زمین‌شناسی، کانه‌نگاری و ژنز کانه‌زایی مس چینه‌سان در منطقه تازه‌کند، شمال خاور تبریز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

چکیده

منطقه کانه‌زایی مس تازه‌کند در فاصله حدود 20 کیلومتری شمال‌خاور تبریز، در استان آذربایجان شرقی جای دارد. منطقه مورد مطالعه در تقسیم‌بندی پهنه‌های زمین‎ساختی ایران، بخشی از پهنه ساختاری ایران مرکزی، در حاشیه خاوری نقشه 1:100000 تبریز است. واحدهای سنگی این منطقه شامل ماسه‌سنگ‌های سبز- خاکستری (پهنه احیایی)، ماسه‌سنگ‌ها و مارن‌های سرخ رنگ (پهنه اکسیدان)، گنبدهای نمکی و کنگلومرا با سن میوسن، به همراه گنبدهای داسیتی به سن پلیوسن هستند. بر پایه مطالعات سنگ‎شناختی، ماسه‌سنگ‌های میزبان کانه‌زایی از نوع لیتیک‌آرکوز با بلوغ بافتی (مچوریتی) ضعیف تا متوسط بوده و در یک محیط دریایی کم‌ژرفا و کشندی ته‌نشست شده‌اند. کانه‌زایی مس به‎صورت چینه‌سان درون ماسه‌سنگ‌های احیایی رخ داده است. ستبرای افق‌های کانه‌زایی از 30 سانتی‌متر تا یک متر متغیر است و طول رخنمون آنها گاه تا 500 متر نیز می‌رسد. کانه‌زایی مس در این افق‌ها در بخش‌هایی که دارای مواد آلی یا بقایای گیاهی هستند، تمرکز بیشتری نشان می‌دهد. افق‌های کانه‌زایی شامل 3 پهنه احیایی کانه‌زایی‌شده، شسته ‌‌شده و سرخ اکسیدان است. از دید کانه‌نگاری، این کانه‌زایی متشکل از کانی‌های سولفیدی اولیه از جمله پیریت، کالکوسیت و دیژنیت به همراه کانی‌های ثانویه شامل کوولیت، مالاکیت و هیدروکسیدهای آهن است. این کانی‌ها با بافت‌های عدسی‌شکل، دانه‌پراکنده، جانشینی، سیمان میان‏دانه‌ای و درزه‌های انحلالی دیده می‌شوند. با توجه به ویژگی‌های سنگ‌شناسی و کانه‌نگاری (ماسه‌سنگ احیایی دارای پیریت و کالکوسیت اولیه)، ساخت و بافت، چینه‌شناسی و عامل‎های کنترل‌کننده کانه‌زایی (وجود بقایای گیاهی به عنوان عامل اصلی احیاکننده، نفوذپذیری مناسب در سنگ میزبان و دیاپیریسم نمکی)، کانه‌زایی مس در منطقه تازه‌کند همانند کانسارهای مس رسوبی نوع لایه‏های سرخ است که طی دیاژنز اولیه تا پایانی تشکیل شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geology, mineralogy and genesis of stratiform Cu mineralization in the Tazeh-Kand area, Northeast of Tabriz

نویسندگان [English]

  • S Enayati Kolaie 1
  • M Yazdi 2
  • M.A.A Mokhtari 3
1 M.Sc., Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Zanjan, Zanjan, Iran
چکیده [English]

Tazeh-Kand Cu mineralization area is located in ~20 km northeast of Tabriz, eastern Azarbaijan province. The area is a part of Central Iranian geo-structural zone in the eastern margin of the Tabriz 1:100000 geological map. Lithological units in this area composed of green- grey sandstones (redox zone), red sandstones and marl (oxidized zone), salt domes and conglomerate (Miocene) along with dacitic domes (Pliocene). Based on petrographical investigations, the host sandstones are sub- mature to immature lithic arkos and were deposited in a tidal environment. Cu mineralization in this area occurred as stratiform type within the redoxed sandstones. The thickness of mineralized horizons vary between 30cm to 1m which are crops out up to 500m in some horizons. Concentration of Cu mineralization has direct relation with organic matter concentration. Mineralized horizons composed of three zones include: mineralized redox zone, bleached zone and red oxidized zone. Mineralogical investigations show that this mineralization composed of primary sulfide minerals include pyrite, chalcocite and digenite along with supergene minerals include covellite, malachite and Fe- hydroxides. Texturally, these minerals present as lenticular, disseminated, replacement, inter- grain cement and solution seems textures. According to petrographical and mineralogical results such as pyrite and primary chalcocite bearing redox sandstone, structural and textural evidences, stratigraphy,  mineralization controlling factors, presence of organic matter as a redox material, permeability of host rock and salt diapirism, mineralization in the Tazeh-Kand area is mostly similar to RedBed type mineralization which is formed during the early to late diagenesis.