بقایای ماهیهای دونین در برشهای ایلانقره و پیراسحاق، شمال باختری ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 استادیار، پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، ایران

چکیده

نمونه برداری از نهشته‌های دونین، در دو برش جداگانه با موقعیت‌های مختلف انجام گردید: 1ـ برش ایلانقره، در روستای ایلانقره، 40 کیلومتری شمال‌شرق ماکو قرار دارد. 2ـ برش پیراسحاق به گونه برش مرکب در جنوب جلفا (غرب روستاهای پیراسحاق و چای‌کسن) جای گرفته است. از آنجائیکه کارهای کمتری در مورد ماهی‌های دونین در سازند ایلانقره انجام شده‌ است، در این پژوهش بقایای ریز (دندانها، پولک‌ها و قطعات استخوانی) از کوسه‌ماهیان (Chondrichtian)، ماهیان‌ استخوانی (Acantodian) و غیره در رخنمون‌های دونین واقع در شمال‌غرب ایران مورد شناسائی قرارگرفتند. جنس و گونه‌های شاخص جمع‌آوری شده در برش‌های یاد شده عبارتند از:
Siberiodus mirabilis, Phoebodus gothicusPhoebodus turnerae, , Body scale of  Holonema sp., Sarcopterygian scale, Ischnacanthid jaw, Cheiracanthus sp., Ertychius intermedius Cladodus wildungensis, Protacrodus sp.,
 این بقایای ریز از نظر زیست ‌چینه‌ای و جغرافیای دیرینه، می‌توانند با نمونه‌های پیدا شده از ایران و کشورهای همجوار و سایر نقاط دنیا مقایسه شوند و مرز گسترش دریای دونین را در حاشیه شمالی گندوانا تعیین کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Devonian fish remains from Illangareh and peyr-es-hag sections, North West Iran

نویسندگان [English]

  • S Abbasi 1
  • B Hamdi 2
  • M.R Majidifard 2
1 Ph.D. Student, Department of Geology, Islamic Azad University Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Institute for Earth Sciences, Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Sampling and study of Devonian deposits in North West Iran has done in two separate sections. 1) Illangareh section, 20 km far from NE the Maku city 2) peyr-es-hag composite section, situated South Jufa (W of Peyr-es-hag and Chay kasan villages). Because less work has been undertaken in the cited sections, in this research, microremains (fish teeth, scales and bone fragments) of Cartilaginous fish (Chondrichtyes), Osteichtyes (Acanthodians), fauna are known from the Devonian deposits. Index microvertebrates obtained from the cited above sections are: Siberiodus mirabilis, Phoebodus gothicusPhoebodus turnerae, , Body scale Holonema sp., Sarcopterygian scale, Ischnacanthid jaw, Cheiracanthus sp., Ertychius intermedius Cladodus wildungensis. According to biostratigraphy and paleogeography these microremains can be comparing with other parts of Iran, neighbors, other parts of world. This assemblage show spread of shallow shelf environment of the northern margin of Gondwana during Middle-Late Devonian time.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Chondrichthyes
  • Osteichtyes
  • Devonian
  • Illangareh
  • Julfa
  • Iran

آقانباتی، س. ع.، 1383- زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین شناسی کشور، 586 ص.

اسدی، ج.، 1376-  بیواستراتیگرافی اسپورها در سازند مولی و ایلانقره واقع در شمال شرق ماکو (استان آذربایجان غربی)، دانشگاه تهران، دانشکده علوم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ، 69 ص.

جعفری‌زاده، ح. ر.، 1376- بیواستراتیگرافی آکریتارک­ها در سازند­های مولی و ایلانقره واقع در شمال شرقی ماکو (کوه آق بابا)، دانشگاه تهران ، دانشکده علوم،ـ پایان نامه کارشناسی ارشد ، 108 ص.

حاج‌علیلو، ب. و اسکویی، ا.،  1373- نقشه زمین‌شناسی قره ضیاءالدین، مقیاس 1:100000، سازمان زمین‌شناسی کشور.

عباسی، س.، امینی‌آذر، ر. و  قدیرزاده، ا.، 1382-  نقشه زمین‌شناسی ماکو، مقیاس 100000: 1، سازمان زمین‌شناسی کشور، برگ 4968.

نبوی، م. ح.، 1355- دیباچه‌ای بر زمین‌شناسی ایران، سازمان زمین‌شناسی کشور، 109 ص.

 Abdolahi, M. R. and Hosseini, M., 1996- Geological map of Iran, Julfa, 1:100000 series, sheet 5167. aekel, O. 1921. Die Stellung der Palaontologie zur einigen Problemen der Biologie und Phylogenie. Schadelprobleme. Palaontologische Zeitschrift, 3, 213–239.

Alavi­- Naini, M. and Bolurchi, M. H. , 1973- Explanatory text of the Maku Quadrangle Map, 1:250000 . Geological Survey of Iran. Geological Quadrangle No. Al.

Berberian, M and Hamdi, B., 1977- First discovery of Ordovician beds and conodonts in the slightly metamorphosed rocks of Kuh-e- Agh-Baba,Maku Quadrangle,Azarbaijan .Report No , 82, Tehran.

Bolourchi, M. H. and Saidi, A., 1987- Geological map of Iran, Poldasht sheet No. 5068

Bonaparte, C., 1838- Introduzione alla Classie IV. Pesci. Iconografia della Fauna Italica per le quattro Classi degli Animali Vertebrati. Salviucci, Rome 3, 16 p.

Dean, B., 1909- Studies on fossil fishes (sharks, chimaeroids and arthrodires). Memoirs of the American Museum of Natural History, 9: 211-287.

Dick, J. R. F., 1981- Diplodoselache woodi gen. et sp. nov., an early Carboniferous shark from the Midland Valley of Scotland. Transactions of the Royal Society of Edinburgh, Earth Sciences, 72, 99–113.

Eftekharnezhad, J., 1989- Geological quadrangle maps of Iran No. B1 & B2.

Ginter, M. and Ivanov, A., 1992- Devonian  phoebodont shark teeth.  Acta Palaeontologica Polonica, 37, 55–75.

Ginter, M. and Turner, S., 1999- The early Famennian recovery of phoebodont sharks. Acta Geologica Polonica, 49, 105–117.

Ginter, M., 1990-  Late Famennian shark teeth from the Holy Cross Mts, Central Poland. Acta Geologica Polonica 40: 69-81.

Ginter, M., Hairapetian, V. and Klug, C., 2002- Famennian chondrichthyans from the shelves of North Gondwana. Acta Geologica Polonica, 52, 169–215.

Ginter, M., Hairopetian, V. and Grigorian, A., 2011- Chondrichthyan microfossils from the Famennian and Tournaisian of Armenia, Acta Geologica Polonica. Vol. 61, No.2, PP. 153-173.

Glikman, L. S., 1964- Podklas Elasmobranchii. Akulovye [Subclass Elasmobranchii. Sharks, in Russian]. In: Obruchev,D. W., (ed.), Osnovy paleontologii: Nauka, Moscow, 196-237.

Hairapetian, V. and Ginter, M., 2009- Famennian chondrichthyan remains from the chahriseh section, central Iran. Acta Geologica Polonica, 59, 173–200.

Hairapetian, V. and Ginter, M., 2010- Pelagic chondrichthyan microremains from the Upper Devonian of the Kale Sardar section, eastern Iran, Acta Geologica Polonica, Vol. 60, No. 3, pp. 357–371

Hairapetian, V., Ginter, M. and Yazdi, M., 2008- early Frasnian sharks from central Iran. Acta Geologica Polonica,58, 173–179.

Hairapetian, V., Yazd, M.,  Long, J. A., 2000- Devonian vertebrate biostratigraphy of central Iran, Records of the Western Australian Museum Supplement No. 58: 241-247.

Hay, O. P., 1902- Bibliography and catalogue of the fossil vertebrata of North America. US Geological Survey Bulletin 179, 868p.

Huxley, T. H., 1880- A manual of the anatomy of vertebrated animals. D. Appleton, New York, NY, 431 p.

Ivanov, A. and Rodina, O., 2004- A new Omaldontid-like shark from the Late Devonian (Famennian) of western Siberia, Russia. Fossils and Strata, 50, 82-91.

Janvier, P., 1981- Norselaspis glacialis n.g., n.sp. et les relations phylogénétiques entre les kiaraspidiens (Osteostraci) du Dévonien Inférieur du Spitsberg. Palaeovertebrata,

Karatajute - Talimaa, V., 1992- The early stages of the dermal skeleton formation of chondrichthyans. 223–243. In MARK-KURIK, E. (ed.). Fossil fishes as living animals. Academia, Tallin, Estonia, 299 pp.

Lebedev, O., 1996- Fish assemblages in Russian Platform Dinantian environments. In Strongen, P., Somerville, I. D. and  Jones, G. (eds). Recent Advances in Lower Carboniferous Geology. Geological Society Special Publications, 107, 387–415.

Maisey, J. G., 2001- A primitive chondrichthyan braincase from the Middle Devonian of Bolivia. In: Ahlberg, P. (Ed.), Major events in Early Vertebrate Evolution, 263–288. Paleontology, Phylogeny and Development; London.

Reif, W. E., 1985- Squamation and ecology of sharks. CourierForschungsinstitut Senckenberg, 78, 1–255.

Rieben, H., 1935- Contribution ∫ la géologie de l’Azerbeidjan persan. Bulletin de la Societé neuchâteloise de Sciences naturelles, 59, 19-144.

Wendt, J., Kaufmann, B., Belka, Z., Farsan, N. and Karimi Bavandpur, A., 2005- Devonian/Lower Carboniferous stratigraphy, facies patterns and palaeogeography of Iran, Part II. Northern and Central Iran. Acta Geologica Polonica 55: 31-97.

Yazdi, M. and Turner, S., 2000- Late Devonian and Carboniferous vertebrates from the Shishtu and Sardar formations of the Shotori Range, central Iran. Records of the Western Australian Museum Supplement No 58, 223-240.