تعیین محیط زمین‏ساخت- ماگمایی سنگ‌های آتشفشانی شمال ‌خاور تالاب گاوخونی بر پایه داده‌های ژئوشیمیایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

4 دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

5 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام نور، ایران

چکیده

سنگ‌های آتشفشانی مورد مطالعه در شمال‌ خاور تالاب گاوخونی جای دارند و شامل ریولیت، تراکی‎داسیت، تراکی‌آندزیت و سنگ‌های آذرآواری (توف خرده‎سنگی و برش آتشفشانی) هستند. سنگ‌های ریولیتی ساخت جریانی و بافت هیالوفیریک دارند. خمیره این سنگ‌ها، شیشه‌ای تا نهان‎بلور است و دارای بلورهایی از کوارتز و فلدسپار هستند. بافت چیره در سنگ‌های تراکی‌داسیتی و تراکی‌آندزیتی، بافت پورفیریتیک است و دارای بلورهای درشت پلاژیوکلاز و کمتر سانیدین در یک خمیره شیشه‌ای تا ریز بلور دارای میکرولیت‌های فلدسپار هستند. در تراکی‎داسیت‌ها، کوارتز به‌صورت ریزبلور در خمیره سنگ و کمتر به‎صورت ریزدرشت‎بلور دیده می‌شود. بلورهای درشت پلاژیوکلاز در سنگ‌های تراکی‌داسیتی و تراکی‌آندزیتی به‌طور معمول بافت غربالی دارند. کانی‌های مافیک موجود در سنگ‌های مورد مطالعه، بیوتیت و آمفیبول هستند که از حاشیه و در مواردی به‌طور کامل اپاسیته و به اکسیدهای آهن و تیتانیم تبدیل شده‌اند. این سنگ‌ها دارای ماهیت کالک‌آلکالن پتاسیم بالا هستند. بررسی داده‌های ژئوشیمیایی سنگ‌های مورد مطالعه نشان‌دهنده تهی‌شدگی این سنگ‌ها از عناصر با میدان پایداری بالا مانند Nb، Ti و Ta و غنی‌شدگی آنها از عناصر سنگ‌دوست با شعاع یونی بزرگ مانند Cs، K، Ba، Rb و Th است که از ویژگی‌های فعالیت ماگمایی مربوط به مناطق فرورانش است. بی‌هنجاری منفی Nb می‌تواند ناشی از مشارکت پوسته در فرایندهای ماگمایی باشد. غنی‌شدگی این سنگ‌ها از عناصر Cs، Rb، Ba و Pb نشانه متاسوماتیسم منشأ در اثر سیال‎های آزاد شده از سنگ‌کره اقیانوسی در حال فرورانش است. بنابراین، آلایش ماگمایی و متاسوماتیسم گوشته بر ترکیب ماگمای مادر سنگ‌های آتشفشانی شمال ‌خاور تالاب گاوخونی تأثیرگذار بوده‌اند. فعالیت ماگمایی کالک‌آلکالن در شمال ‌خاور تالاب گاوخونی همزمان با حرکات کوهزایی ناشی از بسته شدن اقیانوس نئوتتیس در ایران است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determining tectonomagmatic environment of the volcanic rocks in Northeast of the Gavkhuni playa lake using geochemical data

نویسندگان [English]

  • GH Abbasi 1
  • M Ebrahimi 2
  • M Sharifi 3
  • N Shirdashtzadeh 4
  • J Ahmadian 5
1 M. Sc., Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Zanjan, Zanjan, Iran
2 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Zanjan, Zanjan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran
4 Ph.D., Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran
5 Assistant Professor, Department of Geology, Payame Noor University, Iran
چکیده [English]

     The studied volcanic rocks to the northeast of the Gavkhuni playa lake are composed of rhyolite, trachydacite, trachyandesite and pyroclastic rocks including lithic tuff and volcanic breccia. Rhyolitic rocks have flow structure and hyalophyric texture with glassy to cryptocrystalline matrix in which quartz and feldspar crystal are present. The dominant texture in trachydacitic and trachyandesitic rocks in porphyritic texture in which plagioclase and rarely sanidine phynocrysts are set in a glassy to microcrystalline groundmass containing feldspar microlites. In trachydacites, quartz is present as small crystals and rarely as microphynocrysts. Plagioclase phynocrysts in trachydacitic and trachyandesitic rocks display sieve-texture. Amphibole and biotite are the mafic minerals of the volcanic rocks and they are partialy, at rims, or completely altered to Fe-Ti oxides. All of the studied rocks are high- K calc-alkaline in nature. According to the geochemical data, the volcanic rocks are depleted in high field strength elements such as Nb, Ti and Ta and enriched in large ion lithophile elements like Cs, K, Ba, Rb and Th which are characteristics of subduction related volcanic rocks. Nb negative anomaly is characteristic of continental rocks and indicates the continental crust involvement in the magmatic processes. The rocks are enriched in Cs, Rb, Ba and Pb indicating mantle metasomatism by fluids released from subducting oceanic lithosphere. Therefore, magma contamination and mantle metasomatism have affected the magma from which the volcanic rocks of the Gavkhuni playa lake have were generated. The calc-alkaline magmatism in the study area was associated with the closure of the Neotethyan Ocean.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Volcanic rocks
  • Geochemical Data
  • Tectonic setting
  • Gavkhuni Playa Lake