کاربرد ترکیب کلینوپیروکسن‌ها در تعیین شرایط دما-فشارسنجی بازالت‌های آتشفشان‌های احمدآباد، طهمورث و قره طوره (شمال قروه–کردستان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زمین‎شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه زمین‎شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

آتشفشان‌های احمد‌آباد، طهمورث و قره‌طوره بخشی از مراکز آتشفشانی موجود در محور قروه- بیجار و جزیی از برونزد‌های ماگمایی بازوی شمالی زون سنندج سیرجان، با عنوان همدان-تبریز، را تشکیل می‌دهند. ترکیب سنگ‌های آتشفشانی بطور عمده بازالت و بافت‌های پورفیری، میکرولیتیک پورفیری و گلومروپورفیری به وفور قابل مشاهده هستند. فنوکریست‌های عمده شامل کلینوپیروکسن و الیوین می‌باشند. فراوانی کلینوپیروکسن در بازالت‌های قره‌طوره کمتر و کانی الیوین به عنوان فنوکریست عمده در سنگ‌های این مرکز آتشفشانی یافت می‌شود. درشت بلورهای کلسنوپیروکسن منطقه‌بندی عادی، در برخی موارد معکوس و آثار خوردگی خلیجی نشان می‌دهند، که حاکی از عدم تعادل با مذاب میزبان است. نتایج بررسی شرایط فیزیکوشیمیایی حاکم بر ماگما (دما و فشار) با استفاده از کانی کلینوپیروکسن حاکی از آن است که سنگ‌های آتشفشان‌های احمدآباد و طهمورث در دمای 1100 تا 1300 درجه سانتیگراد و فشار 3 تا 11 کیلوبار و بازالت‌های آتشفشان قره‌طوره در دمای 800 تا 1100 درجه سانتیگراد و فشار 0 تا 3 کیلوبار تشکیل شده‌اند. . فوگاسیته بالای اکسیژن در این سنگ‌ها و هم‌سویی دما و فشار درشت بلورهای الیوین در این منطقه، با دما و فشار بلورهای کلینوپیروکسن در احمد‌آباد و طهمورث همگی نشان میدهند که بلورهای کلینوپیروکسن در منطقه قره‌طوره در اعماق کمتر و احتمالاً در یک مخزن نیمه عمیق، شکل گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mineral geochemistry of clinopyroxene and its application in thermo-barometery of basaltic rocks in Ahmad-Abad, Tahmoures and Gahre-toreh volcanoes (North Qorveh-Kurdistan)

نویسندگان [English]

  • Ashraf Torkian 1
  • nafiseh salehi 2
1 Associate Professor, Department of Geology, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
2 Ph.D. Student, Department of Geology, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده [English]

The Ahmadabad, Tahmoures and Ghareh-toreh volcanoes are part of the volcanic centers located on the Qorveh-Bijar axis and constitute a part of the magmatic outcrops of the northern arm of the Sanandaj Sirjan Zone, Hamadan-Tabriz. Volcanic rocks have basaltic composition and show porphyritic, microlithic porphyry and glomeroporphyritic textures. Major phenocrysts include clinopyroxene and olivine. The abundance of clinopyroxene is found to be lower in Ghareh-toreh basalts, olivine is major phenocryst in this center. Clinopyroxene phenocrysts show normal, in some cases, reverse zoning and gulf corrosion indicating disequilibrium with the host's melt. The results of thermobarometric calculation (temperature and pressure) using clinopyroxene mineral indicate the temperatures of 1100-11300 °C and pressures of 3 to 11 kbar for Ahmadabad and Tahmoures volcanoes, and volcanic basalts at Ghareh-toreh reveal the temperature of 800 Up to 1100 °C and pressure of 0 to 3 kbar. The high oxygen fugacity in these rocks and the coherence of the temperature and pressure of the olivine phenocryst in this region with the temperature and pressure of the clinopyroxene in Ahmedabad and Tahmoures, all show that clinopyroxene crystals of Ghareh-toreh volcano formed at a lower depth and possibly in a shallow reservoir

کلیدواژه‌ها [English]

  • Clinopyroxene
  • thermobarometery
  • basalt
  • Qorveh
  • Kurdistan
کتابنگاری
ترکیان، ا. و صالحی، ن.، 1392- شیمی پیروکسن و زمین‎دما- فشار­سنجی سنگ­های بازی شمال شرق قروه (کردستان)، مجله بلورشناسی و کانی شناسی ایران، 24، صص.  659 تا 670.
حسینی، م.، 1385-  نقشه زمین‌شناسی 1:100000 ورقه قروه، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.
 
References
Anderson, J. L. and Smith, D. R., 1995- The effects of temperature and fO2 on the Al-in hornblende barometer. American Mineralogist, V. 80, p. 549- 559.https://doi.org/10.2138/am-1995-5-614.
Aoki, K. and Shiba, I., 1973- Pyroxenes from lherzolite inclusions of Itinomegata, Japan. Lithos, V. 6, p. 41- 51.10.1016/0024-4937(73)90078-9 
Aoki, K. and Kushiro, I., 1968 - Some clinopyroxenes from ultramafic inclusions in Dreiser Weiher. Eifel. Contr. Mineral. Petrol., 18 (1968), pp. 326- 337.
Armstrong, R. L., 1991- The Persistent Myth of Crustal Growth. Australian Journal of Earth Sciences, V. 38, p. 613- 630. https://doi.org/10.1080/08120099108727995
Azizi,  H. and Moinevaziri , H., 2009- Review of the tectonic setting of Cretaceous to Quaternary volcanism in northwestern Iran. Journal of Geodynamics, V. 47, p. 167- 179. 10.1016/j.jog.2008.12.002.
Cameron, M. and Papike, J. J., 1981- Structural and chemical variations in pyroxenes. American Mineralogist,V. 66, p. 1- 50. http://www.minsocam.org/ammin/AM66/
Dobosi, G. and Fodor, R. V., 1992- Magma fractionation, replenishment, and mixing as inferred from green-core clinopyroxenes in Pliocene basanite, southern Slovakia. Lithos, V. 28(2), p. 133- 150. https://doi.org/10.1016/0024-4937(92)90028-W.
France, L., Ildefonse, B., Koepke,  J. and  Bech,  F., 2010- A new method to estimate the oxidation state of basaltic series from microprobe analyses. Journal of Volcanology and Geothermal Research, V.189, p. 340- 346. https://doi.org/10.1016/j.jvolgeores.2009.11.023.
Holland, T. and Blundy, J., 1994- Non-ideal interactions in calcic amphiboles and their bearing on amphibole-plagioclase thermometry. Contribution to Mineralogy and Petrology, V. 116, p. 433- 447. 10.1007/BF00310910.
Hollister, L. S., Grissom, G. C., Peters, E. K., Stowell, H. H. and Sisson, V. B., 1987- Confirmation of the empirical correlation of Al in hornblende with pressure of solidification of calc-alkaline plutons. American Mineralogist, V. 72, p. 231- 239. /72/3-4/231/104937.
Johnson, M. C. and Rutherford, M. J., 1989- Experimentally determined conditions in the Fish Canyon Tuff, Colorado, Magma Chamber. Journal of Petrology, V. 30, p. 711- 737. https://doi.org/10.1093/petrology/30.3.711.
Kay, R. W., 1978- Aleutian magnesian andesites: melts from subducted Pacific Ocean crust. Journal of Volcanology and Geothermal Research, V. 4, p. 117- 132. . https://doi.org/10.1016/0377-0273(78)90032-X.
Kay, S. M. and Kay, R. W., 1985- Aleutian tholeiitic and calc-alkaline magma series I: the mafic phenocrysts. Contributions to Mineralogy and Petrology, V. 90, p. 276- 290. 10.1007/BF00378268.
 Le Bas, M. J., 1962- The Caledonian Granites and Diorites of England and Wales. In, Sutherland, D.S., Ed., Igneous Rocks of the British Isles, Wiley, Chichester, p. 191-201.
Leterrier, J., Maury, R. C., Thonon, P., Girard, D. and Marchal, M., 1982- Clinopyroxene composition as method of identification of the magmatic affinities of paleo-volcanic series. Earth and Planetary Science Letters, V. 59, p. 139- 154. https://doi.org/10.1016/0012-821X(82)90122-4.
Morimoto, N., Fabries, J., Ferguson, A. K., Ginzburg, I. V., Ross, M., Seifert, F. A., Zussman, J., Aoki, K. and Gottardi, G., 1988- Nomenclature of pyroxenes. Mineralogy Magazine, V. 52, p. 535–550. https://doi.org/10.1180/minmag.1988.052.367.15.
Myers, J. D., Marsh, B. D. and Sinha, A. K., 1985- Strontium isotopic and selected trace element variations between two Aleutian volcanic centers (Adak and Atka): implications for the development of arc volcanic plumbing systems. Contributions to Mineralogy and Petrology, V. 91, p. 221- 234. 10.1007/BF00413349.
Nimis, P., 1995- A clinopyroxene geobarometer for basaltic systems based on crystals-structure modeling. Contribution to Mineralogy and Petrology, V. 121, p. 115- 125. 10. 1007/s004100050093.
Nimis, P. and Taylor, W. R., 2000- Single clinopyroxene thermobarometry for garnet peridotites. Part 1 Calibration and testing of a Cr-in-cpx barometer and an enstatite-in-cpx thermometer. Contribution to Mineralogy and Petrology, V. 139, p. 541- 554. 10.1007/s004100000156.
Putirka, K. D., 2008- Thermometers and barometers for volcanic systems, In: Putirka KD, Tepley F (ends.). Review in Mineralogy, V. 69, p. 61- 120.https://doi.org/10.2138/rmg.2008.69.3.
Putirka, K. D., Ryerson, F. J. and Mikaelian, H., 2003- New igneous thermobarometers for mafic and evolved lava compositions, based on clinopyroxene + liquid equilibria. American Mineralogist, V. 88, p. 1542- 1554. https://doi.org/10.2138/am-2003-1017.
Ridolfi, F., Renzulli, A. and Puerini, M., 2010- Stability and chemical equilibrium of amphibole in calc-alkaline magmas: an overview, new thermobarometric formulations and application to subduction- related volcanoes. Contribution to Mineralogy and Petrology, V. 160, p. 45- 66. 10.1007/s00410-009-0465-7.
Ridolfi, F. and Renzulli, A., 2011- Calcic amphiboles in calc-alkaline and alkaline magmas: thermobarometric and chemometric empirical equations valid up to 1,130°C and 2.2 Gpa. Contribuion of Mineralogy and Petrology, V. 163, p. 877- 895. 10.1007/s00410-011-0704-6.
Rutherford, M. J. and  Hill, P. M., 1993- Magma ascent rates from amphibole breakdown: an experimental study applied to the 1980- 1986 Mount St. Helens eruptions. Journal of Geophysics Research, V. 98, p. 19667–19685. https://doi.org/10.1029/93JB01613.
Schmidt, M. W., 1992- Amphibole composition in tonalite as a function of pressure; an experimental calibration of the Al-in-hornblende Barometer. Contribution to Mineralogy and Petrology, V. 110, p. 304- 310.  10.1007/BF00310745.
Schweitzer, E. L., Papike, J. J. and Bence, A. E., 1979- Statitical analysis of clinopyroxenes from deep-sea basalts. American Mineralogist, V. 64, p. 501- 513. https://doi.org/10.1029/GL005i007p00573.
Shimizu, N., 1990- The oscillatory trace element zoning of augite phenocrysts. Earth Science Review, V. 29, p. 27- 37.
Simonetti, A., Shore, M. and Bell, K., 1996- Diopside phenocrysts from nephelinite lavas, Napak Volcano, Eastern Uganda: Evidence for magma mixing. Canadian Mineralogist, V.34, p.411- 442. https://doi.org/10.1016/0012-8252(0)90025-Q.
Singer, B. S., Myers, J. D. and Frost, C. D., 1992- Mid-Pleistocene lavas from the Seguam Island volcanic center, central Aleutian arc: closed-system fractional crystallization of a basalt to rhyodacite eruption suite. Contributions to Mineralogy and Petrology, V. 110, p. 87- 112. 10.1007/BF00310884.
Soesoo A., 1997- A multivariate statistical analysis of clinopyroxene composition: empirical coordinates for the crystallisation PT-estimations. Geological Society of Sweden (Geologiska Föreningen), V. 119(1), p. 55- 60. 10.1080/11035899709546454.
Tunini, L., Jim´enez-Munt, I., Fernandez, M., Verg´es, J. and Villase˜nor, A., 2014- Lithospheric mantle heterogeneities beneath the Zagros Mountains and the Iranian Plateau: a petrological-geophysical study. Geophysical Journal International, V. 200, p. 596- 614. https://doi.org/10.1093/gji/ggu418.