فصلنامه علمی علوم زمین

فصلنامه علمی علوم زمین

سازند سرچاهان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
بخش اکتشاف شرکت ملی نفت ایران، تهران، صندوق پستی 1065
چکیده
ناحیه مورد مطالعه در کوه گهکم قرار دارد که در فاصله ۱۲۰ کیلومتری شمال بندر عباس واقع است. سکانس پالئوزوئیک در این ناحیه از پایین به بالا به سازند باروت (؟)، شیلهای سیلورین، سازند فراقون و سازند دالان تقسیم شده است (زابووراسک (۱۹۷۷). در این مقاله از سکانس پالئوزوئیک کوه گهکم تنها سازند باروت (؟)، شیلهای سیلورین و سازند فراقون هم از نظر سنگ‌شناسی و هم از نظر فسیلشناسی مورد مطالعه قرار گرفته است. قبل از این بررسی و مطالعه نهشته‌های مربوط به دوره سیلورین به نام شیلهای سیلورین در حوضه زاگرس موسوم بوده است (زابووراسک، ۱۹۷۷). اما در نتیجه این مطالعه استفاده از شیلهای سیلورین کنار گذاشته و به جای آن برای رسوبات سیلورین حوضه زاگرس واحد سنگی جدیدی به نام «سازند سرچاهان» معرفی گردید که نام این واحد سنگی در ۲۱ آبان ماه ۱۳۷۳ به تصویب کمیته ملی چینه شناسی ایران رسید. نام این سازند از دهکده سرچاهان واقع در ۱۲۰ کیلومتری شمال بندر عباس گرفته شده است. برش الگوی سازند سرچاهان در تنگ آبزاغ کوه گهکم قرار دارد که در فاصله ۱۰ کیلومتری شمال دهکده سرچاهان واقع است. سازند سرچاهان در محل برش الگو (تنگ ابزاغ- کوه گهکم) ۱۰۲ متر ضخامت دارد که از نظر سنگ‌شناسی از کنگلومرا، ماسه سنگ، شیل و بین لایههایی از آهک فسیلدار تشکیل شده است. در محل برش الگو این سازند با دگرشیبی فرسایشی روی سازند باروت (؟) و زیر سازند فراقون قرار می‌گیرد. علاوه بر کوه گهکم  این سازند در تنگ زکین کوه فراقون بیرونزدگی دارد که از ٦٦ متر شیل تیره گراپتولیتدار تشکیل شده است. در کوه فراقون، سازند سرچاهان به طور هم‌شیب روی سازند سیاهو و با دگرشیبی فرسایشی زیر سازند فراقون قرار می‌گیرد. در این مطالعه از سازندهای باروت (؟)، سرچاهان و فراقون به طور سیستماتیک اندازه‌گیری و نمونه‌برداری به عمل آمد. نمونه‌های تهیه شده در آزمایشگاه اکتشاف وزارت نفت تجزیه شیمیایی و میکروفسیلهای آن مورد مطالعه قرار گرفت. جمعاً ٥٤ گونه پالینومرف در این مطالعه توصیف شد که این گونه‌ها در 6 بیوزون از پایین به بالا تنظیم گردیده است. از این ٦ بیوزون، بیوزونهای I و II در سازند سرچاهان وجود دارند که برمبنای گونه‌های شاخص آکریتارش و کیتینوزوآهای این دو بیوزون زمان سیلورین زیرین برای سازند سرچاهان پیشنهاد می‌شود. بنابراین سیلورین میانی و بالایی در ناحیه مورد مطالعه به صورت یک نبود چینهشناسی آشکار می‌گردد که این نبود چینهشناسی احتمالاً با آخرین فعالیتهای تکتونیکی فاز کوه‌زایی کالدونین در حوضه زاگرس همزمان بوده است. علاوه بر این، نبود چینه‌شناسی دیگری در قاعده سازند سرچاهان واقع در کوه گهکم وجود دارد که این نبود رسوبات کامبرین و اردویسین را در برمی‌گیرد. بیوزونهای III تا VI در سازند فراقون ظاهر و از بین می‌روند که از میان آن‌ها بیوزونهای III تا IV  به Zakeen Member و بیوزونهای V و VI به Chal-i-Sheh Member این سازند محدود می‌شود. بر مبنای ارزش چینهشناسی گونههای آکریتارش و میوسپور بیوزونهای III تا IV زمان Givetian- Frasnian برای بخش زکین پیشنهاد می‌شود. همچنین بر مبنای ارزش چینهشناسی گونه‌های شاخص میوسپور بیوزونهای V و VI، زمان پرمین زیرین برای بخش چالیشه در این ناحیه پیشنهاد می‌شود. بدین ترتیب برمبنای ارزش بیواستراتیگرافی گونه‌های میکروفسیل بیوزونهای  IIIتا VI یک نبود چینهشناسی بین بخش‌های زکین و چالیشه در سازند فراقون آشکار می‌شود که این نبود چینه‌شناسی فامنین و تمام دوره کربونیفر را در برگرفته و احتمالاً با فعالیتهای فاز کوه‌زایی هرسی‌نین در حوضه زاگرس مقارن بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


Allen, K. C., 1965. Lower and Middle Devonian spores of northern and central Vestspitsbergen. Palaeontology, 8 (pt.4): 687-748.
Balme, B. E., 1962. Upper Devonian (Frasnian) spores from the Carnarvon Basin Western Australia. Palaeobotanist, 9: 1-11.
Balme, B. E., 1988. Miospores from Late Devonian (Early Frasnian) strata, Carnarvon Basin, Western Australia. Palaeontographica, Abt. B, 209 (4-6): 109-191.
Boumendjel, K., Loboziak, S., Paris, F., Steemans Ph. and Streel, M., 1988. Biostratigraphie des miospores et des chitinozoares du Silurian superieur et du Devonien dans le Bassin d' Illizi (Sahara Algeriea). Geobios, no. 21 (3): 329-357.
Cramer, F. H., 1969. Distribution of selected Silurian acritarchs. Rev. Esp. J. micropalaeont., Num. extra. 203 p.
Cramer, F. H. and Diez, M. C. R. C, 1972. North American Silurian palynofacies and their spatial arrangement acritarchs. Palaeontographica, Abt. B., 138 (5-6): 107-185.
Dorning, K. J., 1981. Silurian acritarchs from the type Wenlock and Ludlow of Shropshire, England. Rev. Palaeobot. Palynol. 34 (2): 175-203.
Ghavidel- syooki, M., 1987. Palynological study and age relationships of Faraghan Formation in Kuh-e- Gahkum and its correlation with Kuh-e- Faraghan. J. Sc. Tehran. University, 15 (1/2): 11-28.
Ghavidel- syooki, M., 1988. Palynostratigraphy and palaeoecology of the Faraghan Formation, at Kuh-e- Faraghan, southeastern Iran. Ph. D. dissertation, Michigan State University, 275 p.
Hoffmeister, W. S. 1959. Lower Silurian plant spores from Libya. Micropaleont., 5 (3): 331-334.
 Johnson, N. G., 1985. Early Silurian palynomorphs from the Tuscarora Formation in central Pennsylvania and their paleobotanicad and geological significance. Rev. Palaeobot. Palynol., 45 (3/4): 307-360.
Laufeld, S., 1974. Silurian chitinozoa from Gotland, Suede. Fossils and strata, Olso: 5: 130 p.
Le Herisse, A., 1989. Acritarchs et Kystes d'algues prasinophycees du Silurien de Gotland Suede. Palaeontographica Italica, 76: 57-302.
McClure, H. A., 1988. Chitinoan and acritarch assemblages, stratigraphy and biostratigraphy of the Early Palaeozoic of northwest Arabia. Rev. Palaeobot. Palynol., 56 (1/2): 41-60.
Playford, G. and Dring, R. S., 1981. Late Devonian acritarchs from the Carnarvon Basin, Western Australia. Palaeontological Association London, special papers in palaeontology, No. 27.
Richardson, J. B. and loannides, N., 1973. Silurian palynomorphs from Tanezzuft and Acacus Formations, Tripolitania, North Africa. Micropaleontology, 19 (3): 257-307.
Smelror, M., 1987. Early Silurian acritarchs and prasinophycean algae from the Ringerike district, Olso Region (Norway). Rev. Palaeobot. Palynol., 52 (2/3): 137-159.
Turnua, E., 1986. Lower to Middle Devonian spores from the vicinity of Pioki (central Poland). Rev. Palaeobot. Palynol., 46 (3/4): 311-354.
Wicander, R., 1986. Lower Devonian (Gedinnian) acritarchs from the Haragan Formation, U. S. A. Rev. Palaeobot. Palynol., 47 (3/4): 327-365.
Wicander, R. and Wood. G., 1981. Systematics and biostratigraphy of the organic- walled microphytoplankton from the Middle Devonian (Givetian) Silica Formation, Ohio, U. S. A. A. A. SP. contribution series no. 8. 1-137.
Wicander, R. and Palyford, G., 1985. Acritarchs and spores from the Upper Devonian Lime Creek Formation, lowa, U. S. A. J. micropaleontology, 31 (2): 97- 138.
دوره 4، شماره 15-16
بهار و تابستان 1374، سال چهارم، شماره 16-15
پاییز 1374
صفحه 74-89