معرفی سامانه گسلی جوزک- قتلیش در پهنه کپه‌داغ باختری و نقش آن در پهنه‌بندی ساختاری منطقه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال؛ پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‎شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران.

3 استاد، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران

چکیده

حوضه کپه‌داغ با توجه به شباهت‌های ساختاری و رسوبی با  پهنه زاگرس، مورد توجه زمین‌شناسان قرار گرفته است. در این پژوهش با استفاده از شواهد سنجش از دور، مطالعات صحرایی، تغییرات چینه‌شناسی و فعالیت‌های زمین لرزه‌ای،  سامانه گسل اصلی جوزک- قتلیش معرفی می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد از دیدگاه لرزه‌خیزی، زمین‌لرزه‌های اوت 943 میلادی با بزرگای 6/7  و 14 فوریه 1976 با بزرگای 3/4  از مهم‌ترین زمین‌لرزه‌هایی هستند که روی این سامانه گسلی ثبت شده‌اند. از دیدگاه چینه‌شناسی تغییر سازند شوریجه به سازند زرد از خاور به باختر گسل جوزک- قتلیش روشن‌ترین تغییر سازندی در خاور و باختر گسل یاد شده است. نقشه‌های تغییر ستبرای سازند شوریجه نیز نشان داد ستبرای این سازند در نزدیکی گسل جوزک- قتلیش از خاور به باختر به صفر می‌رسد و در امتداد آن ستبرای سازند زرد از باختر گسل یاد شده به سوی باختر حوضه به تدریج افزایش پیدا می‌کند. از شواهد کارکرد چپ‌بر این گسل وجود آبراهه‎های منحرف‌ و جابه‌جا شده در بخش جنوبی این گسل است. آبراهه‌ها در جنوب آشخانه که از کوه‌های یمن‌داغ سرچشمه می‌گیرد در میانه راه در پهنه گسلی مورد بحث به سوی باختر منحرف می‌شوند و برخی از آنها جابه‎جایی حدود 60 تا 130 متر را نشان می‌دهند. در بخش شمالی در میان مخزن سد شیرین‌دره جابه‌جایی محور ناودیسی که مخزن سد در آن قرار می‌گیرد در واحدهای ماسه‌سنگی آیتامیر به‎صورت چپ‌بر دیده می‌شود. در سوی شمال خاور، جابه‌جایی محور ناودیس‌های امیرآباد، تاقدیس میان‌سو و حتی ناودیس گیفان می‌تواند از شواهد کارکرد چپ‌برگسل جوزک-قتلیش در منطقه باشد. این گسل با روند شمال خاور- جنوب باختر و کارکرد چپ‌بر و تأثیرات آن بر زمین‌ساخت محدوده می‌تواند به عنوان مرز میان کپه‌داغ خاوری و باختری مورد توجه قرار گیرد و همچنین با توجه به تغییر ستبرا و رخساره سازندها (مانند سازند زرد و شوریجه به عنوان سنگ پوش مخازن) می‌تواند کلیدی برای در‌یافت مخازن نفتی حوضه کپه‌داغ باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying the Jozak-Ghetlish fault system in western Kopet-Dagh and its tectonic implications

نویسندگان [English]

  • Z Tashakkori 1
  • M Ghorashi 2
  • M Pourkermani 3
1 Ph.D. Student, Faculty of Basic Science, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Basic Science, Islamic Azad University, North Tehran Branch; Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
3 Professor, Faculty of Basic Science, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Kopet Dagh zone has been an area interest for geologists due to its sedimentary and structural similarities to the Zagros zone. In this study, the Jozek-Ghetlish main fault is introduced using the results of field studies, remote sensing, stratigraphic changes and seismic activities. The studies show that in terms of seismicity, the earthquakes of August 1943 (Ms 7.6) and February 1976 (Ms 4.3) are the most important events recorded on this fault. From stratigraphy point of view, the facies changes from Shoorijeh formation to Zard formation from east to west is the most obvious stratigraphic change across the fault. Thickness variation (Isopach) maps of the Shoorijeh formation also show that its sickness decreases westward to zero adjacent to the fault, where the Zard formation thickens in the same direction. Deflected and offset stream channels across the southern part of the fault indicate a sinistral displacement along it. The streams draining the Yemendagh mountains in south of Ashkhane are deflected westward across the fault, and some of them show offsets of about 60 to 130 meters. In addition, in the northern part near the reservoir of Shirin Dareh dam, the axis of the syncline supporting the dam reservoir represents a sinistral displacement in the Aytamir sandstones. Further to NE, also, fold axis displacements in the Amirabad syncline, the Miyansoo anticline and even the Gifan syncline are other indications of the left-lateral motion along the fault. According to the NE-SW trend of the fault, its sinistral mechanism, and its effect on the tectonic zonation of this region, the Jozek-Ghetlish fault can be considered as the structural boundary between the eastern and western Kopet Dagh. Also, based upon stratigraphic thickness and facies variations across the fault (Zard and Shoorijeh formation), it can be a key to understand the Kopet Dagh oil reservoirs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jozak-Ghetlish fault
  • Zard Formation
  • Western Kopet Dagh
  • Neotectonic in Kopet Dagh