محیط رسوبی پلاتفرم کربناته تریاس زیرین- میانی در تاقدیس بزرگ قدمگاه در جنوب البرز مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استاد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی،تهران، ایران

3 استادیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی،تهران، ایران

چکیده

سازند کربناته الیکا بخش اعظم رسوبات دوره تریاس در حوضه رسوبی- ساختاری البرز را تشکیل می‌دهد. در این پژوهش رخساره‌ها و محیط رسوبی این سازند به ستبرای 746 متر در برش شهمیرزاد و 756 متر در برش زرشک دره در بخش جنوبی البرز مرکزی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. مطالعات رخساره‌ای این سازند منجر به شناسایی چهار کمربند رخساره‌ای (پهنه جزرومدی، پشته‌ها یا تپه‌ها، لاگون و دریای باز) شامل دوازده رخساره کربناته شده است که به احتمال زیاد در یک پلاتفرم کربناته از نوع رمپ بر جای گذاشته شده‌‌اند. نهشت رسوبات در این رمپ را می‌توان به سه مرحله تقسیم کرد. در مرحله اول، بخش اعظم رسوبات آهک‌های ورمیکوله از رخساره‌های مادستون دارای زیست آشفتگی و مادستون پلوئیدی تشکیل شده‌اند. فراوانی بالای رخساره‌هایی مانند استروماتولیت لامینه‌ای، پکستون/ گرینستون اینتراکلستی و مادستون لامینه‌ای از مشخصه‌های بارز رسوبات مرحله دوم (بخش دولومیت میانی) و نشان‌دهنده کم شدن عمق محیط رسوبگذاری است. در مرحله سوم، محیط برای گسترش پشته‌های سدی و رخساره‌ گرینستون/ پکستون پلوئیدی مناسب شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
کتابنگاری
آقانباتی، س. ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 586 صفحه.
بابائی‌خو، گ.، آدابی، م.،ح.، معلمی، ع.، لطف پور، م.، 1386- تعیین ترکیب کانی‌شناسی اولیه کربنات‌های بخش زیرین سازند الیکا در منطقه جابان با استفاده از مطالعات ژئوشیمیایی و پتروگرافی، بیست و ششمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران.
پاشایی، ح.، حمدی، ب. و آقانباتی، س. ع.، 1391- زیست چینه‌نگاری نهشته‌های تریاس در برش روته در بلند‌ی‌های البرز (شمال تهران)، فصلنامه علوم زمین، سال بیست و دوم، شماره 86، صفحه 18-11.
جهانی، د.، 1397- رسوب‌شناسی و محیط رسوبی کنگلومراهای درون حوضه‌ای با قلوه‌های مسطح بخش زیرین سازند الیکا (تریاس زیرین) در کوه‌های البرز، فصلنامه علوم زمین، سال بیست و هشتم، شماره 110، صفحه 54-47.
ستوهیان، ف.، 1393- میکروفاسیس‌ها، محیط رسوبى و چینه‌شناسی توالی نهشته‌های تریاس زیرین و میانی در برش کلاریز (جنوب باختر شاهرود)، رسوب‌شناسی کاربردی، جلد 4، پاییز و زمستان، صفحه 49-37.
سمیعی راد، م.، 1393- رخساره‌ها و محیط رسوبی سازند الیکا (تریاس پیشین) در شمال شرق دامغان (منطقه دربنمه)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زمین‌شناسی، شاخه رسوب‌‌شناسی و سنگ‌شناسی رسوبی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود. 
طهماسبی، ع.، 1376- بررسی میکروفاسیس، محیط‌ رسوبی و چینه‌شناسی توالی‌های بخش‌های زیرین و میانی سازند الیکا در شرق البرز مرکزی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زمین‌شناسی، شاخه رسوب‌‌شناسی و سنگ‌شناسی رسوبی، دانشگاه تربیت معلم تهران.
قادری برمی، س.، 1393- رخساره‌ها و محیط رسوبی سازند الیکا در غرب دامغان (کوه شمشیرزنان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زمین‌شناسی، شاخه رسوب‌‌شناسی و سنگ‌شناسی رسوبی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود. 
نبوی، م. ح.، 1354- نقشه زمین‌شناسی چهارگوش سمنان، مقیاس 1:100000، انتشارات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
وزیری، س. ح.، 1384- مطالعه سنگ چینه‌ای سازند الیکا در شمال خاوری جاجرم (البرز شرقی، زون تدریجی بینالود)، نشریه علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی، دوره 15، شماره 57، صفحه 285-271.
References
Abbassi, N., Shabanian, R., and Golparvar, R. H., 2015- Environmental impacts on the ichnofossil diversity of the lower part of the Elika Formation (Lower Triassic), Moro Mountain, NW Iran. Iranian Journal of Science and Technology, 39, pp.273-280. DOI: https://doi.org/10.22099/ijsts.2015.3151.
Adabi, M., 2009- Multistage dolomitization of upper jurassic Mozduran Formation Kopet-Dagh basin, NE Iran. Carbonates and Evaporites, 24, 16-32. DOI: https://doi.org/10.1007/BF03228054.
Adabi, M.H., Salehi, M.A. and Ghabeishavi, A., 2010- Depositional environment, sequence stratigraphy and geochemistry of Lower Cretaceous carbonates (Fahliyan Formation), south-west Iran. Journal of Asian Earth Sciences, 39(3), 148-160. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jseaes.2010.03.011.
Adachi, N., Ezaki, Y., and Liu, J., 2004- The origins of peloids immediately after the end-permian extinction, Guizhou Province, South China. Sedimentary Geology, 164(1-2), 161-178. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2003.10.007.
Adachi, N., Asada, Y., Ezaki, Y., and Liu, J., 2017- Stromatolites near the Permian–Triassic boundary in Chongyang, Hubei Province, South China: A geobiological window into palaeo-oceanic fluctuations following the end-Permian extinction. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 475, 55-69. DOI: https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2017.01.030.
Bachmann, G. H., 2002- A Lamellibranch-Stromatolite Bioherm in the Lower Keuper (Ladinian, Middle Triassic), South Germany. Facies, 46(1), 83-88. DOI: https://doi.org/10.1007/BF02668074.
Badenas, B., and Aurell, M., 2010- Facies models of a shallow-water carbonate ramp based on distribution of  non-skeletal grains (Kimmeridgian, Spain). Facies, 56, 89–110. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-009-0199-z.
Baucon, A., and Carvalho, C.N.D., 2016- Stars of the aftermath: Asteriacites beds from the Lower Triassic of the Carnic Alps (Werfen Formation, Sauris Di Sopra), Italy. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 31, 161–176. DOI: https://doi.org/10.2110/palo.2015.015.
Brunet, M.F., Wilmsen, M., and Granath, J.W., (eds) 2009- South Caspian to Central Iran Basins. Geological Society, London, Special Publications, 312p. DOI: https://doi.org/10.1144/SP312.1.
Burchette, T.P., and Wright, V.P., 1992- Carbonate ramp depositional systems. Sedimentary Geology, 79(1-4), 3-57. DOI: https://doi.org/10.1016/0037-0738(92)90003-A.
Chafetz, H.S., 1986- Marine peloids: a product of bacterially induced precipitation of calcite. Journal of Sedimentary Research, 56, 812–817. DOI: https://doi.org/10.1306/212F8A58-2B24-11D7-8648000102C1865D .
Chatalov, A., 2017- Anachronistic and unusual carbonate facies in uppermost Lower Triassic rocks of the western Balkanides, Bulgaria. Facies, 63(4), 24. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-017-0505-0.
Das, G.K., 2017- Bioturbation Structures. In Tidal Sedimentation of the Sunderban's Thakuran Basin (123-140). Springer, Cham. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-44191-7_8.
Dunham, R.J., 1962- Classification of carbonate rocks according to depositional texture, American Association of Petroleum Geologists Bulletin, 1, 108-121. http://archives.datapages.com/data/specpubs/carbona2/data/a038/a038/0001/0100/ 0108.htm.
Einsele, G., 2000- Sedimentary Basin, Evolution, Facies and Sediment Budget. (2nd edition), Springer-Verlag. DOI: https://doi.org/10.1017/S0016756801256234.
Fang, Y., Chen, Z.Q., Kershaw, S., Li, Y., and Luo, M., 2017- An Early Triassic (Smithian) stromatolite associated with giant ooid banks from Lichuan (Hubei Province), South China: Environment and controls on its formation. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 486, 108-122. DOI: https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2017.02.006.
Flugel, E., 2010- Microfacies of Carbonate Rocks: Analysis, Interpretation and Application, Second Edition, Springer- Verlag, Berlin Heidelberg. DOI: https://doi.org/10.1017/S0016756806221940.
Galfetti, T., Bucher, H., Martini, R., Hochuli, P.A., Weissert, H., Crasquin-Soleau, S., Arnaud Brayard, A., Goudemand, N., Thomas Brühwiler, T., and Guodun, K., 2008- Evolution of Early Triassic outer platform paleoenvironments in the Nanpanjiang Basin (South China) and their significance for the biotic recovery. Sedimentary Geology, 204, 36–60. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2007.12.008.
Gattolin, G., Breda, A., and Preto, N., 2013- Demise of Late Triassic carbonate platforms triggered the onset of a tide-dominated depositional system in the Dolomites, Northern Italy. Sedimentary Geology, 297, 38–49. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2013.09.005.
Kershaw, S., Crasquin, S., Li, Y., Collin, PY., Forel, M.B., Mu, X.N., Baud, A., Wan, Y., Xie, S.C., Maurer, F., and Li, G., 2012- Microbialites and global environmental change across the Permian–Triassic boundary: a synthesis. Geobiology, 10, 25–47. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1472-4669.2011.00302.x.
Knaust, D., 2017- Atlas of trace fossils in well core: appearance, taxonomy and interpretation. Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-49837-9.
Komatsu, T., Naruse, H., Shigeta, Y., Takashima, R., Maekawa, T., Dang, H.T., Dinh, T.C., Nguyen, P.D., Nguyen, H.H., Tanaka, G., and Sone, M., 2014- Lower Triassic mixed carbonate and siliciclastic setting with Smithian–Spathian anoxic to dysoxic facies, An Chau basin, northeastern Vietnam. Sedimentary Geology, 300, 28–48. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2013.10.009.
Lasemi, Y., Jahani, D., Amin-Rasouli, H., and Lasemi, Z., 2012- Ancient carbonate tidalites. In Principles of Tidal Sedimentology (pp. 567-607). Springer, Dordrecht. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-007-0123-6_21.
Leda, L., Korn, D., Ghaderi, A., Hairapetian, V., Struck, U., and Reimold, V.U., 2014- Lithostratigraphy and carbonate microfacies across the Permian–Triassic boundary near Julfa (NW Iran) and in the Baghuk Mountains (Central Iran). Facies, 60, 295–325. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-013-0366-0.
Lefort, A., Lathuiliere, B., Carpentier, C., and Huault, V., 2011- Microfossil assemblages and relative sea-level fluctuations in a lagoon at the Oxfordian/Kimmeridgian boundary (Upper Jurassic) in the eastern part of the Paris Basin. Facies, 57(4), 649-662. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-010-0259-4.
Liu, S., Wang, J., Yin, F., Xie, T., Hu, S., Guan, X., Zhang, Q., Zhou, C., Cheng, W., and Xu, J., 2017- Early Triassic stromatolites from the Xingyi area, Guizhou Province, southwest China: geobiological features and environmental implications. Carbonates and Evaporites, 32(3), 261-277. DOI: https://doi.org/10.1007/s13146-016-0318-1.
Luo, M., Shi, G.R., Hu, S., Benton, M.J., Chen, Z.Q., Huang, J., Zhang, Q., Zhou, C., and Wen, W., 2019- Early Middle Triassic trace fossils from the Luoping Biota, southwestern China: Evidence of recovery from mass extinction. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 515, 6–22. DOI: https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2017.11.028.
Madden, R.H., Wilson, M.E., Mihaljević, M., Pandolfi, J.M., and Welsh, K., 2017- Unravelling the depositional origins and diagenetic alteration of carbonate breccias. Sedimentary Geology, 357, 33-52. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2017.05.002.
Mahari, R., 2012- Sequence Stratigraphy Based on Facies and Sedimentary Environments of Triassic Elika Formation in North of Tabriz, Iran. Life Science Journal, 9(2s), pp.64-70. DOI: https://doi.org/10.7537/marslsj090212.13.
Masse, J.P., Fenerci, M., and Pernarcic, E., 2003- Palaeobathymetric reconstruction of peritidal carbonates, Late Barremian, Urgonian, sequences of Provence (SE France). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 200, 65-81. DOI: https://doi.org/10.1016/S0031-0182(03)00445-0.
Mercedes-Martín, R., Arenas, C., and Salas, R., 2014- Diversity and factors controlling widespread occurrence of syn-rift Ladinian microbialites in the western Tethys (Triassic Catalan Basin, NE Spain). Sedimentary Geology, 313, 68-90. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2014.08.006.
Olivier, N., Fara, E., Vennin, E., Bylund, K.G., Jenks, J.F., Escarguel, G., Stephen, D.A., Goudemand, N., Snyder, D., Thomazo, C., and Brayard, A., 2018- Late Smithian microbial deposits and their lateral marine fossiliferous limestones (Early Triassic, Hurricane Cliffs, Utah, USA). Facies, 64(2), 13. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-018-0526-3.
Peybernes, C., Chablais, J., and Martini, R., 2015- Upper Triassic (Ladinian?-Carnian) reef biota from the Sambosan Accretionary Complex, Shikoku, Japan. Facies, 61(4), 20. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-015-0446-4.
Peybernes, C., Chablais, J., Onoue, T., and Martini, R., 2016- Midoceanic shallow water carbonates of the Panthalassa domain: new microfacies data from the Sambosan Accretionary Complex, Shikoku Island, Japan. Facies, 62(4), 24. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-016-0475-7.
Quijada, I.E., Suarez-Gonzalez, P., Benito, M.I., Lugli, S., and Mas, R., 2014- From carbonate–sulphate interbeds to carbonate breccias: The role of tectonic deformation and diagenetic processes (Cameros Basin, Lower Cretaceous, N Spain). Sedimentary Geology, 312, 76-93. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2014.07.006.
Reid, R.P., 1987- Nonskeletal peloidal precipitates in Upper Triassic reefs, Yukon Territory (Canada). Journal of Sedimentary Research, 57, 893–900. DOI: https://doi.org/10.1306/212F8C97-2B24-11D7-8648000102C1865D.
Reid, S., Dewing, K., and Sharp, R., 2013- Structural and diagenetic origin of breccias in the carbonate-hosted Polaris Zn–Pb deposit, Nunavut, Canada. Ore Geology Reviews, 55, 110-124. DOI: https://doi.org/10.1016/j.oregeorev.2013.05.003.
Riegl, B., Poiriez, A., Janson, X., and Bergman, KL., 2010- The gulf: facies belts, physical, chemical, and biological parameters of sedimentation on a carbonate ramp. Carbonate depositional systems: assessing dimensions and controlling parameters. Springer, Dordrecht, 145–213. DOI: https://doi.org/10.1007/978-90-481-9364-6_4.
Rodriguez-Martinez, M., Sanchez, F., Walliser, E.O., and Reitner, J., 2012- An Upper Turonian fine-grained shallow marine stromatolite bed from the Munecas Formation, Northern Iberian Ranges, Spain. Sedimentary Geology, 263–264, 96–108. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2011.06.014.
Sano, H., Onoue, T., Orchard, M.J., and Martini, R., 2012- Early Triassic peritidal carbonate sedimentation on a Panthalassan seamount: the Jesmond succession, Cache Creek Terrane, British Columbia, Canada. Facies, 58(1), 113-130. DOI: https://doi.org/10.1007/s10347-011-0270-4.
Scully, F., 2016- Christmas Tree Stromatolite. Dynamic Paleontology, 1-37. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-22777-1.
Sedighian, A., Vaziri, S.H., Majidifard, M., and Zamani, M., 2016- Lithostratigraphy and biostratigraphy of the Permian deposits in Sangsar section, North of Semnan, eastern Alborz. Journal of Tethys, 4(1), pp.27-38. DOI: http://jtethys.journals.pnu.ac.ir/article_2783_482.html
Seyed-Emami, K., 2003- Triassic in Iran. Facies, 48(1), 91-106. DOI: https://doi.org/10.1007/BF02667532.
Shukla, M.K., and Sharma, A., 2018- A brief review on breccia: it's contrasting origin and diagnostic signatures. Solid Earth Sciences, 3(2), 50-59. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sesci.2018.03.001.
Sotouhian, F., 2008- Sequence stratigraphy of the Elika formation at Tash section, Eastern Alborz. Journal of Sciences, University of Tehran, 34(1), pp.61- 69. DOI: https://www.sid.ir/En/Journal/ViewPaper.aspx?ID=116869.
Wang, Q., Zhang, Y., and Wu, X., 2015- Triassic (Carnian) hexactinellid-thrombolite reef mounds and oolitic bank complex in NW Sichuan, China. Carbonates Evaporites, 30, 187–205. DOI: https://doi.org/10.1007/s13146-014-0203-8.
Wang, T., Burne, R.V., Yuan, A., Wang, Y., and Yi, Z. 2019- The evolution of microbialite forms during the Early Triassic transgression: A case study in Chongyang of Hubei Province, South China. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 519, 209-220. DOI: https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2018.01.043.
Wilson, J.L., 1975- Carbonate facies in geologic history. Berlin (Springer). DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4612-6383-8.
Wright, V.P., 1992- A revised classification of limestones. Sedimentary Geology, 76(3-4), pp.177-185. DOI:  https://doi.org/10.1016/0037-0738(92)90082-3.
Yang, H., Chen, Z.Q., Kershaw, S., Liao, W., Lü, E., and Huang, Y. 2019- Small microbialites from the basal Triassic mudstone (Tieshikou, Jiangxi, South China): Geobiologic features, biogenicity, and paleoenvironmental implications. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 519, 221-235. DOI: https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2018.06.030.