نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استاد، گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 استادیار، گروه تکتونیک، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

4 استادیار، گروه زمین‌شناسی اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

توالی رسوبی کرتاسه زیرین در جنوب‌باختر اردستان در منطقه فسخود، از قدیم به جدید شامل توالی آواری-کربناته (Kc)، کربناته (Kl)، شیلی و مارنی (Km) و آهک ماسه‌ای و ماسه سنگی (Kls) می‌باشد. واحد Kls به عنوان واحد در برگیرنده کانسار، خود شامل چهار عضو است که کانه‌زایی کانسار یزدان در واحد ماسه‌سنگی عضو سوم به‌صورت یک افق چینه‌سان رخ داده است. مطالعات ساخت و بافت، وجود سه رخساره کانسنگی همراه با منطقه‌بندی عنصری را در این کانسار نشان می‌دهد که عبارتند از، رخساره رگه-رگچه‌ای، رخساره کانسنگ توده‌ای و رخساره کانسنگ لایه‌ای که از سولفیدهای لامینه جانشینی و نواری همروند با لایه‌بندی سنگ میزبان تشکیل شده است. مطالعات میان‌بارهای سیال و اندازه‌گیری دما و شوری آنها بر روی کانی‌های اسفالریت، باریت و کوارتز در هر سه رخساره کانسنگی به‌صورت جداگانه نشان‌دهنده دمای همگن شدن بین 255-136 درجه سانتیگراد با میانگین دمایی 189 درجه سانتیگراد می‌باشد. همچنین، میزان شوری آنها بین 14/6-6 درصد وزنی نمک طعام (به طور میانگین 9/5 درصد وزنی نمک طعام) محاسبه گردیده است. مطالعات زمین‌شناسی، سنگ میزبان، ساخت و بافت، وجود رخساره‌های سه‌گانه کانسنگی همراه با منطقه‌بندی عنصری و همچنین مطالعات میانبارهای سیال نشان از بیشترین شباهت کانسار سرب-روی و باریت یزدان با کانسارهای سرب-روی Sedex دارد

کلیدواژه‌ها

موضوعات

کتابنگاری

آقانباتی، س. ع.، 1383- زمین شناسی ایران، وزارت صنایع و معادن، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات مواد معدنی کشور، 586 ص.

پیرنجم الدین، ح.، راستاد، ا. و رجبی، ع.، 1397- ساخت و بافت، کانی‌شناسی و میانبارهای سیال کانسار روی- سرب- باریت کوه­کلنگه، کمربند فلززایی ملایر- اصفهان، جنوب اراک.، مجله علوم زمین، شماره 107 ، صص 287 تا 302.

حرمی، م. و محبوبی، ا.، 1382- رسوب شناسی کاربردی، انتشارات آستان قدس رضوی، 476 ص.

خسروتهرانی، خ.، 1386- چینه شناسی و رخدادهای زمین شناسی، انتشارات دانشگاه تهران، 464 ص.

رادفر، ج.، امینی، م. و امامی، م.، 1378- نقشه زمین شناسی اردستان، مقیاس 1:100000، سازمان زمین شناسی کشور.

صفری، ا.، 1374- پالئوژئوگرافی و چینه­شناسی رسوبات کرتاسه زیرین شمال شرق اصفهان، پایان‎نامه کارشناسی ارشد، گروه زمین شناسی، دانشگاه اصفهان.

کیمیاگری، م، 1374- مطالعه زمین‌شناسی و چینه‌شناسی رسوبات کرتاسه زیرین در ناحیه سه، پایان‎نامه کارشناسی ارشد، گروه زمین­شناسی، دانشگاه اصفهان.

مغفوری، س.، حسین زاده، م. رجبی، ع. و عظیم زاده، ا.، 1395- کانسار دره زنجیر: نمونه­ای از کانسارهای روی- سرب با میزبان کربناتهMVT) ) در توالی رسوبی کرتاسه پیشین، حوضه جنوب یزد، مجله علوم زمین، شماره 103 ، صص 11 تا 26.

موحدنیا، م.، راستاد، ا.، رجبی، ع.، و شولت، ف.، 1396- کانی­شناسی، ژئوشیمی، و فرایندهای تشکیل کانسنگ غیرسولفیدی برونزاد کانسار روی-سرب نوع رسوبی-بروندمی (SEDEX) آب­باغ در پهنه سنندج-سیرجان، مجله علوم زمین، شماره 103، صص 249 تا 264.

 

References

Ansdell, K. M., Nesbitt, B. E. and Longstaffe, F. J., 1989- A fluid inclusion and stable isotope study of the Tom Ba-Pb-Zn deposit, Yukon Territory, Canada. - Econ. Geol. 84: 841-856.

Berberian, M. and King, G. C., 1981- Towards a palaeogeography and tectonics evolution of Iran: Canadian Journal of Earth Sciences, v. 18, p. 210–265. https://doi.org/10.1139/e81-019.

Goodfellow, W. D. and Lydon, J. W., 2007- Sedimentary exhalative (SEDEX) deposits. In: Goodfellow W. D., (ed.), Mineral Deposits of Canada: A Synthesis of Major Deposit Types, District Metallogeny, the Evolution of Geological Provinces, and Exploration Methods. Geological association of Canada, Mineral Deposits Division, Special Publication, V. 5 p. 163-183. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.102.7.1355.

Hitzman. M., Redmond. P. and Beaty. D., 2002- The Carbonate-Hosted Lisheen Zn-Pb-Ag Deposit, County Tipperary, Ireland. Economic Geology, vol: 97, p: 1627-1655. DOI: 10.2113/gsecongeo.97.8.1627.

Johnson, C., Dumoulin, J., Burruss, R. and Slack, J., 2015- Depositional Conditions for the Kuna Formation, Red Dog Zn-Pb-Ag-Barite District, Alaska, Inferred from Isotopic and Chemical Proxies, Economic Geology, Vol. 110, pp. 1143–1156. https://doi.org/10.2113/econgeo.110.5.1143.

Kelley, K. D., Dumoulin, J. A. and Jennings, S., 2004a- The Anarraaq Zn-Pb-Ag and Barite Deposit, Northern Alaska: Evidence for Replacement of Carbonate by Barite and Sulfides. Economic Geology, vol: 99, p: 1577–1591. https: //doi.org/10.2113/ gsecongeo .99.7.1267.

Kelley, K., Leach, D., Johnson, C., Clark, J., Fayek, M., Slack, J., Anderson, V., Ayuso, R., Ridley, W., 2004b- Textural, compositional, and sulfur isotope variations of sulfide minerals in the Red Dog Zn-Pb-Ag deposits, Brooks Range, Alaska: implications for ore formation. Economic Geology, vol: 99, p: 1509-1532. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.99.7.1509.

Kerr, N., 2013- Geology of the Stonepark Zn-Pb prospects, County Limerick, Ireland. M.Sc. thesis, University of Colorado, 131p.

Large, R. R. and McGoldrick, P. J., 1998- Lithogeochemical halos and geochemical vectors to stratiform sediment hosted Zn–Pb–Ag deposits, Part 1. Lady Loretta deposit, Queensland. J. Geochem. Explor. 63, 37–56. DOI: 10.1016/S0375-6742(98)00013-2.

Large, R. R., Bull, S. W., Yang, J., Cooke, D. R., Garven, G., McGoldrick, P. J. and Selley, D., 2007- Controls on the formation of giant stratiform sediment-hosted Zn-Pb-Ag deposits with particular reference to the north Australian Proterozoic. University of Tasmania, Centre for Special Ore Deposit and Exploration (CODES) Studies Publication 4, p. 107−149.

Large, R. R., McGoldrick, P., Bull, S. and Cooke, D., 2004- Proterozoic startiform sediment-hosted zinc-lead-silver deposits of northern Australia, in Deb, M. Goodfellow, W.D., (eds.), Sediment-hosted lead-zinc sulphide deposits: Attributes and models of some major deposits of India, Australia and Canada. Narosa publishing house, Delhi, India, p. 1-24.

Leach, D. L., Sangster, D. F., Kelley, K. D., Large, R. R., Garven, G., Allen, C. R., Gutzmer, J. and Walters, S., 2005- Sedimenthosted Lead-Zinc Deposits: A Global Perspective. Econ.

Leach, D. L., Taylor, R. D., Fey, D. L., Diehl, S. F. and Saltus, R. W., 2010- A deposit model for Mississippi Valley-type lead-zinc ores: Chapter A of mineral deposit models for resource assessment. US Geological Survey Scientific Investigations Report 2010–5070–A. Reston, VA: US Geological Survey. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.105.3.593.

Lee, M. J. and Wilkinson, J. J., 2002- Cementation, hydrothermal alteration, and Zn-Pb mineralization of carbonate breccia’s in the Irish midlands: textural evidence from the Cooleen zone, near Silvermines, county Tipperary, Economic Geology Vol. 97, 2002, pp. 653–662. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.97.3.653.

Li, H. and Xi, X. S., 2015- Sedimentary fans: A new genetic model for sedimentary exhalative ore deposits, Ore Geology Reviews 65. 375–389. DOI: 10.1016/j.oregeorev.2014.10.001.

Madanipour, S., Yassaghi, A., Ehlers, T. A. and Enkelmann, E., 2018- Tectonostratigraph, Structural geometry and kinematics of the NW Iranian plateau margin: insights from the talesh mountains, Iran. American Journal of Science, V 158, p.37-46. DOI 10.2475/02.2018.02.

Magnall, J., Gleeson, S., Blamey, N., Paradis, S. and Luo, Y., 2016- The thermal and chemical evolution of hydrothermal vent fluids in shale hosted massive sulphide (SHMS) systems from the MacMillan Pass district (Yukon, Canada). Geochim. Cosmochim. Acta 193, 251–273. DOI: 10.1016/j.gca.2016.07.020.

Mannani, M. and Yazdi, M., 2009- Late Triassic and Early Cretaceous sedimentary sequences of northern Isfahan Province (Central Iran), Boletin de la Sociedad Geologica Mexicana, V. p. 367-374.

Roedder, E. and Bodnar, R. J., 1980- Geologic pressure determinations from fluid inclusion studies. Annual Review of Earth and Planetary Sciences, V. 8, p. 263-301.

Shepherd, T. J., Rankin, A. H. and Alderton, D. H. M., 1985- A practical guide to fluid inclusion studies. Blackie, Glasgow, 239 p.

Tribovillard, N., AlGeo, T. J., Lyons, T. and Riboulleau, A., 2006- Trace metals as paleoredox and paleoproductivity proxies: an update. – Chem. Geol. 232: 12 – 32. https://doi.org/10.1016/j.chemgeo.2006.02.012.

Wilkinson, J. J., 2001- Fluid inclusions in hydrothermal ore deposits. Lithos, V. 55, p. 229–272.

Wilkinson, J. J., 2014- Sediment-hosted zinc-lead mineralization: processes and perspectives. Treatise on Geochemistry 2nd edition, p. 219-249. DOI.org/10.1016/B978-0-08-095975-7.01109-8.

Wilkinson, J. J., Boyce, A. J., Everett, C. E. and Lee, M. J., 2003- Timing and depth of mineralization in the Irish Zn-Pb orefield. In: Kelly JG, Andrew CJ, and Ashton JH, et al. (eds.) Europe’s Major Base Metal Deposits, pp. 483–497. Dublin: Irish Association for Economic Geology. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.98.1.194.

Wilmsen, M., Fürsich, F. T., Seyed-Emami, K., Majidifard, M. R. and Taheri, J., 2009- The Cimmerian Orogeny, in northern Iran: Tectono-stratigraphic evidence from the foreland. Terra Nova, v. 21, n. 3, p. 211–218. https://doi.org/10.1111/j.1365-3121.2009.00876.x.