بررسی نوع و خاستگاه کانه‌زایی مس در رخداد معدنی علی‌آباد موسوی- خان‌چای، خاور زنجان، با استفاده از داده‌های سنگ‌شناسی، کانی‌شناسی و زمین‌شیمیایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه زمین‌شناسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

چکیده

رخداد معدنی مس علی‌آباد موسوی- خان‌چای در منطقه طارم و در فاصله 30 کیلومتری خاور زنجان واقع شده است. سنگ‌های رخنمون‌یافته در منطقه شامل مجموعه‌ای از سنگ‌های آتشفشانی و آتشفشانی- رسوبی ائوسن (معادل سازند کرج) می‌باشند که توسط توده‌های نفوذی الیگوسن با ترکیب کلی کوارتزمونزونیتی مورد هجوم قرار گرفته‌اند. کانه‌زایی مس در این منطقه به‌صورت رگه و رگچه‌های کوارتزی مس‌دار درون واحدهای توفی حدواسط و گدازه‌های آندزیتی رخ داده است. براساس مطالعات میکروسکوپی، کانه‌های موجود در کانی‌سازی منطقه مورد مطالعه شامل کالکوپیریت و به مقدار کمتر پیریت و اولیژیست و کانی‌های باطله شامل کوارتز و کلریت می‌باشند. بافت کانه‌ها شامل دانه‌‌پراکنده، رگه- رگچه‌ای، بِرشی، پُرکننده فضاهای خالی و جانشینی است. دگرسانی‌های موجود شامل سیلیسی و کلریتی‌شدن در بخش‌های کانه‌دار می‌‌باشد. دو مرحله کانه‌زایی اولیه و ثانویه در رخداد معدنی مس علی‌آباد موسوی- خان‌چای قابل تشخیص است. کانه‌زایی مرحله اولیه با تشکیل پیریت و کالکوپیریت‌های دانه‌پراکنده درون واحدهای توفی و گدازه‌ای (زیرمرحله اول) آغاز و به‌ترتیب با ته‌نشست کوارتز، کالکوپیریت و پیریت در رگه‌ها و سیمان گرمابی بِرش‌ها (زیرمرحله دوم)، رگچه‌های منفرد و یا دسته‌رگچه‌های نیمه‌موازی تا متقاطع کوارتز (زیرمرحله سوم) و سرانجام رگه و رگچه‌های کوارتزی- اولیژیستی (زیرمرحله چهارم) مشخص می‌شود. مالاکیت، آزوریت و هیدروکسیدهای آهن با بافت‌های رگه- رگچه‌ای و پُرکننده فضاهای خالی در مرحله ثانویه تشکیل شده‌اند. مقایسه الگوی عناصر کمیاب خاکی در سنگ‌های میزبان فاقد کانه‌زایی و بخش‌های کانه‌دار بیانگر غنی‌شدگی  این عناصر در بخش‌های کانه‌دار است. این امر می‌تواند نشان‌دهنده بالا بودن غلظت عناصر کمیاب خاکی در سیالات کانه‌ساز و یا واکنش بالای سیال به سنگ در منطقه علی‌آباد موسوی- خان‌چای باشد. غنی‌شدگی عناصر کانه‌ساز (Cu, Pb, Zn) در بخش‌های کانه‌دار بیانگر شسته‌شدن عناصر از سنگ میزبان دگرسان‌شده به بخش‌های کانه‌دار توسط سیالات کانه‌ساز است. ویژگی‌های رخداد معدنی مس علی‌آباد موسوی- خان‌چای با کانسارهای مس نوع رگه‌ای قابل مقایسه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigation on type and origin of copper mineralization at Aliabad Mousavi- Khanchy occurrence, east of Zanjan, using petrological, mineralogical and geochemical data Mir Ali Asghar Mokhtari, Hossein Kouhestani*, Arefeh Saeedi

نویسندگان [English]

  • M.A.A Mokhtari
  • H Kouhestani
  • A Saeedi
Department of Geology, University of Zanjan, Zanjan, Iran
چکیده [English]

Aliabad Mousavi- Khanchy Cu occurrence is located in the Tarom area, 30 km east of Zanjan. Rock units exposed in this area consist of Eocene volcanic and volcano-sedimentary units (equal to Karaj Formation) which are intruded by Oligocene quartz-monzonitic plutons. In this area, Cu mineralization occurs as Cu-bearing quartz veins and veinlets within the intermediate tuffs and andesitic lavas. Based on microscopic studies, ore minerals are include chalcopyrite with minor pyrite and oligist, and quartz and chlorite are present as gangue minerals at the Aliabad Mousavi- Khanchy Cu occurrence. The ore minerals show disseminated, vein and veinlets, breccia, open space filling and replacement textures. Alteration is restricted to the silicified and chloritic altered parts of the ore zones. Two stages of hypogene and supergene mineralization can be distinguished at the Aliabad Mousavi- Khanchy Cu occurrence. The hypogene stage of mineralization is progressed from disseminated crystals of pyrite and chalcopyrite within the tuffs and lavas (substage 1) to quartz- chalcopyrite- pyrite‒cemented veins and breccias (substage 2), individual or sets of quartz veins and veinlets (substage 3) and finally quartz- oligist veins and veinlets (substage 4). Malachite, azurite and Fe-hydroxides with veins and veinlets and open space filling textures are formed during supergene stage. REE pattern of the host rocks and the mineralized samples indicate that mineralized samples are enriched in REE. This signature may indicates high concentration of REE in ore-forming fluids and/or high W/R interaction at Aliabad Mousavi- Khanchy area. Enrichment of ore-forming elements (Cu, Pb, Zn) in ore zones is also specifies leaching of elements from altered host rocks to ore zones by ore-forming fluids. Characteristics of Aliabad Mousavi- Khanchy Cu occurrence are comparable with vein type of Cu deposits.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cu mineralization
  • Vein type
  • Aliabad Mousavi- Khanchy
  • Tarom
  • Zanjan