نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

3 استادیار، گروه زمین شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز،تبریز، ایران

چکیده

در این تحقیق، ترکیبی از روش‌های پتروگرافی، ژئوشیمی و مجموعه کانی‌های سنگین در ماسه‌ستگ‌های کوارتزآرنایتی و ساب آرکوزی سازند ایلانقره در برش پیراسحاق در جنوب جلفا جهت بررسی خاستگاه مورد بررسی قرار گرفته است. بررسی انواع کوارتزها در این ماسه‌سنگ‌ها و ویژگی‌های ژئوشیمیایی آنها از جمله نسبت Al2O3/TiO2 و نسبت La/Sc در مقابل Co/Th، سنگ مادر غالب این نهشته‌ها را سنگ‌های آذرین گرانیتی نشان داده است. وجود این نوع سنگ مادر به همراه حضور زیرکن و تورمالین شکل‌دار در بین دانه‌های بسیارگرد شده، نشان از فرسایش قطعات بالاآمده پی سنگ ایران در حوضه ریفتی پالئوتتیس به عنوان یکی از عوامل موثر در تأمین رسوبات در زمان دونین آذربایجان دارد. با اینحال مطالعات ژئوشیمیایی و بررسی مجموعه کانی های سنگین در ماسه سنگ‌ها، چرخه مجدد رسوبات از سازندهای قدیمی‌تر را نیز به عنوان یکی دیگر از خاستگاه‌های رسوبات سازند ایلانقره اثبات نموده است. داده-های ترکیبی پتروگرافی، ژئوشیمی و کانی‌های سنگین همچنین نشان دهنده خاستگاه کراتونی برای این رسوبات می‌باشد. بر اساس مطالعات صورت گرفته می‌توان ترکیبی از منشأ پی‌سنگ بالاآمده (کادومین) و چرخه مجدد رسوبی را به عنوان منشأهای اصلی و ورود رسوب از کراتون عربی را به عنوان منشأ فرعی درتأمین رسوبات سازند ایلانقره در نظر گرفت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

کتابنگاری

اسکویی، ا. و حاج علیلو، ب.، 1374- نقشه زمین شناسی برش قره ضیالدین، مقیاس 1:100000، سازمان زمین شناسی کشور.

حجازی، ح.، آدابی، م.ح. و موسوی حرمی، ر.، 1390- برخاستگاه ماسه سنگ­های ژیوتین-فرازنین در مقطع موه تیزی (شمال خاور کرمان)، ایران مرکزی، فصلنامه علوم زمین، شماره 79، صفحه 157-164.

حسینی، م.، جعفرزاده، م.، طاهری، ع. و زندمقدم، ح.، 1398- پتروگرافی و ژئوشیمی سنگ‌های رسوبی سیلیسی- آواری سازند پادها در برش خوش‌ییلاق، البرز شرقی،کاربردی برای تحلیل خاستگاه، مجله پژوهشهای چینه نگاری و رسوب شناسی، دوره 35، شماره 2، صفحه 1-24.

زندمقدم، ح.، موسوی حرمی، ر.، محبوبی، ا. و باوی، ه.، 1393- کاربرد کاتدولومینسانس، ایزوتوپ‌های پایدار و سیالات درگیر برای شناسایی و تفسیر انواع دولومیت‌های سازند پادها واقع در بلوک طبس، ایران مرکزی، مجله بلور شناسی و کانی شناسی ایران، شماره 4، صفحه 631-646

شرفی، م.، موسوی حرمی، ر.، محبوبی، ا. و جعفرزاده، م.، 1397- پتروگرافی و ژئوشیمی ماسه سنگ­های سازند جیرود در البرز مرکزی، کاربرد در تعیین خاستگاه و جایگاه زمین ساختی، دو فصلنامه رسوب شناسی کاربردی، دوره 6، شماره 12، صفحه 1-24، 10.22071/GSJ.2017.78582.1047http://dx.doi.org/.

 

References

Aharipour, R., Moussavi, M. R., Mosaddegh, H. and Mistiaen, B., 2010- Facies features and paleoenvironmental reconstruction of the Early to Middle Devonian syn-rift volcano-sedimentary succession (Padeha Formation) in the Eastern-Alborz Mountains, NE Iran. Facies 56: 279-294, https://doi.org/10.1007/s10347-009-0200-x.

Alavi, M. and Bolourchi, M. H., 1973- Explanatory text of the Maku Quadrangle map, Geological Survey of Iran, No.

Al-Juboury, A. I. and Al-Hadidy, A. H., 2009- Petrology and depositional evolution of the Paleozoic rocks of Iraq. Marine and Petroleum Geology 26(2): 208-231, http://dx.doi.org/10.1016/j.marpetgeo.2007.11.001.

Armstrong-Altrin, J. S., Lee, Y. I., Verma, S. P. and Ramasamy, S.,2004- Geochemistry of sandstones from the upper Miocene Kudankulam Formation, Southern India, implications for provenance, weathering, and tectonic setting. Journal of Sedimentary Research 74 (2): 285-297, http:/ /dx.doi.org/ 10.1007/s11631-013-0611-9.

Bassis, A., Hinderer, M. and Meinhold, G., 2016- New insights into the provenance of Saudi Arabian Palaeozoic sandstones from heavy mineral analysis and single-grain geochemistry. Sedimentary Geology 333: 100-114, http://dx.doi.org/ 10.1016/j.sedgeo.2015.12.009.

Berberian, M. and King, G. C. P., 1981- Toward a paleogeography and tectonic evolution of Iran. Canadian Journal Earth Sciences 18: 210-265, http://dx.doi.org/ 10.1139/e81-019.

Bhatia, M. R. and Crook, K. A. W., 1986- Trace element characteristics of greywackes and tectonic setting discrimination of sedimentary basins. Contributions to Mineralogy and Petrology 92: 181-193, http://dx.doi.org/10.1007/BF00375292.

Bracciali, L., Marroni, M., Pandolfi, L., Rocchi, S., Arribas, J., Critelli, S. and Johnsson, M. J., 2007- Geochemistry and petrography of Western Tethys Cretaceous sedimentary covers (Corsica and Northern Apennines): from source areas to configuration of margins. In: Arribas, J., Johnsson, M. J., and Critelli, S. (eds.) Sedimentary Provenance and Petrogenesis: Perspectives from Petrography and Geochemistry.  Geological Society of America, Special Papers: 420, 73, http://dx.doi.org/10.1130/2006.2420(06).

Dickinson, W. R., Beard, L. S., Brakenridge, G. R., Evjavec, J. L., Ferguson, R. C., Inman, K. F., Knepp, R. A., Lindberg, F. A. and Ryberg, P. T., 1983- Provenance of North American Phanerozoic sandstones in relation to tectonic setting. Geological Society of America Bulletin 94: 222–235, https://doi.org/10.1130/0016-7606(1983)942.0.CO;2

Floyd, P. A. and Leveridge, B. E., 1987- Tectonic environment of the Devonian mode and geochemical evidence from turbiditic sandstones. Journal of Geological Society of London 144: 531–542, https://doi.org/10.1144/gsjgs.144.4.0531.

Folk, R. L., 1980- Petrology of Sedimentary Rocks, Hemphill Publishing Co, Austin, Texas, 182p.

Gedik, I., 1988- A paleogeographic approach to the Devonian of Turkey. In: Mc Millan, N. J., Embry, A. F. and Glass, D. J. (eds.) Devonian of the World, Memoirs of the Canadian Society of Petroleum Geologists 14(1): 557–567.

Grewingk, C., 1853- Die geognostischen und orographischen Verhaeltniss des noerdlichen Persiens, Verhandlungen derrussisch-kaiserlichen: St. Petersburg, Mineralogischen Gesellschaft zu St, Petersburg, 1852-1853.

Gu, X. X., Liu, J. M., Zheng, M. H., Tang, J. X. and Qi, L., 2002- Provenance and tectonic setting of the proterozoic turbidites in Hunan, South China, geochemical evidence. Journal of Sedimentary Research 72: 393–407, https://doi.org/10.1306/081601720393

Hubert, J. F., 1962- A zircon-tourmaline-rutile maturity index and the interdependence of the composition of heavy mineral assemblages with the gross composition and texture of sandstones. Journal of Sedimentary Research 32(3): 440-450, https://doi.org/10.1306/74D70CE5-2B21-11D7-8648000102C1865D

Ingersoll, R. V., Bullard, T. F., Ford, R. L., Grimm, J. P., Pickle, J. D. and Sares, S. W., 1984- The effect of grain size on detrital modes, A test of the Gazzi-Dickinson point-counting method. Journal of Sedimentary Petrology 54: 103–116, https://doi.org/10.1306/212F8783-2B24-11D7-8648000102C1865D.

Mange, M. A. and Maurer, H. F. W., 1992- Heavy minerals in colour, London, Chapman and Hall, 147. http://dx.doi.org/10.1007/978-94-011-2308-2.

McLennan, S. M., Bock, B., Hemming, S. R., Hurowitz, J. A., Lev, S. M. and McDaniel, D. K., 2003- The role of provenance and sedimentary processes in the geochemistry of sedimentary rocks. In: Lentz, D. R. (eds.) Geochemistry of Sediment and Sedimentary Rocks, Evolutionary Considerations to Mineral Deposit-Forming Environments, Geological Association of Canada, Geo text4: 7-31.

Morton, A. C. and Hallsworth, C. R., 1999- Processes controlling the composition of heavy mineral assemblages in sandstones. Sedimentary Geology 124: 3–29, http://dx.doi.org/10.1016/S0037-0738(98)00118-3.

Morton, A. C., Meinhold, G., Howard, J. P., Phillips, R. J., Strogen, D., Abutarruma, Y., Elgadry, M., Thusu, B. and Whitham, A. G., 2011- A heavy mineral study of sandstones from the eastern Murzuq Basin, Libya: constraints on provenance and stratigraphic correlation. Journal of African Earth Sciences 61: 308–330, http://dx.doi.org/10.1016/j.jafrearsci.2011.08.005.

Najafzadeh, A., Jafarzadeh, M. and Moussavi-Harami, R., 2010- Provenance and tectonic setting of Upper Devonian sandstones from Ilanqareh Formation (NW Iran). Revista mexicana de ciencias geológicas 27(3): 545-561.

Nechaev, V. P. and Isphording, W. P., 1993- Heavy mineral assemblages of continental margin as indicators of plate tectonic environments. Journal of Sedimentary Petrology 63: 1110–1117, https://doi.org/10.1306/D4267CB7-2B26-11D7-8648000102C1865D

Roser, B. P. and Korsch, R. J., 1986- Determination of tectonic setting of sandstone–mudstone suites using SiO2 content and K2O/Na2O ratio. Journal of Geology 94: 635–650, http://dx.doi.org/10.1086/629071.

Shafaii Moghaddam, H. S., Li, X. H., Griffin, W. L., Stern, R. J., Thomsen, T. B., Meinhold, G., Aharipour, R. and O'Reilly, S. Y., 2017- Early Paleozoic tectonic reconstruction of Iran, Tales from detrital zircon geochronology. Lithos 268: 87-101, http://dx.doi.org/ 10.1016/j.lithos.2016.09.008.

Stampfli, G. M. and Borel, G. D., 2003- A revised plate tectonic model for the western Tethys from Paleozoic to Cretaceous, In EGS-AGU-EUG Joint Assembly.

Taylor, S. R. and McLennan, S. M., 1985- The Continental Crust, Its Composition and Evolution. Oxford, Blackwell, 312 p, https://doi.org/10.1002/gj.3350210116.

Tortosa, A., Palomares, M. and Arribas, J., 1991- Quartz grain types in Holocene deposits from the Spanish Central System, some problems in provenance analysis. In: Haughton, P. D. W., Todd, S. P. and Morton, A. C. (eds.) Developments in Sedimentary Provenance Studies. Geological Society, London, Special Publication 57: 47– 54,  https://doi.org/10.1144/GSL.SP.1991.057.01.05.

Verma, S. P. and Armstrong-Altrin, J. S., 2013- New multi-dimensional diagrams for tectonic discrimination of siliciclastic sediments and their application to Pre-Cambrian basins. Chemical Geology 355: 117-180, http://dx.doi.org/10.1016/j.chemgeo.2013.07.014.

Wendt, J., Kaufmann, B., Bełka, Z., Farsan, N. and Bavandpurs, A. K., 2005- Devonian/Lower Carboniferous stratigraphy, facies patterns and palaeogeography of Iran Part II, Northern and central Iran. Acta geologica polonica 55(1): 31-97.

Zand-Moghadam, H., Moussavi-Harami, R., Mahboubi, A. and Rahimi, B., 2013- Petrography and geochemistry of the Early-Middle Devonian sandstones of the Padeha Formation the north of Kerman, SE Iran, Implication for provenance. Boletín del Instituto de Fisiografía y Geología 83: 1-14, http://hdl.handle.net/2133/4863.

Zoleikhaei, Y., Amini, A. and Zamanzadeh, S. M., 2015- Integrated provenance analysis of Zakeen (Devonian) and Faraghan (early Permian) sandstones in the Zagros belt, SW Iran. Journal of African Earth Sciences 101: 148-161, https://doi.org/10.1016/j.jafrearsci.2014.09.012.