بررسی تغییرات ترکیب شیمیایی کانی‌های دگرگونه در سنگ‌های بازیک میلونیتی و متاسوماتیک شمال باختر ارومیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

2 دکتری، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد، سازمان انرژی‌های نو ایران، دفتر زمین گرمایی

چکیده

 منطقه مورد مطالعه بخشی از پهنه سنندج ـ سیرجان بوده که به طور عمده از سنگ‌های دگرگونی تشکیل یافته است و دارای سنگ‌های متنوعی با منشا آذرین اسیدی و بازیک است. مطالعه و بررسی سنگ‌های دگرگون شده بازیک منطقه حاکی از این است که متاسوماتیسم و دگرریختی مکانیکی دو فرایند اصلی تبلور دگرگونی بوده و تغییرات شیمیایی همراه با پیشرفت متاسوماتیسم و دگرشکلی ایجاد شده است (محمدیها، 1379). آمفیبول و پلاژیوکلاز از جمله کانی‌های اصلی موجود در سنگ‌های بازیک منطقه هستند و در این نوشتار سعی شده است تا ماهیت تغییرات شیمیایی آمفیبول‌ها و پلاژیوکلازهای دگرگونی با توجه به سنگ‌های میزبان و تغییرات پیشرونده مورد بررسی قرار گیرد. نتایج حاصل از تجزیه میکروپروب کانی‌های آمفیبول‌ نشان می‌دهد که طی میلونیتی شدن گابروها در این منطقه میزان Al2O3  و TiO2  افزایش و میزان MgO و MnO کاهش یافته است و نیز متاسوماتیسم باعث افزایش میزان Al2O3  وNa2O در این کانی‌ها شده است. نتایج تجزیه مربوط به کانی پلاژیوکلاز بیانگر آن است که طی میلونیتی و متاسوماتیتی شدن میزان CaO کاهش یافته و در عوض در اثر متاسوماتیتی شدن میزان Al2O3  وNa2O در آن افزایش می‌یابد. به طور کلی این تغییرات تحت تأثیر ترکیب شیمیایی توده، شرایط فشار و حرارت، فوگاسیته اکسیژن و حضور فازهای متعادل با این کانی‌هاست. افزایش میزان Al باعث افزایش جانشینی چرماکیتی در آمفیبول‌های سنگ‌های دگرریخت شده می‌شود و از طرفی افزایش میزان Na  در سنگ‌های متاسوماتیک، باعث شده که جانشینی ادنیتی در آمفیبول این قبیل سنگ‌ها از جانشینی‌های شاخص به شمار آید.

کلیدواژه‌ها


سبزه‌ای، م.، محمدیها،ک. ،1383-  نقشه زمین‌شناسی گنگجین (سرو)، مقیاس 1:100000،سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
محمدیها، ک.، 1379- پترولوژی دگرگونی سنگ‌های بازیک و الترابازیک برگه 50000 : 1 قولنجی (شمال ارومیه) پایان نامه کارشناسی ارشد، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
References
Bard, J. P., 1970- Composition of hornblendes formed during the hercynian progressive metamorphism of the Metamorphic Belt (SW Spain). Contr. Min. Petrol., 28:117-134
Cooper, A. F. & Lovering, J. F., 1970- Green schist amphiboles from River, New Zealand. Contr. Min. Petrol. , 27:11-24
Hashimoto, S., Grapes, R. H. & Miyashita, S., 1977- amphiboles of a metagabbro- amphibolite sequence, Hidaka Metamorphic Belt, Hokida. J. Petrol., 18:285-318.
Laird, J. & Albee, A.L., 1981- pressure, temperature and time indicators in mafic schist: their application to reconstructing the polymetamorphic history of Vermont. Am. J. Sci., 281:127-175.
Nyman, M. W. & Tracy, R. J., 1993- petrological evolution of amphibolite shear zones, Cheynne Belt, South-eastern Wyoming, U.S.A., J. metamorphic Geol., 11:757-773.
Shido, F., 1958- plutonic and metamorphic rocks of the Nakora and Iritona Districts in the Centeral Akukuma plateau. J. Fac. Sci. Univ. Tokyou, sect II, 11:131-217.
Spear, F. S., 1981- An exprimental study hornblende stability and Compositional variability in amphibolites. Am. J. Sci., 281:697-734
Spear, F.S., 1993- Metamorphic phase equilibria and pressure-temperature-time paths, 799pp.