 510 pp.
Karakus, A., Yavuz, B., Koc, S., 2010- Mineralogy and major trace element geochemistry of the haymana manganese mineralizations, Ankara, Turkey. Geochemistry International, 48: 1014-1027. https://doi.org/10.1134/S001670291010006X.
Nakagawa, M., Santosh, M., Maruyama, S., 2009- Distribution and mineral assemblages of bedded manganese deposits in Shikoku, Southwest Japan: implications for accretion tectonics. Gondwana Research, 16: 609–621. DOI: 10.1016/j.gr.2009.05.003.
Nakagawa, M., Santosh, M., Maruyama, S., 2011- Manganese formations in the accretionary belts of Japan: Implications for subduction–accretion process in an active convergent margin. Journal of Asian Earth Sciences, 42: 208–222. DOI: 10.1016/j.jseaes.2011.04.005.
Nicholson, K., 1992- Contrasting mineralogical–geochemical signatures of manganese oxides’ guides to metallogenesis. Economic Geology, 87: 1253–1264. DOI: 10.2113/gsecongeo.87.5.1253.
Niroomand, Sh., Hassanzadeh, J., Tajeddin, H.A., Asadi, S., 2018- Hydrothermal evolution and isotope studies of the Baghu intrusion-related gold deposit, Semnan province, north-central Iran. Ore Geology Reviews. 95: 1028-1048. https://doi.org/10.1016/j.oregeorev.2018.01.015.
Öksüz, N., 2011- Geochemical characteristics of the Eymir (Sorgun-Yozgat) manganese deposits, Turkey. Journal of Rare Earths, 29 (3): 287–296. https://doi.org/10.1016/S1002-0721(10)60446-2.
Omrani, J., 2008- The geodynamic evolution of Zagros: tectonic and petrological constraints from internal zones. (Ph.D. thesis) University of Paris, Paris. 343 pp.
Ostwald, j., 1988. Mineralogy of the Groote Eylandt manganese Oxied, a reviw. Ore Geology Reviews, 4: 3-45. DOI: 10.1016/0169-1368(88)90003-0.
Peters, T., 1988- Geochemistry of manganese-bearing cherts assoicated with Alpine ophiolites and the Hawasina formations in Oman. Marine Geology. 84: 229–238. DOI: 10.1016/0025-3227(88)90103-x.
Polgári, M., Hein, J.R., Vigh, T., Szabó-Drubina, M., Fórizs, I., Bíró, L., Müller, A., Tóth, A.L., 2012- Microbial processes and the origin of the Úrkút manganese deposit, Hungary. Ore Geology Reviews, 47: 87–109. DOI: 10.1016/j.oregeorev.2011.10.001.
Rahmati-Ilkhchi, M., Jerabek, P., Faryad, S.W., Koyi, H.A., 2010- Mid-Cimmerian, Early Alpine and Late Cenozoic orogenic events in the Shotor Kuh metamorphic complex, Great Kavir block, NE Iran. Tectonophysics. 494: 101–117.
Rossetti, F., Nasrabady, M., Vignaroli, G., Theye, T., Gerdes, A., Razavi, M. Moin Vaziri, H., 2010- Early Cretaceous migmatitic mafic granulites from the Sabzevar range (NE Iran): implications for the closure of the Mesozoic peri-Tethyan oceans in central Iran. Terra Nova. 22: 26-34. doi: 10.1111/j.1365-3121.2009.00912.x.
Sasmaz, A., Turkyilmaz, B., Ozturk, N., Yavuz, F., Kumral, M., 2014- Geology and geochemistry of Middle Eocene Maden complex ferromanganese deposits from the Elazıg-Malatya region, eastern Turkey. Ore Geology Reviews, 56: 352–372. DOI: 10.1016/j.oregeorev.2013.06.012.
Shah, M.T., Khan, A., 1999- Geochemistry and origin of Mn-deposits in the Waziristan ophiolite complex, north Waziristan, Pakistan. Mineralium Deposita, 34: 697–704. DOI: https://doi.org/10.1007/s001260050228.
Shah, M.T., Moon, C.J., 2007- Manganese and ferromanganese ores from different tectonic settings in the NW Himalayas, Pakistan. Journal of Asian Earth Sciences, 29: 455–465. DOI: 10.1016/j.jseaes.2005.11.002.
Shojaat, B., Hassanipak, A.A., Mubasher, K., Ghazi, A.M., 2002- Petrology, geochemistry and tectonics of the Sabzevar ophiolite, North Central Iran. Journal of Asian Earth Sciences. 21: 1053–1067. DOI: 10.1016/S1367-9120(02)00143-8.
Stampfli, G.M., and Borel, G.D., 2002- A plate tectonic model for the Paleozoic and Mesozoic constrained by dynamic plate boundaries and restored synthetic oceanic isochrones. Earth and Planetary Science Letters. 196: 17–33. PII: S0012-821X(01)00588-X
Stöcklin, J., 1968- Structural history and tectonics of Iran, a review. American association of petroleum geologists bulletin. 52: 1229–1258. https://doi.org/10.1306/5D25C4A5-16C1-11D7-8645000102C1865D.
Toth, J.R., 1980- Deposition of submarine crusts rich in manganese and iron. Geological Society of America Bulletin, 91: 44–54. https://doi.org/10.1130/0016-7606(1980)91<44:DOSCRI>2.0.CO;2.